Γράφει ο Χρήστος Κορφιάτης

Η σύγχρονη μεγαλοαστική τάξη της χώρας μας, συμπεριλαμβανομένου βέβαια – για να μην πούμε   και πρωτοστατούντος κάποτε – ενός τμήματος της επτανησιακής, πάντα είχε μεγάλη ιδέα για τον εαυτό της. Μια υπερβολική αυτοπεποίθηση, στηριγμένη ίσως ιστορικά σε επιτυχίες της στην επίμονη αναζήτηση νέου «ζωτικού χώρου» λόγω των περιορισμένων δυνατοτήτων της μικρής εσωτερικής αγοράς, στην εξάπλωση του ναυτιλιακού και εμπορικού τομέα της και στην άνθησή της πολύ πέραν του ελληνικού κόσμου, χαρακτήριζε συχνά κάποια μεγάλα τμήματά της, παρά τις έντονες μερικές φορές αντιθέσεις τους.  Έτσι, πριν από έναν και πλέον αιώνα  «έσπασε τα μούτρα της» σε περιπετειώδεις δραστηριότητες για την αναβάθμιση του ρόλου της διεθνώς, έχοντας συμπαρασύρει σε τραγωδίες τον λαό – φυσικά και της Κέρκυρας – εν ονόματι της γνωστής «Μεγάλης Ιδέας», που είχε ταξικό οικονομικό υπόβαθρο και κάποιες φορές τελείως τυχοδιωκτικό χαρακτήρα.

Ανέκαθεν επίσης επέλεγε «συμμαχίες» με αστικές τάξεις άλλων χωρών. Παρά τον μεγαλοϊδεατισμό της, είχε συναίσθηση τόσο της αντικειμενικά ανισότιμης θέσης της και των μικρών αυτοτελών δυνατοτήτων της στη διεθνή οικονομική και πολιτική αρένα, όσο και της ευάλωτης θέσης της απέναντι στον συχνά ατίθασο και «απείθαρχο» ελληνικό λαό· που άλλοτε κάπως «βουβά» και άλλοτε πολύ «φωναχτά», ιδιαίτερα σε περιόδους πολεμικών γεγονότων, αμφισβήτησε βασικές επιλογές της ντυμένες με τον μανδύα των «εθνικών συμφερόντων», καθώς και αυτήν ακόμα την ίδια την κοινωνικοπολιτική πρωτοκαθεδρία της ή και επιχείρησε να την ανατρέψει. 

Έτσι, δεν εκπλήσσει η νέα, όπως χαρακτηρίστηκε, «Μεγάλη Ιδέα» της στρατηγικής αναβάθμισης του ρόλου της ελληνικής αστικής τάξης διεθνώς, που σχεδόν λανσάρισε προ ημερών ο Κερκυραίος υπουργός Εθνικής Άμυνας, Νίκος Δένδιας, με άρθρο του στο «Capital.gr» – ταίριαξε απόλυτα η ονομασία του καλού Μέσου! 

Τι μας είπε, μάλλον (και) αμετροεπώς ο κ. Δένδιας και προφανέστατα μόνο για λόγους ανομολόγητης σύμπτωσης απόψεων τα λεγόμενα μεγάλα κόμματα της αντιπολίτευσης, συμπεριλαμβανομένων των μη κυβερνητικών βουλευτών της Κέρκυρας, έκαναν πως δεν άκουσαν;   

Η παλιά «Μεγάλη Ιδέα» σε νέα συσκευασία

«Σε έναν κόσμο που μετασχηματίζεται με πρωτοφανή ταχύτητα, η Ελλάδα βρίσκεται σήμερα ενόψει μεγάλων προκλήσεων αλλά και ευκαιριών», έγραψε στο άρθρο του, διερωτώμενος για τη χώρα: «Ποια θέση φιλοδοξεί να καταλάβει στον διεθνή καταμερισμό ισχύος;». Να η απάντηση που έδωσε σε αυτό το ρητορικό ερώτημα ο κ. υπουργός, ο οποίος μόλις πριν από λίγους μήνες μπόρεσε να μας καλέσει να αναπτύξουμε ως λαός «κουλτούρα φέρετρων» ενόψει όσων τραγικών, είναι αλήθεια, διαγράφονται στον σκοτεινιασμένο διεθνή ορίζοντα: «Κάθε εποχή δημιουργεί τις δικές της Μεγάλες Ιδέες. Η δική μας πρόκληση είναι να διαμορφώσουμε τη Μεγάλη Ιδέα για την Ελλάδα των παιδιών μας. Να αποσαφηνίσουμε ποια Ελλάδα θέλουμε μετά το 2030 και ποια στρατηγική θα μας οδηγήσει εκεί (…) Η αδράνεια δεν μπορεί να είναι επιλογή (…)». Σύμφωνα πάντα με τον ίδιο, οι πολεμικές βιομηχανικές δυνατότητες και οι Ένοπλες Δυνάμεις της χώρας πρέπει «να είναι (…) από τις ισχυρότερες στην Ευρώπη». Πιστεύει σε «νέες δυνατότητες που ανοίγονται» για τον σκοπό αυτό, με βάση τους προσανατολισμούς και τις αποφάσεις των «συμμαχικών» οργανισμών του ΝΑΤΟ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ιθύνοντες των οποίων δηλώνουν, ως γνωστόν, ότι «βλέπουν» πόλεμο εκτεταμένης διεθνούς κλίμακας περί το 2030.

