• Αργυράδες - Κέρκυρας
  • Thursday , Feb 1 , 2018

Περιφέρεια Ιονίων Νήσων

Ο σηκωμός της εργατικής τάξης στα Επτάνησα - Ε΄ Μέρος

May 09, 2021 81

 

 

 Κείμενο: Αλέκος Πρίφτης

 

Στον αντίποδα εκείνου του ηρωισμού, την περίοδο του Β' Παγκοσμίου Πολέμου πριν από την Κατοχή και στη διάρκειά της εβγήκε στην επιφάνεια, στην Κέρκυρα, όλος ο εκπεσμός και όλη η ξετσιπωσιά όπου μπορούν να φτάνουν οι συνδικαλιστές-υπηρέτες του αστικού κράτους και μεγαλεργοδοτών ως ποστηρικτές της ταξικής συνεργασίας και, πολύ περισσότερο, οι φασίστες, στρεφόμενοι με τον έναν ή τον άλλο τρόπο εναντίον της εργατικής τάξης. Συνδικαλιστής-εγκάθετος από το μεταξικό καθεστώς της ωμής δικτατορίας του Κεφαλονίτη στρατιωτικού και πολιτικού Ιωάννη Μεταξά, που αντιπρόεδρο της δικτατορίας του είχε τον

Κερκυραίο βενιζελικό πολιτικό Κωνσταντίνο Ζαβιτζιάνο, εισηγητή του γνωστού ως «Ιδιώνυμο» νόμου για τη δίωξη των κοινωνικών αγωνιστών το 1929, τοποθετήθηκε από τους Ιταλούς κατακτητές Νομάρχης του νησιού. Επρόκειτο για τον μεταξικό δοτό πρόεδρο του σωματείου φορτοεκφορτωτών του λιμανιού και δοτό πρόεδρο του Εργατικού Κέντρου των 46 σωματείων της Κέρκυρας Ιούλιο Σκούρα, καθώς δεκάδες δημοκράτες συνδικαλιστές και προπάντων κομμουνιστές είχαν παυθεί από τις θέσεις τους. Άλλος μεταξικός συνδικαλιστής-διευθυντής στην εταιρεία «Ασπιώτη», ο Νίκος Πασιόκας, επίσης διορίστηκε από αυτούς δήμαρχος της Κέρκυρας, σε μιαν ακόμη προσπάθεια προσεταιρισμού και υποταγής της εργατικής τάξης που είχε πυκνώσει τις γραμμές του ΕΑΜ.

Το Εργατικό Κέντρο του νησιού, όπως κοσμίως γίνεται φανερό και στο σχετικό έγγραφο του έτους 1942 με υπογραφή του εγκάθετου Νομάρχη-προέδρου, είχε τεθεί κυριολεκτικά στην υπηρεσία των κατακτητών και εξέφραζε κάθε τόσο, όπως έκαναν και μεγαλοβιομήχανοι πιο διακριτικά, ευχές, συγχαρητήρια και ευγνωμοσύνη στον αποτρόπαιο Ιταλό διοικητή Παρίνι που προωθούσε την πλήρη «ιταλοποίηση» του νησιού και την υπαγωγή όλων των νησιών μας στο φασιστικό ιταλικό κράτος!

 

 

Σε συνθήκες αιματηρών διώξεων την Πρωτομαγιά του 1945 έγινε στην Κέρκυρα μεγάλη πορεία που πέρασε, όπως φαίνεται στη φωτογραφία, απ' το παλαιό λιμάνι και τα Μουράγια της πόλης.

 

 

Επικεφαλής του Εργατικού Κέντρου στην πρώτη θέση του ως Γραμματέας του, μετά την εκδίωξη από τους εργάτες των συνδικαλιστών-δοσίλογων των κατακτητών και τη διενέργεια νέων εκλογών, ήταν πια ο κομμουνιστής μηχανικός συνεργείου αυτοκινήτων Γιώργος Τζήλιος, που δεν θ' αργούσε να συλληφθεί και να φυλακιστεί, όπως συνέβη αργότερα και επί Χούντας το 1967. Στη διάρκεια της Κατοχής, σε ψηφοφορία που με μεγάλη επιτυχία οργάνωσε το ΕΑΜ κάτω από τη μύτη των κατακτητών, είχε εκλεγεί εθνοσύμβουλος για τη «Βουλή του Βουνού».

