Στη χώρα των Φαιάκων

Αυτό που συμβαίνει με το 13ο Δημοτικό Σχολείο, δεν είναι κάποιο «μεμονωμένο και ατυχές περιστατικό», όπως συνηθίζουμε να λέμε για να καθησυχάζουμε τη συνείδησή μας. Είναι απλά μία από τις κορυφές του παγόβουνου, ένα σύμπτωμα της κατάστασης στην εκπαίδευση γενικά στη χώρα και ειδικότερα στο νησί μας. Αν το συνδυάσει κανείς με όσα βλέπουμε σχεδόν καθημερινά στις ειδήσεις για τη συμπεριφορά μιας μερίδας της νεολαίας — μεταξύ τους αλλά και απέναντι στους εκπαιδευτικούς — το αποτέλεσμα είναι ένα μίγμα που εκρήγνυται όλο και συχνότερα.

Η Παιδεία άρχισε να απαξιώνεται εδώ και δεκαετίες από το κράτος — του οποίου, ας μην ξεχνάμε, ένας από τους ρόλους είναι και η αναπαραγωγή της κυρίαρχης ιδεολογίας. Στο μεταξύ καλλιεργήθηκαν με επιμέλεια διάφορες «λαϊκές αλήθειες»: ότι «όλοι 24 γράμματα γνωρίζουμε», ότι «όλοι είμαστε ίσοι σε όλα» και φυσικά ότι «οι εκπαιδευτικοί είναι τεμπέληδες που δεν δουλεύουν». Απόψεις που επαναλαμβάνονται τόσα χρόνια ώστε τελικά απέκτησαν τον χαρακτήρα αυτονόητης αλήθειας.

Η επανάληψη, άλλωστε, είναι η πιο αποτελεσματική μορφή προπαγάνδας.

Τα τελευταία χρόνια προστέθηκε και το Facebook, το οποίο προσφέρει σε όλους μια θαυμάσια επίφαση δημοκρατίας: όλοι έχουν άποψη για όλα. Μέχρι εδώ, κανένα πρόβλημα. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η άποψη μετατρέπεται σε ύβρη, προσβολή ή απειλή και όταν ο καθένας είναι βέβαιος ότι η γνώμη του δεν είναι απλά μία γνώμη αλλά η ΣΩΣΤΗ ΓΝΩΜΗ. Πολλοί από αυτούς δεν θα τολμούσαν να μιλήσουν έτσι σε μια πραγματική συζήτηση, αλλά πίσω από μια οθόνη αισθάνονται ξαφνικά ειδικοί επί παντός επιστητού.

Το διαδίκτυο γέμισε ειδικούς• μόνο που οι περισσότεροι απέκτησαν την ειδικότητα μόνοι τους.

Έτσι φτάνουμε στο παράδοξο: άνθρωποι που ζήτημα αν διάβασαν ένα βιβλίο στη ζωή τους να θεωρούν άχρηστους ανθρώπους με ανώτερη και ανώτατη εκπαίδευση, οι οποίοι αφιέρωσαν χρόνια στη μόρφωση και στην προσφορά στην κοινωνία.

Η άγνοια, άλλωστε, συχνά συνοδεύεται από μεγάλη αυτοπεποίθηση και αλαζονεία.

Ο εκπαιδευτικός έχει φτάσει στο σημείο να σκέφτεται δύο και τρεις φορές πριν κάνει μια απλή παρατήρηση σε μαθητή, γιατί ποτέ δεν ξέρει πότε θα εμφανιστούν στο σχολείο «αγανακτισμένοι» γονείς που θεωρούν ότι θίχτηκε ο/η διάδοχος. Η εκπαιδευτική διαδικασία προχωρά μέσα σε κλίμα διαρκούς έντασης και ψυχολογικής πίεσης. Και όταν τα πράγματα ξεφύγουν, το κράτος και οι υπηρεσίες σπεύδουν — όπως πάντα — να απουσιάζουν.

Η παρουσία τους γίνεται αισθητή κυρίως στα έγγραφα.