Υπέρμαχος της συμμετοχής της Ελλάδας σε «αποστολές διεθνώς», στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ και της ΕΕ, καθώς και της «προβολής ισχύος» της χώρας σε διεθνή κλίμακα, ο κ. Δένδιας κάνει ό,τι μπορεί, είναι αλήθεια, για να εμπεδώσει στον λαό το «όραμά» του. «Η “Μεγάλη Ιδέα” για την Ελλάδα του 2030 περνά από την Άμυνα», τιτλοφόρησε το άρθρο του στο «Capital.gr» στις 23 Σεπτέμβρη. 

Δεν πρέπει βέβαια να μεγεθύνουμε την αξία ή την πρωτοτυπία της πολιτικής που διακηρύσσει εσχάτως ο συμπατριώτης μας υπουργός Εθνικής Άμυνας. Την κυβερνητική πολιτική άλλωστε υπηρετεί. Ίσως μάλιστα να του οφείλονται ευχαριστίες γιατί, για όποιον λόγο και αν το κάνει, μας «ανοίγει τα μάτια» για τους κινδύνους που αυτή εγκυμονεί. Στην πραγματικότητα, ούτε η πατρότητα όσων σηματοδοτεί αυτή η «Μεγάλη Ιδέα» τού ανήκει. Το υπουργείο Εθνικής Άμυνας, υπό την ηγεσία του, κλιμακώνει μια προϋπάρχουσα πολιτική, προσαρμόζοντάς την στις τρέχουσες συνθήκες. Μόνον ο τολμηρός -ας τον πούμε έτσι-  προσδιορισμός της ως «Μεγάλης Ιδέας» του καιρού μας πιστώνεται στον ίδιο. Είναι μάλλον τόσο παλιά τα βασικά υλικά αυτής της ιδέας, όσο οι οδυνηρές εκστρατείες του 1919 στην Ουκρανία και του 1950 στη χερσόνησο της Κορέας. Η όποια κριτική, επομένως, ακόμη και αν εστιάζει σε δικές του τοποθετήσεις, αφορά την κυβερνητική πολιτική. Αυτήν άλλωστε εκφράζει με έναν δικό του, όπως είναι φυσικό, ιδιαίτερο τρόπο.      

Στις 29 Σεπτέμβρη, σε εκδήλωση με την ονομασία Connecting Europe Days, στις Βρυξέλλες, η οποία άνοιξε με την ομιλία της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και συζήτησε για τη «στρατιωτική κινητικότητα» των κρατών μελών, ο υπουργός υπερθεμάτισε για «την απειλή που αποτελεί η Ρωσία για το ΝΑΤΟ και την Ευρώπη» και επισήμανε ότι «το Ιράν βρίσκεται πολύ πιο κοντά σε εμάς», προσθέτοντας: «Το Σαχέλ, που σήμερα αποτελεί παράδεισο για τους τρομοκράτες, βρίσκεται πολύ πιο κοντά σε εμάς. Η Λιβύη, ένα αποτυχημένο κράτος, βρίσκεται πολύ πιο κοντά μας. Η Συρία ήταν ένα αποτυχημένο κράτος μέχρι πολύ πρόσφατα, και δεν ξέρουμε πώς θα εξελιχθεί η κατάσταση, ο Λίβανος βρίσκεται πολύ κοντά». Θεώρησε επίσης σκόπιμο να υποστηρίξει για την εμπόλεμη κατάσταση στην Ουκρανία: «Εμείς είμαστε αυτοί που βρίσκονται πιο κοντά. Όσο αστείο κι αν ακούγεται  – δεν είναι προφανές για κάποιον που δεν είναι εξοικειωμένος με τον χάρτη – η Αλεξανδρούπολη, στο βόρειο τμήμα της Ελλάδας, είναι το πλησιέστερο λιμάνι προς το μέτωπο στην Ουκρανία». Η Ελλάδα αποτελεί, κατ’ αυτόν, «παράδειγμα χώρας που μπορεί να αναπτύξει τις υποδομές της επί τη βάσει της στρατιωτικής διασυνδεσιμότητας» με άλλες χώρες, καθώς αναπτύσσει τις υποδομές της με κριτήρια «διπλής χρήσης», πολιτικής και στρατιωτικής, ώστε να αποτελεί, κατ’ ουσία, ορμητήριο στρατιωτικών –  πολεμικών δραστηριοτήτων, «αξιοποιώντας» τη γεωγραφική της θέση, κυρίως ως γέφυρα Ανατολής – Δύσης. 

Και όλα αυτά με περιτύλιγμα, πάντα, την υποτιθέμενη παράλληλη αντιμετώπιση των απειλητικών βλέψεων του ανατολικού γείτονα. Όλα αυτά, υποτίθεται, «πάνε πακέτο». Έχει πολλά «θεμέλια», κατά τα άλλα, η «Μεγάλη Ιδέα» του κ. Δένδια: συμπεριλαμβάνει «πίστη στις δυνατότητες των Ελλήνων», «ποιότητα της Δημοκρατίας και του κράτους δικαίου», «ισχύ των θεσμών», «ακτινοβολία του πολιτισμού», «πνεύμα καινοτομίας» – όλα αυτά βέβαια με… χακί απόχρωση, με πνεύμα που παραπέμπει στην… καινοτομική Δημοκρατία- Αστακός του Ισραήλ, την έτοιμη για στρατιωτικές επεμβάσεις όπου αυτό υπαγορεύουν οικεία συμφέροντα και οι ΗΠΑ.

