Μεσοπολεμική Κέρκυρα

1924: ΛΟΚ ΑΟΥΤ ΣΤΟ ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΟ ΑΣΠΙΩΤΗ

Γράφει ο Βετεράνος (facebook)

«… Οι εργάται δεν ζητούν τίποτε άλλο από την εφαρμογήν του 8ώρου και την επαναφοράν του προσωπικού…»

Στα μετενωτικά χρόνια η Κέρκυρα γνωρίζει βιομηχανική ανάπτυξη η οποία αρχίζει να κάμπτεται μετά την κρίση του 1929 και σταδιακά σβύνει προς τα τέλη του 20ου αιώνα.

Από τις σημαντικότερες βιομηχανικές μονάδες ήταν το εργοστάσιο Γραφικών Τεχνών Ασπιώτη το οποίο ιδρύεται στα 1880 και από το 1925 στεγάζεται στη βιομηχανική ζώνη του Μαντουκιού (στο χώρο όπου σήμερα το κτίριο της Ένωσης Γεωργικών Συνεταιρισμών και το ΚΤΕλ διακρίνονται ακόμα τα θεμέλιά του). Το εργοστάσιο εκτελείε χρωμολιθογραφικές, χαλκογραφικές και τυπογραφικές εργασίες, το προσωπικό ξεπερνά τα 300 άτομα που εργάζονται κάτω από σκληρές συνθήκες οι οποίες αποτυπώνονται σε δημοσιεύματα του «Ριζοσπάστη» της εποχής.

Το οχτάωρο και η περίοδος 1924-1928

Η περίοδος 1924-1928 χαρακτηρίζεται από προσωρινή σταθεροποίηση του καπιταλισμού η οποία στην Ελλάδα, όπου είχε προηγηθεί η Μικρασιατική καταστροφή, στηρίζεται στην άγρια εκμετάλλευση του λαού και στη μεγαλύτερη εξάρτηση από το ξένο κεφάλαιο. Η σταθεροποίηση αυτή εξελίσσεται καθυστερημένα και πιο αργά από ότι στις άλλες καπιταλιστικές χώρες και είναι περισσότερο ασταθής.

Οι πρώτοι μήνες του 1924 χαρακτηρίζονται από σημαντικά πολιτικά γεγονότα για την Ελλάδα καθώς στις 12 Μάρτη η κυβέρνηση Παπαναστασίου αποκαθιστά διπλωματικές σχέσεις με τη Σοβιετική Ένωση, στις 25 κηρύσσεται έκπτωτη από τη Βουλή η δυναστεία των Γκλύξμπουργκ και το δημοψήφισμα της 13ης Απρίλη επικυρώνει την απόφαση.

Μέσα στο Μάη οι εργατικές διαδηλώσεις σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη καταλήγουν σε συγκρούσεις με την Αστυνομία με επακόλουθο νεκρούς και τραυματίες. Στην Κέρκυρα η οποία λόγω των βιομηχανιών και του λιμανιού έχει οργανωμένο εργατικό κίνημα, η εφαρμογή της οχτάωρης εργασίας γνωρίζει αντιδράσεις από την εργοδοσία και εφαρμόζεται η τακτική του «λοκ-άουτ» (Πρόκειται για μορφή πάλης ενάντια στους εργάτες κατά την οποία οι επιχειρηματίες κλείνουν τις επιχειρήσεις τους και απολύουν μεγάλο αριθμό εργατών με σκοπό να τους ασκήσουν οικονομική πίεση ώστε να εμποδίσουν προετοιμαζόμενη απεργία ή να καταστείλουν κάποια που έχει ήδη ξεσπάσει).

Το οχτάωρο

Το αίτημα της οκτάωρης εργάσιμης ημέρας περνάει και στις ελληνικές εργατικές κινητοποιήσεις με τις πρωτομαγιάτικες κινητοποιήσεις του 1890. Με νομοθετήματα του Νοέμβρη του 1909 και του Μάρτη του 1910 καθιερώνεται η αργία της Κυριακής για τα μεγαλύτερα αστικά κέντρα της χώρας. Το Νοέμβρη του1911 με το νόμο 3934 «Δι ειδικών Β.Δ/των εκδιδομένων μετα πρότασιν του Ανωτάτου Συμβουλίου της Εργασίας, ορισθήσονται εκάστοτε, δι έκάστην βιομηχανικήν επιχείρησιν, αι ώραι της εργασίας και της προς ανάπαυσιν διακοπςη αυτής,αναλόγως της φύσεως αυτής». Με νομοθεσία του 1913 καθορίζεται το 10κάωρο για τους εργάτες επιφανείας των μεταλλείων και το 8ωρο για όσους απασχολούνταν σε υπόγειες εργασίες. Η Διεθνής Σύμβαση Εργασίας για το 8ωρο, που θεσμοθετείται το 1919, επικυρώνεται στην Ελλάδα μόλις το 1920, όχι όμως με στόχο την άμεση και καθολική εφαρμογή της. Γράφει γι' αυτή την περίοδο ο Κ. Φουντανόπουλος: «Οι περισσότεροι νόμοι είχαν χιλιάδες εξαιρέσεις και επιμέρους ρυθμίσεις για "ειδικές" περιπτώσεις, οι οποίες στην ουσία ακύρωναν το νομοθετικό έργο. Ακόμη και για τη σημαντικότερη των διεθνών συμβάσεων, εκείνη που αφορούσε την καθιέρωση της οκτάωρης διάρκειας εργασίας, η Ελλάδα κατόρθωσε να υπαχθεί στην κατηγορία των χωρών όπου η εφαρμογή της θα γινόταν σταδιακά». Ετσι το 1921 μόνο εργοστάσια με μικρό κύκλο εργασιών δουλεύουν προσωρινά 8ωρο και μόνο οι ηλεκτροτεχνίτες και οι τροχιοδρομικοί έχουν κατακτήσει την 8ωρη εργάσιμη ημέρα.