Το δεύτερο μεγάλο και διαχρονικό πρόβλημα είναι η σχολική στέγη. Ειδικά στο νησί μας η κατάσταση θυμίζει περισσότερο άλλες εποχές. Με ελάχιστες εξαιρέσεις, τα σχολικά κτίρια έχουν ηλικία μισού αιώνα ή και περισσότερο. Σχέδια πυρασφάλειας ανύπαρκτα ή τυπικά, σχέδια διαφυγής που εκπονούνται «σύμφωνα με τον νόμο» από τον διευθυντή — έναν άνθρωπο που, όπως είναι φυσικό, δεν είναι ούτε μηχανικός ούτε ειδικός σε θέματα πολιτικής προστασίας. Αν ζητήσει βοήθεια, η απάντηση είναι συνήθως η ίδια: «Εσείς είστε ο αρμόδιος».

Στην Ελλάδα ο αρμόδιος είναι συχνά αυτός που απλώς έτυχε να βρίσκεται εκεί.

Στην πράξη, ο διευθυντής ενός σχολείου είναι πολυεργαλείο. Υδραυλικός όταν χαλάσουν τα καζανάκια, ηλεκτρολόγος όταν υπάρξει πρόβλημα με τις μπρίζες, τεχνικός υπολογιστών όταν σταματήσουν να λειτουργούν οι υπολογιστές ή οι διαδραστικοί πίνακες. Λίγες γνώσεις από στοκάρισμα, σοβάτισμα και βάψιμο είναι επίσης χρήσιμες — ποτέ δεν ξέρει κανείς πότε θα χρειαστούν. Όσο για την ιδιότητα του παιδαγωγού, αυτή ασκείται μάλλον στον ελεύθερο χρόνο.

Στο τέλος, η απάντηση που ακούγεται σχεδόν πάντα είναι η ίδια:

«Δουλειά δική σου είναι».

Με αφορμή το 13ο Δημοτικό βλέπουμε για άλλη μια φορά πόσο χαμηλά βρίσκεται στις προτεραιότητες η Παιδεία — μαζί φυσικά με την Υγεία. Ένα δημοτικό σχολείο κινδυνεύει να κλείσει και οι μαθητές να διασκορπιστούν σε άλλα «όμορα» σχολεία, λες και πρόκειται για αφίσες προς διανομή.

Η εκπαίδευση αντιμετωπίζεται συχνά σαν λογιστικό πρόβλημα και όχι σαν κοινωνική ανάγκη.

Η δημοτική αρχή θα επικαλεστεί — όπως πάντα — τα γνωστά επιχειρήματα: «Δεν το επιτρέπει η νομοθεσία», «Δεν έχουμε χώρο», «Δεν υπάρχουν χρήματα», «Δεν υπάρχει μελέτη». Είναι τα ίδια επιχειρήματα που ακούμε διαρκώς και από την κεντρική κυβέρνηση.

Όταν οι ίδιες δικαιολογίες επαναλαμβάνονται επί χρόνια, παύουν να ακούγονται σαν εξηγήσεις και μοιάζουν περισσότερο με μόνιμη πολιτική.

Και φυσικά δεν θα μπορούσε να είναι διαφορετικά. Όταν η πολιτική λογική είναι η ίδια, ίδιες θα είναι και οι απαντήσεις.

Το πρόβλημα είναι ότι στο μεταξύ τα σχολεία γερνούν, οι δυσκολίες πολλαπλασιάζονται και η Παιδεία συνεχίζει να αντιμετωπίζεται ως θέμα χαμηλής προτεραιότητας. Μέχρι να συμβεί το επόμενο περιστατικό — το οποίο, φυσικά, θα χαρακτηριστεί πάλι «μεμονωμένο».

Γιατί στην Ελλάδα τα προβλήματα της Παιδείας είναι συνήθως «μεμονωμένα».

Απλώς συμβαίνουν πολύ συχνά. Και αυτή η «συχνότητα» είναι πλέον η μεγαλύτερη ειρωνεία.