Μία ημέρα νωρίτερα, μετά την ολοκλήρωση συνεδρίασης του Συμβουλίου Εξωτερικών Υποθέσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις Βρυξέλλες, σε σύνθεση υπουργών Άμυνας, δήλωσε πως χρειάζεται «να πραγματοποιηθεί η πολιτική των 360 μοιρών που απαγγελλόμαστε εδώ και πολλά χρόνια». 

Την περασμένη Παρασκευή, εξάλλου, σε κομματική εκδήλωση στην Αθήνα, ο δημοφιλής και στην Κέρκυρα πολιτικός δήλωσε, αν και με σαφή εσωκομματική κυρίως στόχευση: «Ήμουν πάντα ΝΔ. Ούτε αριστερός, ούτε κεντρώος». Ωστόσο, οι θέσεις του στα ζητήματα αυτά δεν έχουν την παραμικρή ουσιαστική διαφορά, παρά διαφέρουν μόνο ως προς το ύφος και τους τόνους της σχετικής φρασεολογίας, από εκείνες που εφάρμοσαν στελέχη του ΠΑΣΟΚ και του ΣΥΡΙΖΑ από αντίστοιχες κυβερνητικές θέσεις τα προηγούμενα χρόνια. Ποιος δεν θυμάται, ιδιαίτερα στην Κέρκυρα, τη ντροπιαστική εμπλοκή – υποστήριξη της Ελλάδας στην επίθεση χωρών μελών του ΝΑΤΟ στην αλήστου μνήμης Γιουγκοσλαβία, αλλά και τις πτήσεις μαχητικών βομβαρδιστικών πάνω από το νησί μας, καθώς και τη μόλυνση του Ιονίου με κατάλοιπα από ραδιενεργές βόμβες, ενώ στους κυβερνητικούς θώκους βρισκόταν μια διαφορετική κυβέρνηση, πριν από 27 περίπου χρόνια; Εξ ου ίσως και τα… άκρως επαινετικά κατά καιρούς σχόλια Κερκυραίων παραγόντων και πολιτευτών του ΠΑΣΟΚ και του -παλαιού και νέου- κόμματος του κ. Αλέξη Τσίπρα για τον κ. Δένδια. «Στάζουν μέλι» γι’ αυτόν στην πολιτική σκακιέρα και άλλοι, εκτός της ΝΔ. 

Δεν μπορεί να τον κατηγορήσει βέβαια κανείς, νομίζουμε, για υπερφίαλες τοποθετήσεις ή έλλειψη στοιχειώδους ρεαλισμού. Είχε πει στις 11 Νοέμβρη 2025: «Είμαστε μια χώρα μεσαία, με μεσαίο ΑΕΠ (…) Καλό είναι να προσδιορίζουμε τις δυνατότητές μας». 

Ένας κάπως προχωρημένος μεγαλοϊδεατισμός, παρά ταύτα, δεν απουσιάζει από τις τοποθετήσεις του, όσον αφορά την «αξία» της χώρας και τις ελάχιστα αποκρυπτόμενες φιλοδοξίες της αστικής τάξης για ενεργότερη εμπλοκή στα πολεμικά σχέδια και αποκόμιση οφελών από αυτά, στο πλαίσιο τουλάχιστον της «ευρωπαϊκής οικογένειας». Είχε προσθέσει ευθέως, διαφημίζοντας την πραμάτεια μας στις ισχυρότερες ιμπεριαλιστικές δυνάμεις: «Η Ελλάδα δεν είναι μία μικρή στρατιωτική δύναμη (…) Η Ελλάδα των 220 δισεκατομμυρίων ευρώ Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος έχει περισσότερα βαρέα τεθωρακισμένα από τη Γερμανία, τη Γαλλία, τη Μεγάλη Βρετανία, την Ολλανδία, το Βέλγιο, το Λουξεμβούργο και τη Δανία μαζί». 

Κατόπιν αυτού η χώρα μας, πιστεύει ο κ. υπουργός, «οφείλει να έχει το βλέμμα της από το Γιβραλτάρ μέχρι τον Ινδικό Ωκεανό (…) Τα συμφέροντά της δεν ορίζονται από τα στενά γεωγραφικά της όρια (…) Η Ελλάδα πλέον έχει συμφέροντα και πέραν αυτών». Μας καλεί λοιπόν να προχωρήσουμε σε «αλλαγή κουλτούρας», σε «επιστροφή σε ένα πνεύμα αυτοθυσίας», ώστε ο καθένας μας να «έχει μέσα στη συνείδησή του ότι μπορεί να χρειαστεί να θυσιαστεί για να υπερασπίσει τα δικαιώματα που απολαμβάνει», αλλά τα οποία πρέπει τώρα να περιοριστούν -προφανώς εννοεί κι άλλο- για χάρη των «αμυντικών δαπανών» που όμως θα εξυπηρετήσουν, κατά τα άλλα, επιλογές δράσεων εκτός της χώρας. Δεν νιώθει ευτυχής, όπως αναφέρει, ζητώντας μάλιστα και «συγγνώμη», για τις αναπόφευκτες επιβαρύνσεις που φέρνει αυτή η πολιτική, για την προαγωγή συμφερόντων που βαφτίζει εθνικά, ενώ ολοφάνερα εννοεί επιχειρηματικά, διαπράττοντας το λάθος, υποθέτουμε, να ταυτίζει τα τελευταία με τα συμφέροντα του έθνους.   