Η υιοθέτηση της Διεθνούς Σύμβασης Εργασίας για το 8ωρο γίνεται μόνιμο και σταθερό αίτημα, σε κάθε εργατικό αγώνα για την καθολική εφαρμογή του μέτρου. Έτσι, όλη μεσοπολεμική περίοδος σφραγίζεται από τους αγώνες για το 8ωρο, το οποίο καθιερώνεται από τη Βουλή μόλις το 1932, ενώ στην ουσία αυτό έχει γίνει πραγματικότητα πολύ πριν.

«Όπου το οκτάωρον δεν εφαρμόζεται»

Το Μάη του 1924 το εργοστάσιο των Αδελφών Ασπιώτη καλείται να εφαρμόσει την 8ωρη εργασία. Το κάνει, μετά από αστυνομική παρέμβαση, αλλά με ταυτόχρονη περικοπή του 1/6 του ημερομισθίου των εργατών. Με ενέργειες της Ομοσπονδίας Τύπου το Υπ. Οικονομικών διατάζει το νομάρχη Κέρκυρας να εφαρμόσει το 8ωρο χωρίς περικοπή του ημερομισθίου. Ταυτόχρονα οι εργάτες του εργοστασίου αποφασίζουν την εφαρμογή του 8ώρου και ειδοποιούν για την απόφασή τους τις αρχές και τους εργοστασιάρχες.

Στις 14 το 8ωρο εφαρμόζεται αλλά στις 16 τα εργοστάσια Ασπιώτη κηρύττουν λοκ-άουτ και πετιούνται στο δρόμο 350 εργάτες και εργάτριες. Στις επόμενες δώδεκα μέρες οι εργοδότες εξακολουθούν το λοκ-άουτ προβάλλοντας εξευτελιστικούς όρους για την επαναφορά του προσωπικού. Οι εργάτες ζητούν εφαρμογή 8ώρου και επαναφορά του προσωπικού.

Η στάση των αδελφών Ασπιώτη προκαλεί εξέγερση στην εργατική τάξη της Κέρκυρας και η τοπική Πανεργατική Ένωση κηρύσσει για τις 22 του μήνα γενική απεργία διαμαρτυρόμενη για την αντεργατική στάση των Ασπιώτη και για υποστήριξη των εργατών.

Στις 24 Μάη η ανταπόκριση στο «Ριζοσπάστη» γράφει:

«Κατά τηλεγράφημα της Πανεργατικής Ενώσεως Κερκύρας προς την Γενικήν Συνομοσπονδίαν το λοκ-άουτ των εργοστασίων Ασπιώτη εξακολουθεί.

Η 24ωρος απεργία η κηρυχθείσα εις ένδειξιν αλληλεγγύης και διαμαρτυρίας, έληξε χθες. Δεν αποκλείεται όμως η κήρυξις απεργίας διαρκείας ωρισμένων οργανώσεων προς ενίσχυσιν των εν λοκ-άουτ ευρισκομένων εργατών.

Η Πανεργατική Κερκύρας δια τηλεγραφήματός της προς την Γεν. Συνομοσπονδίαν, ζητεί την αποστολήν εις Κέρκυραν ενός αντιπροσώπου αυτής προς παρακολούθησιν του αγώνος των εκεί εργατών.

Σχετικώς η Διοίκησις της Γ. Συνομοσπονδίας θα αποφασίση εντός της ημέρας την αποστολήν αντιπροσώπου της.

Χθες ο Γεν. Γραμματεύς της Γεν. Συνομοσπονδίας μετέβη εις τα υπουργεία της Εθν. Οικονομίας και των Οικονομικών και διεμαρτυρήθη δια την αδικαολόγητον κήρυξιν του λοκ-άουτ.

Το Υπουργείον της Εθν. Οικονομίας, κατόπιν του διαβήματος αυτού της Γεν. Συνομοσπονδίας, εν συνεννοήσει και μετά του υπουργείου των Οικονομικών, ετηλεγράφησαν εις τον εργοστασιάρχην Ασπιώτην όπως λήξη το λοκ-άουτ, δεδομένου ότι αι εκτυπούμεναι εις αυτό εργασίαι είναι του Κράτους.

Η Γεν Συνομοσπονδία απέστειλε χθες τηλεγραφικάς οδηγίας προς την Πανεργατικήν Κερκύρας».

Την επόμενη μέρα το λοκ-άουτ εξακολουθεί και η Γεν Συνομοσπονδία αποφασίζει να στείλει αντιπρόσωπό της στην Κέρκυρα. Ταυτόχρονα η Πανεργατική Ένωση Κέρκυρας, η οποία εκείνη την εποχή εκπροσωπεί 3500 οργανωμένους εργάτες, μετά από απόφαση της γενικής συνέλευσης «… λαβούσα υπ’ όψει την συστηματικήν παρέλκυσιν όλων εν γένει των εργατικών ζητημάτων υπό του νομάρχου Κερκύρας κ. Μανούσου και προπαντός του Μυλεργατικού παρελκυσθέντος πλέον του τριμήνου. Την μεροληπτικήν στάσιν του ιδίου του κ. Νομάρχου εις το ζήτημα του Λοκ-άουτ των εργοστασίων Ασπιώτη εκ της οποίας παραμένει εισέτι άλυτον και δυνατόν να έχει λυπηράς συνεπείας. Την ανάρμοστον διαγωγήν του απέναντι αντιπροσώπου της Πανεργατικής, τον οποίον εξεδίωξε του γραφείου του διότι εξέθεσε, κατόπιν αδείας του, την γνώμην του επί του ζητήματος των εργατών Ασπιώτη.

ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΕΤΑΙ δια την στάσιν αυτήν του κ. Νομάρχου απέναντι της ωραγνωμένης εργατικής τάξεως, η οποία κατέβαλε αγώνας δια την επικράτησιν του σημερινού Δημοκρατικού Πολιτεύματος, το οποίον ο κ. Νομάρχης αντιπροσωπέυει.

ΑΠΑΙΤΕΙ την αντικατάστασιν του προσώπου του κ. Νομάρχου δι΄ άλλου αναγνωρίζοντος την ηθικήν βάσιντου εργατικού αγώνος και σεβομένου περισσότερον τας εργατικάς οργανώσεις και τα δίκαια αιτήματα της εργατικής τάξεως και

ΑΠΟΦΑΣΙΖΕΙ όπως μη επιδιώξη την επίλυσιν ουδενός εργατικού ζητήματος μέσω της Νομαρχίας εφόσον παραμένει Νομάρχης ο κ. Μανούσος».

Στις 26 φτάνει στην Αθήνα αντιπρόσωπος της Πανεργατικής Ένωσης Κέρκυρας για συζητήσεις με τη Γεν. Συνομοσπονδία.

«Νέοι εργάτες Κέρκυρας»

--------------------

Με αυτόν τον τίτλο δημοσιεύεται το παρακάτω κείμενο στο «Ριζοσπάστη» στις 28 Μάη:

«Ζητήσατε οι εργάτες του εργοστασίου Ασπιώτη μια ελάττωση της δουλειάς σας, ζητήσατε το οκτάωρο που έπειτα από τόσο καιρό το επιτύχατε, και τώρα που ήρθε ο καιρός της εφαρμογής του , ο εκμεταλλευτής τόσων εργατών και εργατριών Ασπιώτης, ο γενόμενος εκατομμυριούχος από τη δουλειά των εργατών, από τον καθημερινό ιδρώτα και το αίμα των σκλάβων του, αρνήθηκε και κήρυξε λοκ-άουτ θέλοντας να σας εξαναγκάση με την πείνα να υποχωρήσετε. Μα τώδειξε αν μπορή να το κατορθώση αυτό, η 24ωρος γενική απεργία αλληλεγγύης που κηρύξατε όλοι οι σκλαβοι της Κέρκυρας, αποδείχνοντας έτσι έμπρακτα την απόφαση της εργατιάς ν΄ αγωνιστή για τα καταπατούμενα δίκαια των εργατών Ασπιώτη, θεωρώντας πολύ σωστά τον αγώνα τους και αγώνα δικό τους».

Δυστυχώς τα φύλλα τοπικών εφημερίδων της εποχής στην Κέρκυρα σπανίζουν και δεν επισημάναμε άλλες σχετικές ειδήσεις. Ούτε εξάλλου στις αθηναϊκές εφημερίδες «Σκριπ» και «Εμπρός» υπάρχει κάτι σχετικό.

ΠΗΓΕΣ:

1) Γκίκας Αναστάσης, Ρήξη και ενσωμάτωση, Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα, 2010

2) Εφημερίδα «Ριζοσπάστης»,φ. 24, 25, 26, 28 Μάη 1924 (Ψηφιακή Συλλογή Εφημερίδων Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδας) και φ. 10 Μάη 2010

ΣΗΜ.: Στις φωτογραφίες φαίνεται το εργοστάσιο Ασπιώτη στο Αβράμη (συλλογή αείμνηστου Τάσου Ζωχιού) και στη δεύτερη (1937) είναι ο υπουργός Διοικήσεως Πρωτευούσης Κώστας Κοτζιάς που επισκέπτεται την Κέρκυρα και το εργοστάσιο Ασπιώτη (φωτογραφικό αρχείο ΕΛΙΑ)