Στη μεγάλη, οργανωμένη απ' το ΕΑΜ -και χτυπημένη με πραγματικά πυρά από κρατικά, παρακρατικά και ΕΔΕΣίτικα όπλα- συγκέντρωση του λαού του νησιού αμέσως μετά την απελευθέρωσή του, τις 11 Οκτωβρίου 1944, όπως μαρτυρεί σχετική γραπτή αναφορά οι εργάτες προσήλθαν οργανωμένα με τη σημαία του Εργατικού Κέντρου τους, καθώς οι δοσίλογοι συνδικαλιστές εγκατέλειψαν τις θέσεις τους και κρύβονταν. Ένας τραπεζοϋπάλληλος που νωρίτερα ήταν φυλακισμένος στη μαρτυρική νησίδα Λαζαρέτο μεταφερμένος εκεί απ' το στρατόπεδο της Ακροναυπλίας, ο Βασίλης Άνθης, ήταν επικεφαλής της Κομμουνιστικής Οργάνωσης Κέρκυρας που είχε οργανώσει αιματηρή επιχείρηση διάσωσης εγκαταστάσεων της πόλης από σχέδια καταστροφών από τους Ναζί κατά την αποχώρησή τους απ' το νησί. Το 1943 ο λαός της Κέρκυρας είχε απελευθερώσει από το Λαζαρέτο και είχε περιθάλψει φυλακισμένους στο Λαζαρέτο πρωτοπόρους Έλληνες αγωνιστές του εργατικού κινήματος, όπως ο μετέπειτα πρόεδρος του ΚΚΕ καπνεργάτης Απόστολος Γκρόζος.  

Οι εργαζόμενοι στην Κεφαλονιά και την Ιθάκη επλήρωσαν βαρύτατο φόρο αίματος στη διάρκεια της Κατοχής. Ενώ βασανίστηκε άγρια ο πρώην πρόεδρος του Εργατικού Κέντρου τους Σοφιανός Βαλεντής, εκτελέστηκαν τελικά από τους κατακτητές και δήθεν «αντιστασιακούς» συνεργάτες τους οι εργάτες-στελέχη σωματείων και του Εργατικού Κέντρου Τάκης Ανδρεάτος, Άγγελος Βέλλας, Νίκος Βλάχος, Χαρίλαος Βοντετσιάνος, Διονύσης Διβάρης, Γρηγόρης Μαλμουζιάν, Ντίνος Παγουλάτος, Στάθης Πατσαλιάς, Σπύρος Σκλαβουνάκης, Γεράσιμος Στεφανίτσης. Μαζί και δύο πρόεδροι του Εργατικού Κέντρου στη διάρκεια του 1944. 

 

Από τους Γερμανούς ο πρόεδρος του Εργατικού Κέντρου Σπύρος Μπουρμπούλης.

 

 

Από Ναζί και Έλληνες συνεργάτες τους τον Ιούνιο του 1944, οπότε ανέλαβε πρόεδρος ο Μπουρμπούλης, εκτελέστηκε ο επίσης πρόεδρος του Εργατικού Κέντρου Χριστόφορος Παπανικολάτος. 