Φυσικά, δεν εννοεί, έστω, κάποια αυτόνομη πορεία της Ευρώπης. «Πιστεύω», έχει δηλώσει, «βαθύτατα στη σχέση με τις ΗΠΑ. Δεν πιστεύω σε μία Αμερική οχυρωμένη πίσω από τους ωκεανούς. Πιστεύω στο σημαντικό ρόλο των ΗΠΑ παγκόσμια (…) Λειτουργούμε συμπληρωματικά ως προς το ΝΑΤΟ». 

«Θα κοστίσει, αλλά είναι απαραίτητο», επιμένει. Υποτίθεται ότι η εμπλοκή στους ολοένα και πιο σφοδρούς ιμπεριαλιστικούς ανταγωνισμούς «ενισχύει το γεωπολιτικό αποτύπωμα της χώρας», λειτουργεί ως «ασπίδα προστασίας», προφανώς κυρίως έναντι των ανταγωνιστών του ΝΑΤΟ και της ΕΕ, αλλά και θα την ωφελήσει από την όποια ενδεχόμενη «συμμαχική» κατανομή νέων μπίζνες, οικονομικής ισχύος και επιχειρηματικής επιρροής σε διάφορα εδάφη, μακρινά και κοντινά, όποτε οι ιαχές του πολέμου ή η πολεμική θύελλα κοπάσουν, με νικητές και ηττημένους. Αυτά αφήνει να εννοηθεί ή, τουλάχιστον, αυτά αντιλαμβανόμαστε -χωρίς την παραμικρή πρόθεση να αδικήσουμε τη σκέψη του- ότι εννοεί.

Δεν έχει άδικο ο συμπατριώτης μας πολιτικός από αυτήν -μόνο από αυτήν όμως- την άποψη των συμφερόντων της αστικής τάξης ή, για να το πούμε αλλιώς, της τάξης των μεγαλοεπιχειρηματιών είτε και μικρότερων, που διεκδικεί μερίδια αγοράς και στερέωση της εμπορικής ή και παραγωγικής επέκτασης και του διαμετακομιστικού ρόλου της σε δεκάδες χώρες, συχνά εμποδιζόμενη από ισχυρότερους ανταγωνιστές με ανάλογη πολιτική υποστήριξη.  

Τι σχέση έχουν ωστόσο όλα αυτά με τα ζωτικά συμφέροντα και την προκοπή και τους πόθους της μεγάλης πλειονότητας του ελληνικού λαού; 

Τι σόι «ευκαιρίες» διανοίγονται για αυτήν; 

Να ματώνει ο πολύς λαός οικονομικά ή και κυριολεκτικά ώστε εκείνη η τάξη να ανακάμψει διεθνώς, να αποκτήσει «ηγετικό ρόλο» σε περιφερειακή κλίμακα και ευρύτερα – μετά τις μεγάλες απώλειες θέσεων που είχε στη διεθνή αγορά στη διάρκεια της προηγούμενης πολυετούς κρίσης – και να βρεθούν τμήματά της σε πλεονεκτικότερη θέση έναντι ανταγωνιστικών αστικών τάξεων στον αναδιαμορφωνόμενο οικονομικό και γεωπολιτικό χάρτη;

Η κατάληψη της Κέρκυρας πριν από έναν αιώνα 

Ιδιαιτέρως αυτός εδώ ο τόπος, θα λέγαμε ανεξαρτήτως κιόλας όλων όσων προαναφέρθηκαν, στο πλαίσιο γενικότερα των παθών της χώρας μας έχει «γευθεί» πολύ πικρά, τέτοια περίπου χρονική περίοδο πριν από έναν αιώνα, την αξία των υποτιθέμενων δεσμεύσεων διαφόρων ιμπεριαλιστικών δυνάμεων σε κάθε λογής επίσημες και, πολύ περισσότερο, ανεπίσημες συμφωνίες και «ταξίματα».  

