Γράφει ο Αντώνης Κουρσάρης*

Το πραγματικό κορφιάτικο καρναβάλι δεν είναι θέαμα για βιτρίνα ούτε τουριστικό ντεκόρ. Είναι βίωμα λαϊκό, αυθόρμητο, βαθιά δεμένο με τη ζωή της παλιάς πόλης και των ανθρώπων της. Δεν χρειάζεται σκηνικά πολυτέλειας, ούτε "εισαγόμενες" μάσκες για να υπάρξει. Υπάρχει γιατί γεννήθηκε μέσα από τη συλλογική μνήμη, τη σάτιρα, το πείραγμα, την ανάγκη των Κερκυραίων να γελάσουν με τον εαυτό τους, την εξουσία και τις κοινωνικές συμβάσεις.

Αυτό το καρναβάλι αποτυπώνεται με σπάνια αυθεντικότητα στη σκηνή του Καρναβαλιού στην ταινία "Η Τιμή της Αγάπης" (1984) της Τώνιας Μαρκετάκη. Οι μασκαράδες που περνούν από την οθόνη δεν είναι "αναπαραστάσεις", είναι οι ίδιοι οι άνθρωποι της Κέρκυρας! Φτωχικά υλικά, πρόχειρες μεταμφιέσεις, πρόσωπα άλλοτε κρυμμένα κι άλλοτε αποκαλυπτικά, κινήσεις άγαρμπες αλλά ειλικρινείς. Το καρναβάλι εκεί λειτουργεί ως κοινωνικό γεγονός: μια ρωγμή στην καθημερινότητα, όπου οι ρόλοι αντιστρέφονται, η σάτιρα γίνεται όπλο και η λαϊκή φωνή βρίσκει χώρο να ακουστεί. Η παλιά πόλη δεν είναι σκηνικό, είναι ζωντανός οργανισμός που συμμετέχει.

Σε πλήρη αντίθεση στέκεται το καρναβάλι που παρουσιάζεται ως "παραδοσιακό δρώμενο" με άρωμα Βενετίας. Ένα καρναβάλι περισσότερο αστικό, επιμελημένο και ελιτίστικο, ένα καρναβάλι για τους λίγους: για όσους φορούν τις στολές, κατέχουν τον χώρο, γνωρίζουν τον κώδικα. Οι υπόλοιποι περιορίζονται στον ρόλο του θεατή. Εκεί που το κορφιάτικο καρναβάλι ήταν συμμετοχή, αυτό γίνεται παράσταση. Εκεί που ήταν σάτιρα και αυθορμητισμός, γίνεται αισθητικοποίηση και αναπαράσταση. Και εκεί που υπήρχε μνήμη, εισάγεται branding.

Και ας είμαστε δίκαιοι: η προσπάθεια που γίνεται με το "άρωμα Βενετίας" είναι καλή, αξιέπαινη και φιλότιμη. Δεν στερείται κόπου, ούτε πρόθεσης. Όμως ο πολιτισμός δεν κρίνεται μόνο από την εικόνα του. Κρίνεται από το ποιοι τον ζουν. Οι άνθρωποι της Κέρκυρας δεν μπορούν να είναι απλοί παρατηρητές στον ίδιο τους τον τόπο. Αν οι δράσεις αυτές δεν βιώνονται συλλογικά, αν δεν ανοίγουν χώρο για συμμετοχή, τότε παραμένουν ξένες, όσο καλαίσθητες κι αν είναι.

Η Κέρκυρα έχει βενετσιάνικη ιστορική επιρροή — αυτό είναι αδιαμφισβήτητο. Άλλο όμως η ιστορική συνείδηση και άλλο η πολιτιστική υποκατάσταση. Το να βαφτίζεται ως "παράδοση" κάτι που δεν γεννήθηκε ποτέ μέσα στη λαϊκή ζωή του τόπου, δεν είναι εξέλιξη, είναι αποκοπή!

Το πραγματικό κορφιάτικο καρναβάλι, όπως αυτό που βλέπουμε στην "Τιμή της Αγάπης", δεν ζητάει έγκριση ούτε χειροκρότημα. Υπάρχει γιατί κάποιοι βγαίνουν στον δρόμο, μασκαρεύονται όπως μπορούν, γελούν, πειράζουν, σατιρίζουν και θυμούνται. Και όσο αυτή η μνήμη επιμένει, τόσο θα θυμίζει ότι η παράδοση δεν φοριέται — βιώνεται.

*Ο Αντώνης Κουρσάρης είναι δάσκαλος και πρόεδρος του Συλλόγου Εκπαιδευτικών Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης (ΣΕΠΕ) Κέρκυρας