Το Ολοκαύτωμα των Εβραίων της Κέρκυρας αποτελεί μία από τις πιο τραγικές σελίδες της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Μέσα σε λίγες εβδομάδες, μια ιστορική κοινότητα με παρουσία αιώνων στο νησί αφανίστηκε σχεδόν ολοκληρωτικά, καταγράφοντας ένα από τα υψηλότερα ποσοστά απωλειών (περίπου 91-95%) παγκοσμίως.

Το Ιστορικό Πλαίσιο:

Μετά τη συνθηκολόγηση της Ιταλίας τον Σεπτέμβριο του 1943, οι Γερμανοί κατέλαβαν την Κέρκυρα, βομβαρδίζοντας την πόλη και καταστρέφοντας σημαντικά κτίρια, ανάμεσά τους και τις συναγωγές της κοινότητας. Παρά τις φήμες για τις εκτοπίσεις που είχαν ήδη γίνει στη Θεσσαλονίκη, οι Εβραίοι της Κέρκυρας παρέμειναν στο νησί, εν μέρει λόγω έλλειψης πληροφόρησης αλλά και της ελπίδας ότι θα απέφευγαν τη μοίρα των υπόλοιπων κοινοτήτων.

9 Ιουνίου 1944: Η Σύλληψη

Η Διαταγή: Στις 6:00 το πρωί της Παρασκευής 9 Ιουνίου 1944, οι ναζιστικές δυνάμεις κατοχής διέταξαν όλους τους Εβραίους του νησιού να συγκεντρωθούν στην πλατεία Στρατού (κοντά στο Παλαιό Φρούριο).

Η Συγκέντρωση: Άνδρες, γυναίκες, παιδιά, ηλικιωμένοι και ασθενείς οδηγήθηκαν βίαια στο σημείο.

Ο Εγκλεισμός: Αφού τους αφαιρέθηκαν τα πολύτιμα αντικείμενα και τα κλειδιά των σπιτιών τους (τα οποία λεηλατήθηκαν αμέσως), εγκλείστηκαν κάτω από άθλιες συνθήκες συνωστισμού και πείνας στους σκοτεινούς χώρους του Παλαιού Φρουρίου.

Το Μαρτυρικό Ταξίδι της Εκτόπισης

Η μεταφορά τους προς τα στρατόπεδα θανάτου έγινε σταδιακά και κάτω από απάνθρωπες συνθήκες:

11-14 Ιουνίου: Οι κρατούμενοι μεταφέρθηκαν με φορτηγίδες (μπάρκες) στην Ηγουμενίτσα και την Πάτρα, και από εκεί με καμόνια στην Αθήνα.

Στρατόπεδο Χαϊδαρίου: Παρέμειναν για λίγες ημέρες στο Στρατόπεδο Χαϊδαρίου.

Τα Τρένα του Θανάτου: Στις 20 Ιουνίου, στοιβάχτηκαν σε κλειστά βαγόνια μεταφοράς ζώων (κονσερβοκούτια), χωρίς νερό και ελάχιστο φαγητό.

Άφιξη στο Άουσβιτς: Μετά από ένα εξαντλητικό ταξίδι 9 ημερών, περίπου 1.795 Εβραίοι της Κέρκυρας έφτασαν στο στρατόπεδο εξόντωσης Άουσβιτς-Μπίρκεναου.

Η Εξόντωση και οι Επιζώντες

Άμεση Θανάτωση: Σχεδόν 1.675 άτομα οδηγήθηκαν αμέσως στους θαλάμους αερίων και τα κρεματόρια με την άφιξή τους.

Καταναγκαστική Εργασία: Μόλις 200 άτομα επιλέχθηκαν αρχικά για εργασία.

Η Επιστροφή: Μετά το τέλος του πολέμου, λιγότεροι από 200 Εβραίοι επέστρεψαν ζωντανοί στην Κέρκυρα.

