Η «Πρωτομαγιά στην Κέρκυρα» αποτελεί χαρακτηριστικό έργο της Επτανησιακής Σχολής* του 19ου αιώνα.

Μ’ αυτή την εντυπωσιακή για τη ζωντάνια και την εύγλωττη παραστατικότητά της ελαιογραφία ο ζωγράφος απεικονίζει τα ήθη και τα έθιμα του τόπου του την εποχή μετά την ένωση (1864) της Επτανήσου με την Ελλάδα. Σε πρώτο πλάνο παρουσιάζονται δύο ομάδες ανθρώπων: οι μουσικοί, λουσμένοι στο φως, και οι κτηνοτρόφοι, στη σκιά, μπροστά σε ένα «Ζυθοπνευματοπωλείον». Η σκηνή διαδραματίζεται σε έναν από τους κεντρικότερους δρόμους της πόλης της Κέρκυρας, την οδό Νικηφόρου Θεοτόκη, όπου τα ψηλά κτίρια με τις καμάρες δημιουργούν έντονα σχεδιαστική προοπτική και βάθος στο έργο. Η ψευδαίσθηση του βάθους εντείνεται με τα αχνά χρωματισμένα τελευταία κτίρια. Οι μουσικοί φορούν μαντίλια και ζωνάρια, σύμβολα παλικαριάς, και ένας από αυτούς κρατά στα χέρια του ένα μικρό στολισμένο κυπαρίσσι σαν γαϊτανάκι. Οι κτηνοτρόφοι δίπλα τους φορούν κόκκινα φέσια και τσαρούχια, και ένας από αυτούς κουβαλά στον ώμο του ένα δοχείο για το γάλα, για να μη μείνει στον θεατή καμία αμφιβολία για το επάγγελμά τους. Οι φιγούρες των παιδιών, που πλαισιώνουν τις παρέες και κοιτούν εκστατικά τους μουσικούς, είναι αινιγματικές, γιατί μοιάζουν μάλλον με νάνους. Ίσως περιγράφουν συγκεκριμένους, γνωστούς τύπους του νησιού. Ενδιαφέρον ακόμη έχει η φιγούρα στο βάθος, με το ημίψηλο καπέλο και το παρασόλι.

Ο ζωγράφος Χαράλαμπος Παχής, με το έργο του «Πρωτομαγιά στην Κέρκυρα» μας μεταφέρει στο όμορφο νησί του Ιονίου, μία λαμπερή Πρωτομαγιάτικη μέρα. Συγκεκριμένα, μεταφερόμαστε σε έναν από τους κεντρικότερους δρόμους της πόλης της Κέρκυρας, την οδό Νικηφόρου Θεοτόκη. 

Τα κτίρια με τη χαρακτηριστική επτανησιακή αρχιτεκτονική και η εμπορική δραστηριότητα που συνέβαινε εκεί, λειτουργούν ως σκηνικό. Μπροστά σε ένα  Ζυθοπνευματοπωλείο κι ένα χρωματοπωλείο, αγωγιάτες, νερουλάδες, άνθρωποι του μόχθου, μαγαζάτορες, χωρικοί και παιδιά του δρόμου, πλαισιώνουν τους πρωταγωνιστές της αφήγησης που δεν είναι άλλοι από μία χαρούμενη παρέα πλανόδιων μουσικών. 

Ένας άντρας από τη συντροφιά των μουσικών φοράει κόκκινο φέσι και κρατάει ένα κυπαρίσσι στολισμένο με πολύχρωμες κορδέλες, άνθη και καρπούς, στην κορυφή του οποίου ανεμίζει ένα κυανό πανί. Όλοι μαζί τραγουδάνε τα κάλαντα του Μάη, στη μέση του δρόμου, με το πλήθος να τους παρακολουθεί και να συμμετέχει. Σε πρώτο επίπεδο, τρεις άντρες με ψάθινα καπέλα και πολύχρωμα ζωνάρια παίζουν μουσικά όργανα. Αριστερά, κάποιος παίζει ντέφι. Κάποιος άλλος στο κέντρο, με γυρισμένη την πλάτη στον θεατή, χτυπά ένα τύμπανο. Δεξιά του ένας ακόμα μουσικός παίζει κιθάρα, ενώ λίγο πιο πίσω τους, κάποιος χτυπά το τρίγωνο. 

Στο δεύτερο επίπεδο του έργου, η προοπτική που δημιουργεί ο Παχής οδηγεί το μάτι μας στο βάθος, όπου δεσπόζει το καμπαναριό της Παναγίας των Ξένων και λίγο μακρύτερα το περίφημο Λιστόν, όπου διακρίνονται Κερκυραίοι αστοί να κινούνται, κάνοντας ίσως την καθιερωμένη τους βόλτα. 