Η επηρεασμένη από σοσιαλιστικές ιδέες εργατική οργανωτική ανάπτυξη στην Κεφαλονιά, σύμφωνα με τον Πετράτο, εκφράστηκε αρχικά στα 1892-1894 με σύνδεση είκοσι ανθρώπων με τον αθηναϊκό σύλλογο του Καλλέργη. Ένα πρώτο άτυπο Εργατικό Κέντρο έκανε την εμφάνισή του τον Μάη του 1910, με τον ράφτη Σπύρο Αρσένη -που θα ταχθεί αργότερα με το ΣΕΚΕ/ΚΚΕ μαζί με συνεργάτες του Μαρίνου Αντύπα- να πρωταγωνιστεί, μαζί με τον Μαζαράκη και τον νομικό Κώστα Δεστούνη που θα αντιμετωπίσει για τον λόγο αυτό δικαστικές διώξεις στην Κέρκυρα. Στα χρόνια 1920-1935 μετά τη σύσταση εργατικών σωματείων, αυτά των οικοδόμων, των αρτεργατών και των τσαγκαράδων του Αργοστολιού, λιμενεργατών, εργατών οδοποιίας και τυρεργατών σε άλλες περιοχές του νησιού ανέπτυξαν διάφορες απεργιακές και άλλες κινητοποιήσεις με πολλά και διαφορετικά αιτήματα. Ξεχώρισε ανάμεσα στους πρωτοπόρους συνδικαλιστές ο πρόεδρος των αρτεργατών Κυριάκος Κυριακάτος. Σε απεργία τους είχαν καταλάβει γέφυρα για να εμποδίσουν κάθοδο απεργοσπαστών. Το 1933 συνελήφθησαν στο Ληξούρι από την Αστυνομία άλλοι απεργοί του κλάδου.

Το 1928, μετά από απεργία των τσαγκαράδων απολύθηκαν τέσσερις πρωτεργάτες της, μεταξύ των οποίων και ο σπουδαίος αγωνιστής-κομμουνιστής τσαγκάρης Γεράσιμος Αντωνάτος που φυλακίστηκε αργότερα και στο νησάκι Λαζαρέτο της Κέρκυρας. Ο ίδιος άφησε μια συγκλονιστική περιγραφή για τα βάσανα των οικοδόμων της Κεφαλονιάςπου έφτιαξαν το σωματείο τους το 1928 με επικεφαλής τον Νίκο Μηλάτο: «Οι οικοδόμοι ήταν κάτω από τη βαριά καταπίεση των εργολάβων (...) Ούτε οχτάωρο, ούτε ταμείο ασφάλισης, ούτε γιατρός, ούτε φάρμακα, ούτε σύνταξη (...) Όλα δουλεύονταν με το χέρι και τον ώμο (...) Αυτοί οι εργάτες δουλεύουν από ήλιο σε ήλιο». Η απάντηση που πήραν κάποιοι όταν ζήτησαν από κατασκευαστικό γραφείο καλύτερο μεροκάματο ήταν «Αν θέλετε κάτσετε, αν θέλετε φύγετε παλιομπολσεβίκοι»!

 

Το Εργατικό Κέντρο Αργοστολιού, το πρώτο στο νησί με «ψυχή» του τα σωματεία οικοδόμων και τσαγκαράδων, πρωτοστεγάστηκε στην πλατεία Καμπάνας. Αλλά οι εργάτες αντιμετώπιζαν απειλές για φυλάκιση, για εξορία! Το 1928, σε μια νέα προσπάθεια, συγκροτήθηκε πια το Εργατικό Κέντρο Κεφαλονιάς - Ιθάκης. Τρία χρόνια μετά, το 1931, στελέχη του εκτοπίστηκαν έξω απ' το νησί. Με απειλές και βία όλα τα σωματεία και το Εργατικό Κέντρο πέρασαν στον βάρβαρο έλεγχο της δικτατορίας του Ιωάννη Μεταξά το 1936. Αλλά ο αγώνας και τότε και την περίοδο της Κατοχής, όταν οι κατακτητές εγκατέστησαν στο Εργατικό Κέντρο τους μεταξικούς συνδικαλιστές, δεν έπαυσε! Τον Ιανουάριο του  1944 αναδείχθηκε δημοκρατική-αγωνιστική διοίκηση του Κέντρου με επικεφαλής τους ΕΑΜίτες Χριστόφορο Παπανικολάτο και Αντώνη Τζουγανάτο που αγωνίστηκε για την επιβίωση του εργατόκοσμου.