Για να μην αναφερθούμε τώρα σε όσα οδήγησαν στη Μικρασιατική καταστροφή και όσα σήμανε για το νησί μας, θυμίζουμε ότι καθώς έφευγε το 1915 και άρχιζε το 1916, ενώ μάλιστα οι λίγο προηγούμενες ελληνικές κυβερνήσεις υπό τον μία φορά υπουργό Ναυτικών και τέσσερις φορές πρωθυπουργό Κερκυραίο πολιτικό Γεώργιο Θεοτόκη είχαν προνομιακά επιλέξει να εξοπλίσουν πλουσιοπάροχα για τη Γαλλία τις ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις με δικά της όπλα και εκείνη δήλωνε «αιώνια φιλία και συνεργασία» με την Ελλάδα, γαλλικά στρατεύματα κατέλαβαν με το «έτσι θέλω» την Κέρκυρα (βλ. πάνω εικόνα, πηγή: CorfuHistory.eu), στο πλαίσιο των πιέσεών τους προς την κυβέρνηση της Αθήνας να συνταχθεί πολεμικά με τον στρατιωτικό συνασπισμό της Αντάντ στον διεξαγόμενο ιμπεριαλιστικό Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο εναντίον του άλλου στρατιωτικού συνασπισμού των Κεντρικών Δυνάμεων, παρά (και) το γεγονός ότι η υπογεγραμμένη από τη Γαλλία διεθνής Συνθήκη του 1864 για την ένωση της Επτανήσου με την Ελλάδα όριζε σαφώς ότι η Κέρκυρα διέπεται στρατιωτικά από καθεστώς «διηνεκούς ουδετερότητος» και βάσει αυτού δεν επιτρέπεται η προσέγγιση και παρουσία στρατευμάτων καμιάς χώρας στο νησί. 

Αμέσως μετά τους Γάλλους το ίδιο έκαναν με παρόμοια απόβαση στο νησί λίγες μέρες μετά βρετανικά στρατεύματα, επίσης γράφοντας «στα παλιά τους τα παπούτσια» τη σχετική δέσμευση, ενώ ήταν η ίδια η Βρετανία εκείνη που το 1864 είχε αξιώσει να συμπεριληφθεί στη διεθνή Συνθήκη ο όρος αυτός. Για να ακολουθήσουν με άλλη απόβαση ιταλικά στρατεύματα. 

Επτά περίπου χρόνια μετά, το 1923, οι τελευταίοι κατέλαβαν ως γνωστόν με διάφορες προφάσεις την Κέρκυρα και υποστήριζαν ότι λόγω των γεγονότων του 1915-1916 δεν ίσχυε πια ο σχετικός όρος της Συνθήκης του 1864, ενώ το «φιλελληνικό» κράτος των  ΗΠΑ εξέφραζε σχεδόν θαυμασμό για τις επιτυχίες του Μουσολίνι και σφύριζε περίπου αδιάφορα για την τόσο χονδροειδή παραβίαση κάθε έννοιας διεθνούς δικαίου. 

Είχε απομείνει τότε μόνον η νεαρή Σοβιετική Ένωση να απαιτεί, ως διάδοχος της Ρωσίας που είχε υπογράψει τη Συνθήκη, την εφαρμογή του σχετικού όρου και την αποχώρηση του Μουσολίνι από την Κέρκυρα, όπως έκαναν με εκδηλώσεις έντονων διαμαρτυριών, ακόμη και με μαζικότατες διαδηλώσεις στις ΗΠΑ, μεγάλες λαϊκές οργανώσεις πολλών χωρών, πιέζοντας τις κυβερνήσεις τους για τον τερματισμό της κατάληψης. 

Υπάρχει για την πραγματική αξία των οποιωνδήποτε φανερών είτε κρυφών υποσχέσεων ή δεσμεύσεων Μεγάλων Δυνάμεων του καιρού μας και μια ιδιαίτερη πολύ έντονη ιστορική πείρα, που -πώς να το κάνουμε- δεν «καταπίνεται» τόσο εύκολα όσο θα ήθελαν κάποιοι, συμπατριώτες μας και μη.

Το αίμα της Κέρκυρας στην Ουκρανία

Μήπως αξίζει να θυμίσουμε -παρουσιάζοντας ορισμένα συγκεκριμένα στοιχεία που βλέπουν για πρώτη φορά το φως της δημοσιότητας, αν δεν κάνουμε λάθος- ότι η τυχοδιωκτική και «κατά παραγγελία» ξένων Δυνάμεων συμμετοχή στρατευμένων παιδιών του λαού μας στην αναμφισβήτητα ιμπεριαλιστική και αποτυχημένη βέβαια εκστρατεία σειράς δυτικών κρατών στην Ουκρανία (βλ. πάνω εικόνα, πηγή: Ανοικτή Βιβλιοθήκη) εναντίον του νέου σοβιετικού κράτους, το 1919, με την προσδοκία των τότε ελληνικών κυβερνήσεων για μελλοντικά «ανταλλάγματα» που θα προσέφεραν οι «σύμμαχοι» στην Ανατολική Θράκη και στη Μικρά Ασία ή και άλλα μη εδαφικά «ανταλλάγματα» και οικονομικά προνόμια σε διάφορες περιοχές, ακολουθήθηκε τρία χρόνια μετά από τη γνωστή τραγωδία, ενώ κι εκείνη σήμανε την καταβολή φόρου αίματος του νησιού μας για αλλότρια συμφέροντα;            

Σημαντικό ρόλο στα πράγματα της περιόδου έπαιζε τότε, θυμίζουμε, ο Κερκυραίος πολιτικός και διπλωμάτης Νικόλαος Πολίτης, ως υπουργός Εξωτερικών κιόλας. 

Σε εκείνη την εκστρατεία μονάδων του ελληνικού στρατού από κοινού με στρατεύματα άλλων κρατών εναντίον μονάδων του Κόκκινου Στρατού της ρωσικής Οκτωβριανής Σοσιαλιστικής Επανάστασης τον Γενάρη του 1919 στη Μεσημβρινή Ρωσία, όπως αποκαλούνταν τότε η Ουκρανία, άφησαν τα κόκαλά τους, εξακριβωμένα, τουλάχιστον εννέα Κερκυραίοι στρατιώτες – όλοι σχεδόν προερχόμενοι από χωριά της κερκυραϊκής υπαίθρου. 

Αυτό προκύπτει από σχετική επίσημη λίστα πεσόντων -μόνο νεκρών και όχι και τραυματιών- που είχε την καλοσύνη να θέσει υπόψη μας η Διεύθυνση Ιστορίας Στρατού (ΔΙΣ) του ΓΕΣ, ανταποκρινόμενη σε σχετικό αίτημά μας, με τη συνοδευτική επισήμανση ότι στο σχετικό αρχείο δεν είναι καταγεγραμμένη η καταγωγή όλων ανεξαιρέτως των Ελλήνων στρατιωτών που έχασαν τη ζωή τους εκεί και δεν αποκλείεται, συνεπώς, οι καταγόμενοι από την Κέρκυρα νεκροί της εκστρατείας να ήταν περισσότεροι. 

Έχασαν τη ζωή τους τότε στην Ουκρανία, βεβαιωμένα, οι Κερκυραίοι:

* Ο στρατιώτης Φίλιππος Αρμένης του Ιωάννη, που είχε γεννηθεί στο χωριό Γιαννάδες. Σκοτώθηκε στη Μπερτζόφσκαν (Μπερεζόφκα), βορειοανατολικά της Οδησσού, στις 6.3.1919.   

* Ο στρατιώτης Ευάγγελος Δουκάκης, που είχε γεννηθεί στο χωριό Πέλεκας. Σκοτώθηκε στο Μπερτζόφσκαν στις 5.3.1919.

* Ο στρατιώτης Χρήστος Κοντογεώργος του Περικλή, που είχε γεννηθεί σε περιοχή του τότε Δήμου Κερκυραίων. Πέθανε σε Στρατιωτικό Νοσοκομείο Εκπαιδεύσεως στις 26.5.1919.

* Ο στρατιώτης Νικόλαος Κουρής του Ιωάννη, που είχε γεννηθεί στο χωριό Άγιος Ματθαίος. Σκοτώθηκε στη Χερσώνα στις 24.2.1919.

* Ο στρατιώτης Βασίλειος Λεοντίτσης του Σπυρίδωνος, που είχε γεννηθεί στο χωριό Περουλάδες. Σκοτώθηκε στο Μπερτζόφσκαν στις 15.3.1919.

* Ο δεκανέας Γεώργιος Μουζακίτης του Σπυρίδωνος, που είχε γεννηθεί στο χωριό Αυλιώτες. Σκοτώθηκε στο Μπερτζόφσκαν στις 1.1.1919.

* Ο στρατιώτης Ευστάθιος Μπάνος του Βαρθολομαίου, που είχε γεννηθεί στο χωριό Νυμφές. Σκοτώθηκε στο Μπερτζόφσκαν στις 5.3.1919.

* Ο στρατιώτης Νικόλαος Νικομάνγκας του Θεμιστοκλή, που είχε γεννηθεί στο χωριό Μαραθιάς. Σκοτώθηκε στις 1.1.1919.

* Ο στρατιώτης Κωνσταντίνος Πουλής του Βασιλείου, που είχε γεννηθεί στο χωριό Άγιοι Δέκα. Πέθανε στο Β’ Στρατιωτικό Νοσοκομείο Οδησσού στις 12.3.1919.

Ο Κωνσταντίνος Θεοτόκης, η «Μεγάλη Ιδέα» και ο Καρλ Μαρξ 

Ο εμβληματικός Κερκυραίος λογοτέχνης Κωνσταντίνος Θεοτόκης (1872-1923) εξέδωσε το 1922, ενώ ήταν σοβαρά άρρωστος, το πασίγνωστο στις μέρες μας μυθιστόρημά του «Οι σκλάβοι στα δεσμά τους» (βλ. πάνω εικόνα του εξώφυλλου της πρώτης του έκδοσης από τις Εκδόσεις Ελευθερουδάκη). Είχε ξεκινήσει τη συγγραφή του έργου δέκα χρόνια νωρίτερα, ενώ ήδη είχε ασπαστεί τη σοσιαλιστική ιδεολογία, έχοντας αφήσει προ πολλού πίσω του εθνικιστικές λογικές, κινούμενες γύρω από το ιδεολόγημα της αστικής «Μεγάλης Ιδέας» της εποχής του. Του έδωσε την τελική του μορφή και ενέκρινε την εκτύπωσή του, ενώ είχε διαφανεί σαφώς ότι η γνωστή Μικρασιατική εκστρατεία έβαινε προς την καταστροφή. Αγωνιούσε, πέραν των άλλων, για την τύχη του αδελφού του, στρατιωτικού αξιωματούχου, Δημήτριου Θεοτόκη, ο οποίος βρισκόταν στο Μέτωπο και τελικά κατάφερε, μετά από δύσκολες μάχες, να διασώσει μεγάλη Μονάδα. 

