Το Δ.Σ. του Συλλόγου Εκπαιδευτικών Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης του νομού Κέρκυρας εκφράζει την έντονη ανησυχία του για τη σημαντική μείωση των εγγραφών μαθητών και μαθητριών στα Νηπιαγωγεία και στα Δημοτικά Σχολεία του νησιού μας, μια εξέλιξη που αποτυπώνει με τον πιο σαφή τρόπο τη ραγδαία επιδείνωση του δημογραφικού προβλήματος. Τα φετινά στοιχεία είναι αποκαλυπτικά:

• στα Νηπιαγωγεία της Κέρκυρας, από 898 εγγραφές την προηγούμενη χρονιά, φέτος καταγράφονται μόλις 694 παιδιά,
• ενώ στα Δημοτικά Σχολεία από 900 εγγραφές πέρσι, φέτος μειώνονται σε περίπου 760 παιδιά, δηλαδή  χαμηλότερος αριθμός των τελευταίων ετών!

Πρόκειται για μια μείωση που προσεγγίζει το 25% στα Νηπιαγωγεία, ενώ ο συνολικός αριθμός παιδιών μειώνεται κατά 35%, επιβεβαιώνοντας ότι τα σχολεία μας αρχίζουν ήδη να αδειάζουν.

Η εικόνα αυτή δεν αποτελεί μια συγκυριακή μεταβολή, αλλά εντάσσεται σε μια γενικευμένη και διαρκώς επιδεινούμενη τάση σε πανελλαδικό επίπεδο. Τα τελευταία χρόνια καταγράφεται σταθερή πτώση των γεννήσεων, με την Ελλάδα να βρίσκεται πλέον στις τελευταίες θέσεις της Ευρώπης ως προς τον αριθμό γεννήσεων. Ενδεικτικά, οι εγγραφές στην Α’ Δημοτικού έχουν μειωθεί κατά δεκάδες χιλιάδες μαθητές την τελευταία δεκαπενταετία, με τη μείωση να ξεπερνά το 40% σε σχέση με το 2010. Η υπογεννητικότητα, η γήρανση του πληθυσμού και η συνεχιζόμενη μετανάστευση νέων ανθρώπων συνθέτουν ένα εκρηκτικό μείγμα που απειλεί όχι μόνο την εκπαίδευση αλλά και την ίδια τη βιωσιμότητα της κοινωνίας.

Αξίζει να σημειωθεί ότι τόσο έντονη και παρατεταμένη μείωση του μαθητικού πληθυσμού συναντάται ιστορικά κυρίως σε περιόδους πολέμων, μεγάλων καταστροφών ή μαζικής μετανάστευσης, όπως μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και τον Εμφύλιο, όταν ο πληθυσμός της χώρας υπέστη βαριές απώλειες και εκτοπίσεις. Ωστόσο, η σημερινή κατάσταση παρουσιάζει μια κρίσιμη διαφορά: δεν πρόκειται για μια πρόσκαιρη πτώση λόγω έκτακτων συνθηκών, αλλά για μια μακροχρόνια, δομική και συνεχώς επιδεινούμενη τάση σε συνθήκες ειρήνης. Με αυτή την έννοια, τα δεδομένα που βιώνουμε σήμερα είναι σε μεγάλο βαθμό πρωτόγνωρα, καθώς η δημογραφική κάμψη εξελίσσεται αθόρυβα αλλά σταθερά, χωρίς τα «σοκ» ενός πολέμου, αλλά με εξίσου σοβαρές συνέπειες.

Το δημογραφικό πρόβλημα δεν είναι πλέον μια μελλοντική πρόκληση· είναι μια παρούσα, οξύτατη κρίση. Οι αιτίες του είναι βαθιά κοινωνικές και πολιτικές. Η συνεχιζόμενη οικονομική πίεση, η ακρίβεια, η επισφαλής εργασία, το υψηλό κόστος στέγασης και η ανυπαρξία ουσιαστικής στήριξης των νέων ζευγαριών λειτουργούν αποτρεπτικά για τη δημιουργία οικογένειας. Παράλληλα, η απουσία μιας συνεκτικής και μακρόπνοης δημογραφικής πολιτικής, σε συνδυασμό με την υποβάθμιση των δημόσιων κοινωνικών υπηρεσιών – από την υγεία έως την εκπαίδευση και τη φροντίδα των παιδιών – επιδεινώνει την κατάσταση. Οι εφαρμοζόμενες κυβερνητικές πολιτικές, που κινούνται στη λογική της λιτότητας, της ιδιωτικοποίησης και της μετακύλισης του κόστους στις οικογένειες, ενισχύουν αντικειμενικά τη δημογραφική κάμψη αντί να τη συγκρατούν.

