Η 16η Μάη του 1944 δεν είναι μια απλή ημερομηνία στο ματωμένο ημερολόγιο της Κατοχής. Είναι μια από τις πιο ανατριχιαστικές στιγμές της ναζιστικής θηριωδίας στην Ελλάδα, μια μέρα που το στρατόπεδο του Χαϊδαρίου βάφτηκε ξανά με αίμα. Εκεί, οι γερμανοί κατακτητές μαζί με τους ντόπιους συνεργάτες τους εκτέλεσαν 120 Έλληνες κρατούμενους. Ανάμεσά τους, οι 92 ήταν ανάπηροι του ελληνοϊταλικού πολέμου του 1940-41. Άνθρωποι που είχαν ήδη θυσιάσει το σώμα και την υγεία τους πολεμώντας τον φασισμό στα βουνά της Πίνδου, οδηγήθηκαν αβοήθητοι μπροστά στα εκτελεστικά αποσπάσματα του ίδιου του ναζισμού που είχαν πολεμήσει.

Το έγκλημα αυτό δεν ήταν μια «παράπλευρη απώλεια» του πολέμου. Ήταν μια συνειδητή πράξη τρόμου και εκδίκησης απέναντι σε έναν λαό που αντιστεκόταν. Οι ανάπηροι του αλβανικού μετώπου αποτελούσαν ζωντανό σύμβολο της αντιφασιστικής πάλης. Η φυσική τους εξόντωση στόχευε στην ταπείνωση ολόκληρου του λαού, στη συντριβή κάθε ιδέας αξιοπρέπειας και αντίστασης.

Το στρατόπεδο συγκέντρωσης του Χαϊδαρίου, και ιδιαίτερα το διαβόητο «Μπλοκ 15», υπήρξε τόπος μαρτυρίου για χιλιάδες αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης. Κομμουνιστές, ΕΑΜίτες, δημοκράτες, εργάτες, φτωχοί άνθρωποι του λαού πέρασαν από τα κελιά και τα βασανιστήριά του. Εκεί γράφτηκαν μερικές από τις πιο ηρωικές αλλά και πιο τραγικές σελίδες της Κατοχής. Οι ναζί και οι ντόπιοι δοσίλογοι πίστευαν ότι με τις μαζικές εκτελέσεις θα λύγιζαν το φρόνημα του λαού. Έπεσαν έξω.

Ιδιαίτερα συγκλονιστική παραμένει η μοίρα των 92 αναπήρων πολέμου. Πολλοί από αυτούς είχαν επιστρέψει από το μέτωπο σακατεμένοι, χωρίς πόδια, χωρίς χέρια, με κατεστραμμένη υγεία. Αντί όμως να βρουν φροντίδα και αξιοπρέπεια, βρέθηκαν κυνηγημένοι, συλληφθέντες και τελικά εκτελεσμένοι από τους κατακτητές. Το μήνυμα που ήθελαν να στείλουν οι ναζί ήταν σαφές: κανείς δεν εξαιρείται από την τρομοκρατία τους. Ούτε καν εκείνοι που είχαν ήδη ματώσει για την πατρίδα.

Εκείνη τη μέρα, οι καμπάνες του Χαϊδαρίου χτυπούσαν πένθιμα. Τα πτώματα μεταφέρονταν σαν απορρίμματα, σε μια προσπάθεια να σβηστεί ακόμη και η ανθρώπινη υπόσταση των εκτελεσμένων. Όμως οι λαοί δεν ξεχνούν τόσο εύκολα. Το αίμα των εκτελεσμένων έγινε λίπασμα για τη συνέχιση της Αντίστασης.

Η σφαγή της 16ης Μάη ήρθε λίγες μόλις εβδομάδες μετά την ηρωική Πρωτομαγιά του 1944, όταν 200 κομμουνιστές κρατούμενοι του Χαϊδαρίου οδηγήθηκαν στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής και εκτελέστηκαν τραγουδώντας τον Εθνικό Ύμνο και αντάρτικα τραγούδια. Εκείνη την περίοδο, το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ είχε εξελιχθεί σε πραγματικό εφιάλτη για τις κατοχικές δυνάμεις. Η Ελλάδα φλεγόταν από την Αντίσταση και οι ναζί επιχειρούσαν να πνίξουν στο αίμα τη λαϊκή εξέγερση.

Όμως η τρομοκρατία δεν έφερε υποταγή. Κάθε εκτέλεση γεννούσε νέους αγωνιστές. Κάθε μπλόκο, κάθε βασανιστήριο, κάθε δολοφονία δυνάμωνε το μίσος απέναντι στον φασισμό και την πίστη πως ο λαός μπορεί να νικήσει. Το Χαϊδάρι έγινε σύμβολο θυσίας, αλλά και αδούλωτου φρονήματος.

Σήμερα, 82 χρόνια μετά, η μνήμη των 120 εκτελεσμένων παραμένει ζωντανή και επίκαιρη. Δεν πρόκειται μόνο για μια ιστορική αναφορά ή ένα επετειακό μνημόσυνο. Είναι μια βαριά υπενθύμιση για το τι γεννά ο φασισμός όταν υπηρετεί τα συμφέροντα της εξουσίας και του κεφαλαίου. Ο ναζισμός μπορεί να ηττήθηκε στρατιωτικά, όμως οι αιτίες που τον γέννησαν δεν εξαφανίστηκαν. Ο καπιταλισμός συνεχίζει να παράγει πολέμους, εκμετάλλευση, ρατσισμό και βαρβαρότητα.

Γι’ αυτό και η μνήμη των νεκρών του Χαϊδαρίου δεν μπορεί να τιμάται μόνο με στεφάνια και επίσημες δηλώσεις. Τιμάται με καθημερινό αντιφασιστικό αγώνα. Με σύγκρουση απέναντι στη λήθη, απέναντι στους απολογητές των δοσίλογων και σε όσους επιχειρούν σήμερα να ξεπλύνουν τον ναζισμό ή να διαστρεβλώσουν την ιστορία της Εθνικής Αντίστασης.

Οι 120 του Χαϊδαρίου — και ιδιαίτερα οι 92 ανάπηροι ήρωες του αλβανικού μετώπου — δεν χάθηκαν στη λήθη. Ζουν μέσα στις συλλογικές μνήμες και στους αγώνες του λαού μας για ελευθερία, κοινωνική δικαιοσύνη, δημοκρατία και σοσιαλισμό.

Αιωνία τους η μνήμη.