Χρήστος Κάτσικας

Υπάρχουν προβλήματα στην εκπαίδευση που φαίνονται με την πρώτη ματιά: τα κενά στα σχολεία, οι ελλείψεις σε προσωπικό, η πίεση της καθημερινότητας. Υπάρχουν όμως και άλλα, λιγότερο ορατά — όχι γιατί είναι μικρότερα, αλλά γιατί έχουν μάθει να λειτουργούν στη σκιά. Ένα από αυτά είναι το καθεστώς των αποσπάσεων εκπαιδευτικών σε φορείς του Υπουργείου Παιδείας.

Την ώρα που οι σχολικές αίθουσες προσπαθούν να λειτουργήσουν με λιγότερους εκπαιδευτικούς από όσους χρειάζονται, εκατοντάδες εκπαιδευτικοί αποσπώνται κάθε χρόνο σε υπηρεσίες, ιδρύματα, βιβλιοθήκες, πανεπιστήμια και διοικητικές δομές. Από μόνο του, αυτό δεν είναι προβληματικό. Η εκπαίδευση είναι ένα ευρύ οικοσύστημα και χρειάζεται ανθρώπους σε πολλαπλά πεδία.

Το ζήτημα ξεκινά από το «πώς».

Κανονικά, τις αποσπάσεις των εκπαιδευτικών οφείλει να τις εξετάζει το ΚΥΣΔΕ, ένα θεσμικό όργανο που διασφαλίζει —τουλάχιστον θεωρητικά— τη διαφάνεια και την αξιοκρατία. Ωστόσο, εδώ και χρόνια, ένα σημαντικό μέρος αυτών των αποσπάσεων γίνεται εκτός αυτού του πλαισίου.

Και εκεί αρχίζουν τα ερωτήματα.

Χωρίς μοριοδότηση.
Χωρίς δημοσιοποιημένα κριτήρια.
Χωρίς πρακτικά αξιολόγησης.
Χωρίς ουσιαστική λογοδοσία.

Στη θέση τους, μια αίσθηση «παράλληλου συστήματος», όπου οι επιλογές δεν είναι πάντα εύκολο να εξηγηθούν με όρους αντικειμενικότητας. Εκπαιδευτικοί μιλούν για προσωπικές γνωριμίες, πολιτικές διασυνδέσεις ή παραταξιακές ισορροπίες. Ακόμη κι αν δεν ισχύει σε όλες τις περιπτώσεις, η σκιά της αμφιβολίας είναι αρκετή για να διαβρώσει την εμπιστοσύνη.

Και η εμπιστοσύνη είναι θεμέλιο για κάθε δημόσιο θεσμό.

Το παράδοξο γίνεται ακόμη πιο έντονο αν δούμε το εύρος των φορέων όπου πραγματοποιούνται αυτές οι αποσπάσεις: από την Ακαδημία Αθηνών και την Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδας μέχρι τα Γενικά Αρχεία του Κράτους, πανεπιστήμια, εκκλησιαστικές δομές και πλήθος δημόσιων υπηρεσιών σε όλη τη χώρα.

Πρόκειται για ένα τεράστιο δίκτυο. Και όσο μεγαλύτερο είναι το δίκτυο, τόσο μεγαλύτερη πρέπει να είναι η διαφάνεια που το συνοδεύει.

Γιατί κάθε απόσπαση δεν είναι απλώς μια διοικητική πράξη. Είναι μια απουσία από την τάξη. Είναι ένα κενό που πρέπει να καλυφθεί — συχνά πρόχειρα, συχνά καθυστερημένα. Είναι ένας μαθητής που θα κάνει μάθημα με αναπληρωτή τον Νοέμβριο. Είναι ένας σύλλογος διδασκόντων που λειτουργεί οριακά.

Κι έτσι δημιουργείται ένα διπλό πρόβλημα: από τη μία, οι σχολικές μονάδες αποδυναμώνονται· από την άλλη, η ίδια η διαδικασία των αποσπάσεων χάνει τη θεσμική της νομιμοποίηση.

Το πιο ανησυχητικό, όμως, δεν είναι μόνο η πρακτική διάσταση. Είναι το μήνυμα που εκπέμπεται: ότι σε ένα τόσο κρίσιμο πεδίο όπως η εκπαίδευση, μπορούν να λειτουργούν «παράθυρα» εκτός κανόνων. Ότι η αξιοκρατία είναι διαπραγματεύσιμη. Ότι η διαφάνεια δεν είναι πάντα δεδομένη.

Κι όμως, η λύση δεν είναι περίπλοκη.

Δεν χρειάζονται νέοι μηχανισμοί, αλλά εφαρμογή των υπαρχόντων. Όλες οι αποσπάσεις να περνούν από το ΚΥΣΔΕ. Με σαφή κριτήρια. Με δημοσιοποιημένες αποφάσεις. 