Η τεχνική της ελαιογραφίας (που χρησιμοποιείται πλέον αντί της καθιερωμένης παλαιότερα αυγοτέμπερας) δίνει ιδιαίτερες δυνατότητες λεπτότητας και ευαισθησίας. Το λαμπερό φως της άνοιξης ταιριάζει με την πανηγυρική και θεατρική ατμόσφαιρα του έργου. Ο Παχής έχει επιμεληθεί ιδιαίτερα την πολυπρόσωπη αυτή σύνθεση, όσον αφορά τον πλούτο των λεπτομερειών, την καθαρότητα των μορφών και των χρωμάτων, την ακρίβεια του σχεδίου. Όσον αφορά τα επίπεδα των κτιρίων και τις πολυπρόσωπες ομάδες, έχουν δοθεί δεξιοτεχνικές λύσεις. Οι πολλές λεπτομέρειες δίνουν τη θέση τους σε μεγάλες κενές επιφάνειες, με τις οποίες ανασαίνει το έργο (πρόσοψη κτιρίων, ουρανός, επιφάνεια δρόμου). Οι πολύχρωμες κορδέλες από το γαϊτανάκι «παίζουν» με την επιγραφή του χρωματοπωλείου, ο μουσικός με το τρίγωνο συνομιλεί με το σκιασμένο πρόσωπο στο άνοιγμα της πόρτας και υπάρχουν και άλλες ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες. Επιμέρους εικόνες και όμορφα στιγμιότυπα περιμένουν τον προσεκτικό θεατή να τα απολαύσει σε ένα τόσο πλούσιο φορητό έργο μικρών διαστάσεων. Παρά την έντονη ιταλική επίδραση, το έργο αποτυπώνει την παραδοσιακή κερκυραϊκή Πρωτομαγιά του 19ου αιώνα.

Σε μία όμορφη συνομιλία του φυσικού με το αστικό τοπίο, το στολισμένο κυπαρίσσι ακουμπά στον τοίχο που είναι βαμμένος στο χρώμα της ώχρας και ταιριάζει απόλυτα με τα σκούρα, δηλαδή τα πράσινα ξύλινα παραθυρόφυλλα, όπως χαρακτηριστικά ονομάζονται στην Κέρκυρα. 

Η χρωματική γκάμα συμπληρώνεται από το φρέσκο γαλάζιο χρώμα του ουρανού και τις υπόλευκες  αποχρώσεις των κτιρίων. 

Ο πίνακας αυτός είναι ένας πραγματικός θησαυρός ελληνικών λαογραφικών πληροφοριών για την αστικοποιημένη επτανησιακή κοινωνία. Εντυπωσίασε και στην εποχή του τους Ευρωπαίους, όταν ο Παχής συμμετείχε σε παγκόσμια έκθεση στο Παρίσι (1878).

Ο Χαράλαμπος Παχής είναι από τους εισηγητές των ηθογραφικών σκηνών στην επτανησιακή ζωγραφική του Β΄μισού του 19^ου αιώνα.  Διάλεξε να απεικονίσει ένα παλιό κερκυραϊκό έθιμο που χρονολογείται ήδη από την περίοδο που κυρίαρχοι της Κέρκυρας ήταν οι Ανδεγαυοί (1267 – 1386) του Φράγκικου Βασιλείου της Νάπολης, στη νότιο Ιταλία. 

Αυτοί διαίρεσαν την ύπαιθρο σε 15 τιμάρια που τα παραχώρησαν στους Ιταλούς και Γάλλους αξιωματικούς τους. Ένα από αυτά ήταν το τιμάριο του Γιανέλου ή των Τσιγγάνων. Οι υποτελείς Τσιγγάνοι της Κέρκυρας ήταν υποχρεωμένοι κάθε πρωτομαγιά να επισκέπτονται τον τιμαριούχο τους και να κρατούν, εκτός από τη σημαία τους, και τον «Μάη». 

Αφού ο τιμαριούχος άκουγε το τραγούδι, τα κάλαντο και τα παινέματα, έπαιρνε τα δώρα τους, κότες και χρήματα, και τους έκανε το τραπέζι στον απόκεντρο δρόμο, μπρος από το σπίτι του. Από τότε ο δρόμος αυτός πήρε την επίσημη ονομασία «του Μαγιού», που είναι η σημερινή οδός Ραρτούρου.

Ο Κερκυραίος Χαράλαμπος Παχής πήρε μαθήματα ζωγραφικής στην Ακαδημία του Αγίου Λουκά στη Ρώμη (1868-1869) και το 1870, μετά από ένα ταξίδι σε διάφορες χώρες της Ευρώπης, επέστρεψε στην Κέρκυρα. Στην πατρίδα του δίδαξε αρχικά στη Σχολή του Καποδίστρια, ενώ αργότερα ίδρυσε ιδιωτική Καλλιτεχνική Σχολή, στην οποία φοίτησαν πολλοί αξιόλογοι κερκυραίοι ζωγράφοι, όπως ο Άγγελος Γιαλλινάς, ο Γεώργιος Σαμαρτζής κ.ά.Επηρεασμένος από τον ευρωπαϊκό φιλελληνισμό, φιλοτέχνησε ιστορικές συνθέσεις εμπνευσμένες από την Ελληνική Επανάσταση. Ζωγράφισε επίσης προσωπογραφίες, ενώ είναι από τους πρώτους επτανήσιους ζωγράφους που απεικόνισαν ηθογραφικές σκηνές και τοπία, συνδυάζοντας στα έργα του τα διδάγματα της ιταλικής του μαθητείας με καθαρά λαϊκότροπα στοιχεία. Η καλλιτεχνική του δημιουργία περιλαμβάνει επίσης ορισμένα θρησκευτικά θέματα, καθώς και την αγιογράφηση της Ορθόδοξης Ελληνικής Εκκλησίας στο Δυρράχιο. 

Πληροφορίες: ertecho.gr 
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ & ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ
ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