30 Νοέμβρη 1874: Τα «στηλιτικά»

‘Όταν ο προϋπολογισμός του 1875 ψηφίστηκε από μια Βουλή όπου ούτε οι μισοί βουλευτές δεν ήταν παρόντες, ασχέτως του τι βολικά έδειξε η καταμέτρησή τους, και από μια κυβέρνηση που παραβίασε το Σύνταγμα και είχε για καιρό προκαλέσει την οργή του λαού. Ο λόγος για τα ιστορικά γεγονότα που έμειναν στην ιστορία ως τα «στηλιτικά». Έμειναν χαραγμένα σε στήλες -όπως στην αρχαιότητα με τους προδότες- τα ονόματα των βουλευτών του τότε πρωθυπουργού Δημητρίου .Βούλγαρη (του επονομαζόμενου και «Τζουμπέ») που προσπάθησε να επιβάλει την πολιτική του κυριαρχία νομοθετώντας και αποφασίζοντας για καίρια ζητήματα χωρίς καν να έχει την πλειοψηφία!

Tη δεκαετία αυτή η διακυβέρνηση της χώρας γνώρισε δεκαοκτώ κυβερνητικά σχήματα (συμπεριλαμβανομένων των κυβερνήσεων Aλ. Κουμουνδούρου και X. Τρικούπη που διεξήγαγαν τις εκλογές του 1865 και 1875 αντίστοιχα). Aπό αυτά λίγα μόνο είχαν διάρκεια ζωής μεγαλύτερη από μερικούς μήνες. Η πολιτική αστάθεια αποτέλεσε σταθερό χαρακτηριστικό όλης αυτής της περιόδου.

Το 1873, η κυβέρνηση Δεληγιώργη παραιτείται υπό το βάρος του σκανδάλου των Λαυρεωτικών, σχετικά με την εκτίναξη της τιμής των μετοχών των Μεταλλείων Λαυρίου, την οποία εκμεταλλεύτηκε ο πλούσιος ομογενής Α. Συγγρός.

Ο βασιλιάς Γεώργιος πρέπει τώρα να βρει κάποιον άλλο να σχηματίσει κυβέρνηση άμεσα για να αποφευχθεί το ενδεχόμενο περαιτέρω πολιτικής αστάθειας. Υπενθυμίζεται ότι πρόκειται για μια εποχή όπου το ευμετάβολο των κομματικών συσχετισμών στο Κοινοβούλιο είχε ως επίπτωση τον σχηματισμό πολλών θνησιγενών Κυβερνήσεων.

Ο Γεώργιος στρέφεται τότε στους ηγέτες της αντιπολίτευσης. Αλλά ο Θρασύβουλος Ζαΐμης δεν αποδέχεται την εντολή που έλαβε από τον Βασιλιά, ενώ ο ισχυρός Αλέξανδρος Κουμουνδούρος, που επειδή είχε πολυάριθμη ομάδα βουλευτών υπό την επιρροή του και είχε ισχυρές πιθανότητες σχηματισμού κυβέρνησης, διαφωνεί με τον Βασιλιά σε θέματα εξωτερικής πολιτικής και αποποιείται ομοίως τον σχηματισμό κυβέρνησης.

Ο Βασιλιάς στρέφεται τότε στον Δημήτριο Βούλγαρη ο οποίος όμως διέθετε μόλις 12 βουλευτές. Αυτός δέχεται να σχηματίσει Κυβέρνηση και εκμεταλλευόμενος το βασιλικό προνόμιο περί διάλυσης της βουλής, αφού αρχικά ψηφίζει με την ανοχή της αντιπολίτευσης κάποιες “δήθεν” δαπάνες για τους πολιτικούς φίλους του, αιφνιδίως παραιτείται και προκηρύσσει εκλογές για τις 23 Ιουνίου του 1874.

Μην ξεχνάμε ότι σε αυτή την ιστορική συγκυρία ο βασιλιάς έκανε ό, τι ήθελε. Στο πολιτικό πεδίο ήταν σύνηθες. Με το Σύνταγμα του 1864 ο βασιλιάς διατηρούσε το δικαίωμα να διορίζει και να παύει κυβερνήσεις και υπουργούς κατά τη δική του βούληση.  Η αλήθεια είναι ότι η νοθεία και η βία των εκλογών του 1874 ξεπέρασε κάθε όριο. Ο Βούλγαρης που προηγουμένως είχε πάρει την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης από το βασιλιά και διεξήγαγε εκλογές που δεν είχαν προηγούμενο στην καλπονοθεία. Και πάλι όμως δεν μπόρεσε να ξεπεράσει το όριο για να έχει άνετη κυβερνητική πλειοψηφία. Κάτι πάντως που δεν τον εμπόδισε να αρχίσει διώξεις υπαλλήλων, δημοσιογράφων, πολιτικών του αντιπάλων ακόμη για να εδραιώσει το υπουργείο του.

Φτάνει, λοιπόν, το φθινόπωρο του 1974 και η έναρξη των εργασιών της νέας Βουλής. Προτεραιότητα για τη νέα κυβέρνηση η ψήφιση του προϋπολογισμού. Υπάρχει όμως ένα πρόβλημα: το άρθρο 56 του Συντάγματος προβλέπει την παρουσία τουλάχιστον των μισών βουλευτών (96 επί συνόλου 140 βουλευτών) για την ύπαρξη απαρτίας ώστε η συνεδρίαση να είναι έγκυρη. Οι βουλευτές, όμως, της αντιπολίτευσης είναι αποφασισμένοι να μην αφήσουν την κυβέρνηση Βούλγαρη να περάσει τις ρυθμίσεις που επιθυμεί.