Όχι για τιμωρία. Αλλά για δικαιοσύνη.

Γιατί σε ένα σύστημα που ήδη δοκιμάζεται —με ελλείψεις, πίεση και αβεβαιότητα— το τελευταίο που χρειάζεται είναι ένας «θεσμικός ελέφαντας στο δωμάτιο» που όλοι βλέπουν, αλλά κανείς δεν αγγίζει.

Και ίσως ήρθε η ώρα να τον κοιτάξουμε κατάματα.

Οι φορείς στους οποίους μπορεί να γίνει απόσπαση

ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΑΘΗΝΩΝ
Ανώτατη Εκκλησιαστική Ακαδημία Αθηνών
Πατριαρχική Ανώτατη Εκκλησιαστική Ακαδημία Κρήτης
«Αιάντειος» Δημόσια Βιβλιοθήκη Αταλάντης
«Ζωσιμαία» Δημόσια Κεντρική Ιστορική Βιβλιοθήκη Ιωαννίνων
«Παπαχαραλάμπειος» Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Ναυπάκτου
Δημόσια Βιβλιοθήκη Δελφών
Δημόσια Βιβλιοθήκη Αίγινας
Δημόσια Βιβλιοθήκη Αμφίκλειας
Δημόσια Βιβλιοθήκη Αρεόπολης
Δημόσια Βιβλιοθήκη Βυτίνας
Δημόσια Βιβλιοθήκη Λευκάδας
Δημόσια Βιβλιοθήκη Μηλεών
Δημόσια Βιβλιοθήκη Μουζακίου
Δημόσια Βιβλιοθήκη Πεταλιδίου
Δημόσια Ιστορική Βιβλιοθήκη Ανδρίτσαινας
Δημόσια Ιστορική Βιβλιοθήκη Δημητσάνας
Δημόσια Ιστορική Βιβλιοθήκη Ζαγοράς
Δημόσια Ιστορική Βιβλιοθήκη Ζακύνθου
Δημόσια Ιστορική Βιβλιοθήκη Μήθυμνας
Δημόσια Κεντρική Iστορική Βιβλιοθήκη Σάμου
Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Έδεσσας
Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Βέροιας
Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Γρεβενών
Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Δράμας
Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Ελευθερούπολης
Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Κέρκυρας
Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Καλαμάτας
Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Καρπενησίου
Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Κιλκίς
Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Κόνιτσας
Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Λάρισας «Κων/νος Κούμας»
Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Λαμίας
Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Ληξουρίου
Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Λιβαδειάς
Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Μυτιλήνης
Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Ναυπλίου
Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Πύργου
Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Ρεθύμνου
Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Ρόδου
Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Σερρών
Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Σπάρτης
Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Τρίπολης
Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Φλώρινας
Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Χαλκίδας
Δημόσια Κεντρική Ιστορική Βιβλιοθήκη Σιάτιστας
Δημόσια Κεντρική Ιστορική Βιβλιοθήκη Χίου «Κοραής»
Δημόσια Ρουμάνειος Βιβλιοθήκη Μολάων
Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδας
ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ Γ.Α.Κ. ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ
ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ Γ.Α.Κ.-ΑΡΧΕΙΑ ΚΕΡΚΥΡΑΣ
ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ Γ.Α.Κ.-ΑΡΧΕΙΑ ΚΕΡΚΥΡΑΣ ΑΡΧΕΙΟΦΥΛΑΚΕΙΟ ΠΑΞΩΝ
ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ Γ.Α.Κ.-ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΗΠΕΙΡΟΥ
ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ Γ.Α.Κ.-ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ
ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΑΙΓΙΑΛΕΙΑΣ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΑΙΤΩΛΟΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΑΡΓΟΛΙΔΑΣ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΑΡΓΟΣΑΡΩΝΙΚΟΥ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΑΡΓΟΣΑΡΩΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΦΥΛΑΚΕΙΟ ΠΟΡΟΥ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΑΡΓΟΣΑΡΩΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΦΥΛΑΚΕΙΟ ΣΑΛΑΜΙΝΑΣ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΑΡΓΟΣΑΡΩΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΦΥΛΑΚΕΙΟ ΣΠΕΤΣΩΝ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΑΡΚΑΔΙΑΣ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΑΡΚΑΔΙΑΣ ΑΡΧΕΙΟΦΥΛΑΚΕΙΟ ΔΗΜΗΤΣΑΝΑΣ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΑΡΚΑΔΙΑΣ ΑΡΧΕΙΟΦΥΛΑΚΕΙΟ ΛΕΩΝΙΔΙΟΥ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΑΡΤΑΣ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΑΧΑΪΑΣ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΓΡΕΒΕΝΩΝ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΔΡΑΜΑΣ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΕΒΡΟΥ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΕΥΒΟΙΑΣ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΕΥΒΟΙΑΣ ΑΡΧΕΙΟΦΥΛΑΚΕΙΟ ΛΙΜΝΗΣ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΕΥΡΥΤΑΝΙΑΣ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΖΑΚΥΝΘΟΥ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΗΛΕΙΑΣ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΗΜΑΘΙΑΣ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΙΘΑΚΗΣ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΙΚΑΡΙΑΣ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΚΑΒΑΛΑΣ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΚΕΦΑΛΛΗΝΙΑΣ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΚΙΛΚΙΣ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΚΟΖΑΝΗΣ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΚΥΘΗΡΩΝ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΛΑΚΩΝΙΑΣ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΛΑΡΙΣΑΣ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΛΑΡΙΣΑΣ ΑΡΧΕΙΟΦΥΛΑΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΛΑΣΙΘΙΟΥ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΛΕΡΟΥ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΛΕΣΒΟΥ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΛΕΥΚΑΔΑΣ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΝΑΞΟΥ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΞΑΝΘΗΣ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΠΕΛΛΑΣ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΠΙΕΡΙΑΣ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΠΡΕΒΕΖΑΣ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΡΕΘΥΜΝΗΣ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΡΟΔΟΠΗΣ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΡΟΔΟΥ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΣΑΜΟΥ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΣΕΡΡΩΝ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΣΥΡΟΥ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΤΡΙΚΑΛΩΝ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΥΔΡΑΣ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΦΘΙΩΤΙΔΑΣ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΦΩΚΙΔΑΣ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ
ΤΜΗΜΑ Γ.Α.Κ. ΧΙΟΥ
Γ.Γ.Ε.Ε.Κ & Δ.Β.Μ - Σ.Α.Ε.Κ. - Ε.Σ.Κ.
Γενική Γραμματεία Επαγγελματικής Εκπαίδευσης, Κατάρτισης και Δια Βίου Μάθησης Γ.Γ.Ε.Ε.Κ. & Δ.Β.Μ. - ανανέωση
Γενική Γραμματεία Επαγγελματικής Εκπαίδευσης, Κατάρτισης και Δια Βίου Μάθησης Γ.Γ.Ε.Ε.Κ. & Δ.Β.Μ. - νέα απόσπαση
Δ.Ο.Α.Τ.Α.Π.
ΔΗΜΟΣΙΟ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΑΙΔΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΤΗΡΙΟ ΚΑΙΣΑΡΙΑΝΗΣ
Διεύθυνση Εκπαίδευσης
Διορθόδοξο Κέντρο της Εκκλησίας της Ελλάδος
Ε.Ο.Π.Π.Ε.Π.
ΕΘΝΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ (ΕΘΑΑΕ)
ΕΘΝΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΤΗΡΙΟ ΑΘΗΝΩΝ «Ι. ΦΩΚΙΑΝΟΣ»
Ι.Ε.Π.
Ι.Κ.Υ.
Ι.Τ.Υ.Ε. - ΔΙΟΦΑΝΤΟΣ
Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών
Ιερά Αρχιεπισκοπή Κρήτης
Ιερά Μητρόπολη ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ
Ιερά Μητρόπολη ΑΤΤΙΚΗΣ
Ιερά Μητρόπολη ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ
Ιερά Μητρόπολη ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ
Ιερά Μητρόπολη ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ
Ιερά Μητρόπολη ΗΠΕΙΡΟΥ
Ιερά Μητρόπολη ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ
Ιερά Μητρόπολη ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ
Ιερά Μητρόπολη ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ
Ιερά Μητρόπολη ΚΡΗΤΗΣ
Ιερά Μητρόπολη ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ
Ιερά Μητρόπολη ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ
Ιερά Μητρόπολη ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ
Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος
ΙΝΕΔΙΒΙΜ
ΚΕΓ
ΚΕΔΑΣΥ - Διοικητική Θέση
Κεντρική Υπηρεσία Υ.ΠΑΙ.Θ.Α. - ανανέωση
Κεντρική Υπηρεσία Υ.ΠΑΙ.Θ.Α. - νέα απόσπαση
ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑ
Περιφερειακή Διεύθυνση Εκπαίδευσης
Γυμνάσιο Αρμενικού Κυανού Σταυρού Αθήνας
ΕΠΑΛ Σιβιτανιδείου Σχολής Τεχνών και Επαγγελμάτων
ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ (Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.)
ΑΝΩΤΕΡΕΣ ΣΧΟΛΕΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ (Α.Σ.Τ.Ε.)