Οι συνέπειες αυτής της εξέλιξης είναι ήδη εμφανείς και αναμένεται να ενταθούν τα επόμενα χρόνια. Η μείωση του μαθητικού δυναμικού δεν αντιμετωπίζεται με παιδαγωγικούς όρους, ούτε αξιοποιείται για τη δημιουργία ολιγομελών τμημάτων προς όφελος της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Αντίθετα, γίνεται σαφές ότι η κατεύθυνση και η πολιτική επιλογή είναι οι συγχωνεύσεις και το κλείσιμο σχολικών μονάδων, ιδιαίτερα σε αγροτικές και νησιωτικές περιοχές, με τη μείωση των μαθητών να χρησιμοποιείται ως πρόσχημα για την υλοποίησή τους. Αυτό συνεπάγεται περαιτέρω υποβάθμιση της εκπαιδευτικής διαδικασίας, αύξηση των ανισοτήτων, αποδυνάμωση των τοπικών κοινωνιών και ενίσχυση της τάσης ερήμωσης των ακριτικών περιοχών. Παράλληλα, δημιουργούνται πιέσεις για μείωση οργανικών θέσεων εκπαιδευτικών, εντείνοντας την εργασιακή ανασφάλεια. Το άδειο θρανίο δεν είναι απλώς μια εικόνα, είναι ένα ηχηρό προειδοποιητικό σήμα για το μέλλον της κοινωνίας μας!

Απέναντι σε αυτή την κατάσταση, η πολιτεία οφείλει να αναλάβει τις ευθύνες της. Μέχρι σήμερα, η αντιμετώπιση του δημογραφικού γίνεται αποσπασματικά, χωρίς ολοκληρωμένο σχέδιο και χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι πραγματικές ανάγκες των οικογενειών και της εκπαίδευσης. Αντί για ουσιαστική στήριξη, προωθούνται πολιτικές «εξορθολογισμού» που οδηγούν σε συγχωνεύσεις και περικοπές, επιδεινώνοντας το πρόβλημα.

Ο ΣΕΠΕ Κέρκυρας τονίζει ότι η αντιμετώπιση της δημογραφικής κρίσης απαιτεί άμεσα μέτρα σε πολλαπλά επίπεδα. Είναι αναγκαία η ουσιαστική οικονομική στήριξη των νέων οικογενειών, με γενναία επιδόματα, φορολογικές ελαφρύνσεις και πολιτικές στέγασης που να καθιστούν εφικτή τη δημιουργία οικογένειας. Απαιτείται η καθολική και δωρεάν πρόσβαση σε ποιοτικές δομές προσχολικής αγωγής και φροντίδας, καθώς και μέτρα που θα στηρίζουν πραγματικά τη συμφιλίωση επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής. Παράλληλα, πρέπει να υπάρξουν ουσιαστικά κίνητρα για την παραμονή και την εγκατάσταση νέων ζευγαριών στην περιφέρεια και στα νησιά.

Σε ό,τι αφορά την εκπαίδευση, είναι επιτακτικό να διασφαλιστεί ότι δεν θα υπάρξουν συγχωνεύσεις ή καταργήσεις σχολικών μονάδων λόγω της μείωσης των μαθητών. Αντίθετα, η συγκυρία αυτή μπορεί και πρέπει να αξιοποιηθεί για τη μείωση του αριθμού μαθητών ανά τμήμα, προς όφελος της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Είναι απαραίτητη η ενίσχυση των σχολείων με μόνιμο προσωπικό – εκπαιδευτικούς, ψυχολόγους, κοινωνικούς λειτουργούς – καθώς και η συνολική αναβάθμιση των δημόσιων υποδομών εκπαίδευσης και φροντίδας. Τα μικρά σχολεία, ιδιαίτερα στις τοπικές κοινότητες, δεν πρέπει να θεωρούνται βάρος για την πολιτεία, αλλά ζωτικοί πυρήνες κοινωνικής συνοχής και πρέπει να στηριχθούν.

Το δημογραφικό δεν είναι ένα «φυσικό φαινόμενο» που εξελίσσεται ανεξάρτητα από τις κοινωνικές συνθήκες. Είναι το αποτέλεσμα συγκεκριμένων πολιτικών επιλογών! Η αντιστροφή της τάσης απαιτεί ένα ολοκληρωμένο σχέδιο που θα θέτει στο επίκεντρο τις ανάγκες της κοινωνίας, της νεολαίας και της δημόσιας εκπαίδευσης.

Ο ΣΕΠΕ Κέρκυρας θα συνεχίσει να αναδεικνύει το ζήτημα και να παρεμβαίνει δυναμικά, διεκδικώντας σχολεία ζωντανά, με παιδιά, εκπαιδευτικούς και προοπτική. Γιατί χωρίς παιδιά δεν υπάρχει σχολείο. Και χωρίς σχολείο δεν υπάρχει μέλλον!