Στις 30 Νοεμβρίου ο πρόεδρος του σώματος Ζάρκος συγκαλεί συνεδρίαση για το απόγευμα. Εντελώς τυχαία, όμως, οι περισσότεροι βουλευτές της αντιπολίτευσης δεν ειδοποιούνται εγκαίρως από τους κλητήρες της Βουλής, με αποτέλεσμα στην αίθουσα να βρίσκονται σχεδόν αποκλειστικά οι Βουλγαρικοί βουλευτές. Αυτοί βεβαίως είχαν ειδοποιηθεί.

Ο πρόεδρος της Βουλής, μέλος της παράταξης Βούλγαρη, διαπιστώνει το δίχως άλλο απαρτία, καταγράφοντας ως παρόντες αποχωρούντες αντιπολιτευόμενους βουλευτές που, σίγουροι ότι δεν υπήρχε απαρτία, αποχωρούσαν. Οι αποχωρήσαντες δεν είχαν ζητήσει επίσημα την άδεια του να αποχωρήσουν, άρα ήταν παρόντες, απαντά στις αντιδράσεις βουλευτών της αντιπολίτευσης.

Αφού, λοιπόν, η Βουλή είχε «απαρτία», τότε μπορεί να ψηφίσει τόσο τον προϋπολογισμό του 1875, όσο και άλλα σημαντικά φορολογικά νομοσχέδια με ρουσφετολογικό περιεχόμενο, απαραίτητα για την πολιτική ενίσχυση του Βούλγαρη. Κι ας ήταν παρόντες 85 μόλις βουλευτές, παραβιάζοντας έτσι το Σύνταγμα.

Η αντιπολίτευση συνασπίστηκε σε κοινό αγώνα, η κοινή γνώμη εξεγέρθηκε, οι κυβερνητικοί βουλευτές έγιναν στόχος ύβρεων και προπηλακισμών.

Μετά το κλείσιμο της Βουλής, η κατάσταση χειροτέψε. Αφού δεν είχαν κυρωθεί τα πρακτικά, δεν υπήρχε και ψηφισμένος προϋπολογισμός. Οι διαμαρτυρίες της αντιπολίτευσης και η εξέγερση της κοινής γνώμης επιδείνωσαν το πολιτικό κλίμα.

Και να πως περιγράφει ο Γ. Σουρής τα περίφημα « Στηλιτικά»

«Και άρχισε να γίνεται των νόμων λειτουργία

και ανεβοκατέβαιναν τα τότε Υπουργεία*.

Και ήλθαν τα Στηλιτικά και οι Μαραθωνομάχοι*

εις τον Μεγαλειότατον εγύρισαν τη ράχη

και όλοι εμελέτησαν κι΄ εσκέφθησαν καινά*,

κι΄ εσείσθησαν κι΄ ετράνταξαν κοιλάδες και βουνά".

*Υπουργεία": έτσι λέγονταν τότε οι κυβερνήσεις,

*"Μαραθωνομάχοι": αποκαλεί ο Γ. Σουρής τους Βουλευτές από τους μαραθώνιους λόγους τους,"εσκέφθησαν καινά": είτε με νέες ερμηνείες, είτε χωρίς απαρτία.

Στην πρώτη συνεδρία της επόμενης συνόδου της Βουλής, στις 19 Μαρτίου 1875, προσήλθαν 82 βουλευτές του Βούλγαρη και 10 της αντιπολίτευσης ως παρατηρητές. Παρά την αποχώρηση των τελευταίων, η κυβέρνηση όρκισε 10 νεοεκλεγέντες βουλευτές και με μία νομική ακροβασία του βουλευτή Μαντινείας και προσωρινού προέδρου της Βουλής, Γεωργίου Ρεβελιώτη, προχώρησε στην επικύρωση των πρακτικών της προηγουμένης συνόδου των σχετικών με τον προϋπολογισμό, χωρίς να διαθέτει και πάλι την απαρτία στο σώμα.

Η εγκυρότητα, όμως, των επαναληπτικών εκλογών και η ερμηνεία που έδινε η κυβέρνηση στο Σύνταγμα όσον αφορά την απαρτία αμφισβητήθηκε από τη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών (τη μοναδική της χώρας εκείνη την περίοδο) και τον Δικηγορικό Σύλλογο Αθηνών και σχεδόν όλες οι εφημερίδες.

Στις 21 Μαρτίου, οι τρεις καθημερινές εφημερίδες της Αθήνας, «Εφημερίς», «Στοά» και «Νεολόγος», δημοσίευσαν πίνακα με τα ονόματα των 82 βουλευτών, που είχαν μείνει στη συνεδρίαση της 19ης Μαρτίου και παρακολουθήσει την ορκωμοσία των 10 νέων. Εφημερίδες της εποχής κυκλοφορούσαν με πρωτοσέλιδο όλα τα ονόματα των βουλευτων που έλαβαν μέρος στην γελοιοποίηση του κοινοβουλίου και των θεσμών, σε αυτή την “εσχάτη προδοσία”, αποκαλώντας τους “στηλίτες”.

Η κυβέρνηση Βούλγαρη αναγκάστηκε να παραιτηθεί. Η νέα Βουλή την παρέπεμψε σε ειδικό δικαστήριο αλλά η δίκη τελικά ματαιώθηκε, γιατί στο μεταξύ, το 1877, ο Δημήτριος Βούλγαρης πέθανε.

Γιώργος Κ. Καββαδίας