Δεν ήταν άγνωστος ο πόλεμος στον σοσιαλιστή και επαναστάτη λογοτέχνη, σφοδρό επικριτή του υπάρχοντος κοινωνικού συστήματος και πρεσβευτή μιας σοσιαλιστικής κοινωνίας. Ο ίδιος, νεαρός, στα τέλη του 19ου αιώνα είχε μεταβεί από την Κέρκυρα στη Θεσσαλία και στην Κρήτη, οπλισμένος και πολέμησε για την απελευθέρωσή τους και την ένταξή τους στον εθνικό κορμό. Αργότερα τιμήθηκε στα μέρη εκείνα για την ένοπλη δράση του.

Στο μυθιστόρημά του, που κυκλοφορεί και στις μέρες μας από διάφορους εκδοτικούς οίκους και έχει γίνει ως γνωστόν και κινηματογραφική ταινία, ο Θεοτόκης, ενώ μαινόταν στη χώρα η αστική προπαγάνδα για τη «Μεγάλη Ιδέα του Έθνους», θαρρετά είχε αποκαλύψει τον ταξικό χαρακτήρα της, με έναν βασικό ήρωα του έργου να αντιπαραθέτει σε αυτήν την πραγματική κοινωνική αλήθεια της ζωής των βιοπαλαιστών και να σχολιάζει τη «Μεγάλη Ιδέα» ως εξής: «Με αυτά δεν ξεγελιέται πλια ο λαός, τα εθνικά όνειρα είναι απάτη, γιατί αλλού είναι η αλήθεια! Εκεί που την είδε ο Καρλ Μαρξ από την εξορία του». 

Σύμφωνα με ήρωα του έργου, το οποίο αρκετοί κριτικοί θεώρησαν «ορόσημο και αφετηρία για το ρεαλιστικό σοσιαλιστικό μυθιστόρημα», είναι βέβαιο πως θα ‘ρθει ο καιρός που «ο λαός θα καταλάβει τη δύναμή του». Ο Κ. Θ. ύμνησε την κοινωνική επανάσταση, το «Ευαγγέλιο της καινούργιας αγάπης» ενός κόσμου «λευτερωμένου από την τυραννία του πλούτου». Χειροκρότησε τον «κόσμο που εγεννούσε η ανάγκη των πραγμάτων», «το σηκωμό και την επανάσταση», την «ανώτερη ανθρωπότητα», την αναπόφευκτη «εποχή αδελφοσύνης». 

Θα μπορούσε τα λόγια ήρωα του έργου του να είχαν γραφτεί τώρα: «Σε μια στιγμή σαν τούτη, όταν σύγνεφα τρικυμίας σηκώνονται σ’ όλα τα μέρη, πάνωθε από έναν γερασμένο κόσμο, πώς θα μπορεί να μείνει ο τόπος τούτος αδιάφορος;». Επικαλούνταν τον ίδιο τον Καρλ Μαρξ και τα γνωστά μαρξιστικά «Γράμματα από την εξορία». Ο θεμελιωτής της θεωρίας του επιστημονικού σοσιαλισμού θεωρούσε, ως γνωστόν, ότι οι άρχουσες τάξεις χρησιμοποιούν συχνά τον εθνικισμό για να αποσπάσουν την προσοχή των εργατών από την εσωτερική εκμετάλλευση και να τους στρέψουν εναντίον των εργατών άλλων χωρών, αποκομίζοντας ίδια οφέλη. Επίσης, θεωρούσε τους διακρατικούς πολέμους αποτέλεσμα του οικονομικού ανταγωνισμού ανάμεσα στις κυρίαρχες τάξεις και τα κράτη τους.

Στο ώριμο έργο του «Ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας, 1451-1961» και αναφερόμενος ειδικά στους «Σκλάβους», ο Γιάννης Κορδάτος έκανε λόγο για «το πρώτο άρτιο τεχνικά μεγάλο κοινωνικό μυθιστόρημα». Αυτό, είπε, «έδωσε στον Θεοτόκη τιμητική θέση στα νεοελληνικά Γράμματα και μεγάλη αίγλη μέσα στους συνειδητούς εργάτες της Κέρκυρας και στους σοσιαλιστές».

Επίσης, σύμφωνα με τον κριτικό λογοτεχνίας Τάκη Αδάμο, ο Κ. Θ. στους «Σκλάβους» του «φωτίζει το θαμποχάραμα μιας νέας, ανώτερης, πραγματικά ανθρώπινης κοινωνίας – της σοσιαλιστικής». 

Ο κορυφαίος ίσως Κερκυραίος φιλόλογος της γενιάς του, Περικλής Καλοδίκης, στην τετράτομη «Νεοελληνική Λογοτεχνία» του, που κυκλοφόρησε στην Αθήνα από τις εκδόσεις «Gutenberg» το 1976 και από τότε ανατυπώθηκε τουλάχιστον τρεις φορές, ο Κ. Θ. εσήμανε στην ελληνική πεζογραφία «τον αναπόφευκτο χαμό» του αστικού κοινωνικού καθεστώτος, προχωρώντας στην «καταδίκη του συστήματος της καπιταλιστικής ιδιοκτησίας». Επανέλαβε με άλλα λόγια αυτό που η λογοτέχνιδα Γαλάτεια Καζαντζάκη είχε πει για τον φίλο της Θεοτόκη το 1945: ότι πίστευε πως η λύση και για το πρόβλημα των πολέμων και για τα άλλα κοινωνικά ζητήματα ήταν «ν’ αλλάξει από τα θεμέλια το υπάρχον κοινωνικό καθεστώς». 

