Γράφει ο Μάκης Αρμένης*

Αυτό το κείμενο γράφεται από τη Θεσσαλονίκη, μια πόλη που κουβαλάει ακόμη, σαν υπόγειο ρεύμα, τον Μάη που δεν πέρασε ποτέ. Γιατί υπάρχουν Πρωτομαγιές που δεν είναι ημερομηνίες αλλά ανοιχτές πληγές, και υπάρχουν εικόνες που δεν γερνούν, απλώς βαθαίνουν.

Η πιο βαριά από αυτές, εκείνη η φωτογραφία των απεργών καπνεργατών Θεσσαλονίκης το 1936 στην Εγνατία. Μια μάνα γονατισμένη πάνω από το σκοτωμένο της παιδί. Το σώμα ακίνητο, το βλέμμα ουρλιαχτό. Δεν χρειάστηκε τίποτα άλλο. Ούτε συνθήματα, ούτε αναλύσεις. Μόνο αυτό: η ακατέργαστη στιγμή που ο άνθρωπος συναντά το όριό του. Εκεί που η ιστορία σταματά να είναι αφήγηση και γίνεται σπαραγμός.

Από εκείνη την εικόνα γεννήθηκε ο Επιτάφιος του Γιάννη Ρίτσου. Όχι ως ποίημα, αλλά ως ανάγκη. Σαν να μην άντεχε η σιωπή το βάρος της μάνας. Σαν να έπρεπε οι λέξεις να γίνουν σώμα, για να κρατήσουν το νεκρό παιδί λίγο ακόμη ζεστό. Και έτσι, η ποίηση πέρασε από το χαρτί στον δρόμο, από τον θρήνο στο τραγούδι, από το ιδιωτικό πένθος στη συλλογική μνήμη.

Κι ύστερα, άλλος Μάης. Άλλη ρωγμή. 1976. Μια είδηση που έπεσε σαν σκιά πάνω στο φως της ημέρας: ο Αλέκος Παναγούλης νεκρός. Ξαφνικά. Βίαια. Σαν να μην χωρούσε κι εκείνος σε μια κανονική αφήγηση ζωής. Θυμάμαι εκείνη την αμηχανία που γίνεται πάγος, τη σιωπή που δεν είναι σιωπή αλλά αδυναμία να αρθρώσεις το αυτονόητο. Κάπου, ένα ραδιόφωνο έπαιζε το τραγούδι του Μάνου Χατζιδάκι: «Παράξενη πρωτομαγιά, με αγκάθια πλέκουν σήμερα στεφάνια». Και πράγματι, οι Πρωτομαγιές αυτού του τόπου έχουν μια παράξενη επιμονή να διαψεύδουν την άνοιξη.

«Οι Πρωτομαγιές αυτής της πατρίδας δεν κατόρθωσαν ποτέ να πείσουν για τις λουλουδιαστές προθέσεις τους». Η φράση επιστρέφει σαν αγέρι στα γραφτά μας, όχι για να στολίσει, αλλά για να απογυμνώσει. Γιατί κάθε χρόνο επιχειρείται η ίδια ήπια μετάλλαξη. Να γίνει ο Μάης ακίνδυνος. Να φορέσει στεφάνι και να ξεχάσει το αίμα. Να μετατραπεί από απεργία σε αργία, από κραυγή σε εκδρομή. Να ξεχαστεί ότι το κόκκινο δεν είναι των λουλουδιών αλλά των ανθρώπων.

Είναι άχαρο να το επαναλαμβάνεις, αλλά αναγκαίο. Γιατί η λήθη δεν έρχεται με θόρυβο, έρχεται με ευγένεια. Με μικρές παραχωρήσεις, με λίγο λιγότερη ένταση, με λίγο περισσότερη κανονικότητα. Και κάπως έτσι, οι Πρωτομαγιές γίνονται ακίνδυνες, σχεδόν διακοσμητικές. Μέχρι να χαθεί τελείως το νόημα και να μείνει μόνο το περίβλημα.

Αλλά η Θεσσαλονίκη δεν ξεχνά εύκολα. Όχι γιατί θυμάται καλύτερα, αλλά γιατί της το θυμίζουν οι σκιές της. Οι δρόμοι που κράτησαν τα βήματα, τα σπίτια που άκουσαν τα μοιρολόγια, οι λέξεις που έγιναν τραγούδια. Κάθε τραγούδι και ένας νεκρός, κάθε στίχος και μια μάνα.

Και αν κάτι αξίζει να κρατήσουμε σήμερα , δεν είναι τα στεφάνια. Είναι εκείνη η εικόνα. Η μάνα σκυμμένη, ο χρόνος παγωμένος. Εκείνη η μάνα που δεν επιτρέπει στη μέρα να γίνει αθώα. Δίπλα της, όλες οι άλλες απώλειες που δεν χώρεσαν ποτέ σε γιορτές. Γιατί όσο αυτή η εικόνα επιμένει, η Πρωτομαγιά δεν θα γίνει ποτέ εντελώς ακίνδυνη.

Και ίσως αυτό να είναι το τελευταίο της καθήκον. Να θυμίζει ότι δεν είναι γιορτή. Είναι μνήμη.

Δεν ανθίζει. Θυμάται.

*Ο Μάκης Αρμένης είναι δημοσιογράφος - Το κείμενο από την προσωπική του σελίδα στο FACEBOOK