Η Εξέγερση του Ιωσήφ Βαρούχ

Μέσα στη φρίκη του Άουσβιτς, ξεχωρίζει η μορφή του Κερκυραίου αξιωματικού του ελληνικού στρατού, Ιωσήφ Βαρούχ (ή Μπαρούχ). Στις 7 Οκτωβρίου 1944, ο Βαρούχ ήταν ένας από τους βασικούς υποκινητές της μεγάλης εξέγερσης των Sonderkommando (των κρατουμένων που εργάζονταν στα κρεματόρια). Με το σύνθημα «Θα γίνει ρε, ναι ή όχι, το ντου που λέγαμε;», Έλληνες και Πολωνοί κρατούμενοι επιτέθηκαν στους SS, αφοπλίζοντας φρουρούς και ανατινάζοντας ένα από τα κρεματόρια, γράφοντας μια μοναδική πράξη αντίστασης.

Οι Διασώσεις

Περίπου 200 Εβραίοι κατάφεραν να γλιτώσουν τη σύλληψη στην Κέρκυρα, κρυμμένοι στην ενδοχώρα του νησιού ή σε γειτονικά νησιά (όπως οι Οθωνοί και η Ερείκουσα), χάρη στην προστασία και την αλληλεγγύη ντόπιων χριστιανών.

«Δεν τιμωρήθηκε κανείς»

Για την εγκληματική στάση των συνεργαζόμενων με τις δοσιλογικές κυβερνήσεις της Αθήνας κερκυραϊκών Αρχών στη σύλληψη των Εβραίων τις 9 Ιουνίου 1944, μα και σε όσα ακολούθησαν, «δεν πλήρωσε ποτέ κανείς τίποτε», αναφέρει ο πρόεδρος της ολιγάριθμης εβραϊκής κερκυραϊκής Κοινότητας Ζαχαρίας Ματαθίας.

Με φαρδιά-πλατιά τα ονόματα των Κομιανού, Κόλλα και Δεδόπουλου, θυμίζει ο ίδιος, επισυνάπτοντας σχετικό αντίγραφο με τα σημάδια φθοράς του χρόνου, λίγο μετά τη σύλληψη των Εβραίων του νησιού κυκλοφόρησε προκήρυξη που χαιρέτιζε το γεγονός και παρουσίαζε τα υποτιθέμενα «οφέλη» που θα είχε από την εξόντωσή τους ο αγωνιζόμενος εναντίον των κατακτητών κερκυραϊκός λαός!

Διότι ακολούθησε βεβαίως πρωτοφανές πλιάτσικο στην εβραϊκή συνοικία και κατάληψη ακόμη και των σπιτιών των Εβραίων. Κυρίως, εννοείται, από τους Ναζί και τους πιο αδίστακτούς οπαδούς των ελληνικών κατοχικών Αρχών μαζί με τμήμα εξαθλιωμένων λαϊκών στρωμάτων και, βεβαίως, από «δυνάμεις της τάξης», όπως εκείνες τμημάτων της τοπικής Χωροφυλακής που το πρωί της 9ης Ιουνίου 1944 μαζί με δύναμη των Ναζί εμπόδιζαν τους συλλαμβανόμενους Εβραίους να διαφύγουν από την πλατεία. Το ΕΑΜ της Κέρκυρας, όπως έχει επισημάνει ο ιστορικός ερευνητής Γιώργος Ζούμπος, σε μιαν ύστατη προσπάθεια τις εννιά το πρωί είχε ηχήσει ψεύτικο συναγερμό για υποτιθέμενη αεροπορική επιδρομή-βομβαρδισμό στην πόλη, δήθεν από τους Συμμάχους, ώστε να προκαλέσει σύγχυση και να δώσει στους Εβραίους ευκαιρία-επιχείρημα να δοκιμάσουν να δραπετεύσουν.

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Γιώργος Κ. Καββαδίας