Θέλουμε να ελπίζουμε, καταλήγοντας, πως η υιοθέτηση της λεγόμενης από τον υπουργό Άμυνας, όπως είπε προσφάτως, αμυντικής πολιτικής «360 μοιρών» για την ολιστική κάλυψη της χώρας με «διασυνδεδεμένα» προφανώς με το ΝΑΤΟ οπλικά συστήματα -αυτό υποθέτουμε ότι εννοούσε με τη χρήση αυτής της ορολογίας- δεν σημαίνει ταυτόχρονα και πλήρη επιστροφή σε λογικές και δεδομένα της καταστροφικής από κάθε άποψη επίσημης ελληνικής πολιτικής του τέλους της δεύτερης δεκαετίας του περασμένου αιώνα, αλλά και δεν περιλαμβάνει αλλοεθνή στρατιωτική «προστασία» της επικείμενης μεγάλης αμερικανικής επένδυσης στον τομέα των υδρογονανθράκων σε θαλάσσια περιοχή 30 περίπου χιλιομέτρων ανοιχτά της Κέρκυρας, στο πλαίσιο της προωθούμενης αμερικανικής ενεργειακής πρωτοκαθεδρίας στην ευρύτερη περιοχή μας.

Υπάρχουν άλλωστε και λίγο ή πολύ αποκλίνουσες απόψεις, καθώς φαίνεται, ακόμη και στους κόλπους του κυβερνώντος κόμματος, για κάποια συναφή θέματα. 

Αν ο θεωρούμενος και θεωρητικός σε διεθνή θέματα βουλευτής της ΝΔ Άγγελος Συρίγος συναγωνίστηκε προσφάτως σε κυνισμό κεφαλαιούχων ανωτέρους του, υποστηρίζοντας ότι χρειάζεται σε «συμμαχική» βάση «ενεργητικός ρόλος σε όσα συμβαίνουν (…) στην Ανατολική Μεσόγειο και στα Βαλκάνια έως τον Εύξεινο Πόντο» σχετικά με ζητήματα ασφαλείας, ακόμη και όταν «η διεκδίκηση περιλαμβάνει και διακινδύνευση», προέκυψε από την πλευρά του υπουργού Εξωτερικών, Γιώργου Γεραπετρίτη, μια διαφοροποίηση, έστω ήσσονος σημασίας. Εννοούμε την αμφισβήτηση από την πλευρά του της πρωτοβουλίας που είχε χαιρετίσει ο προκάτοχός του στη θέση αυτή, Ν. Δένδιας, για την ανάληψη ρόλου αυξημένης ευθύνης της Ελλάδας στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, ως εκλεγμένο μέλος του, φυσικά με την ιδιότητα (και) της χώρας μέλους του Βορειοατλαντικού Συμφώνου. Σε ομιλία του στο Πανεπιστήμιο του Τορόντο, είπε συγκεκριμένα: «Αν γνώριζα ότι θα βρισκόμασταν σε μια τόσο ταραχώδη περίοδο, προφανώς δεν θα είχαμε θέσει υποψηφιότητα και δεν θα είχαμε κάνει εκστρατεία για να γίνουμε μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας». Αναφέρθηκε στη σύγκρουση συμφερόντων ΗΠΑ – Κίνας, για να υποστηρίξει ότι αυτή «θα οδηγήσει τελικά σε έναν πολύ σοβαρό πόλεμο», τον οποίο βέβαια απεύχεται, ενώ τάχθηκε και αυτός, εμμέσως, υπέρ μιας κάποιας, έστω λελογισμένης όπως άφησε να εννοηθεί, αλλά βαθύτερης εμπλοκής της χώρας μας στα εξοπλιστικά τεκταινόμενα και τους εξελισσόμενους ανταγωνισμούς, ενεργειακούς και άλλους.    

Σε τοπικό επίπεδο, δεν είναι άσχετο πάντως με εκείνη τη θεώρηση των πολεμικών πραγμάτων από τον επαναστάτη λογοτέχνη και κατήγορο των ιμπεριαλιστικών πολέμων, Κωνσταντίνο Θεοτόκη, το γεγονός της μαζικής λαϊκής συμμετοχής στις εκδηλώσεις του ετήσιου Φεστιβάλ ΚΝΕ – «Οδηγητή», που έγινε το διήμερο 11-12 Σεπτέμβρη στην Πάνω Πλατεία της πόλης, με αιχμές για τους «στρατηγούς» και κάθε είδους «μεγαλοϊδεάτες» της αστικής τάξης του καιρού μας. Παρμένο από λόγια του μεγάλου Γερμανού διανοητή, Μπέρτολτ Μπρεχτ, το βασικό σύνθημα των εκδηλώσεων ήταν ότι «ο άνθρωπος έχει ένα ελάττωμα: ξέρει να σκέφτεται» κι έτσι λοιπόν μπορεί και να μην στρέψει τα όπλα εναντίον του εαυτού του, των δικών του συμφερόντων.

ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΟΡΦΙΑΤΗΣ