1804: Ο Γραμματέας της Επικράτειας της Επτανήσου Πολιτείας, Ιωάννης Καποδίστριας, μνημονεύει για πρώτη φορά σε επίσημο έγγραφο το Αρχείον της Γενικής Κυβερνήσεως. Το γεγονός αυτό αποτελεί τη γενέθλια πράξη και τη θεσμική απαρχή αυτού που σήμερα γνωρίζουμε ως Δημόσια Κεντρική Ιστορική Βιβλιοθήκη Κέρκυρας και Αρχεία Νομού Κέρκυρας. Πρόκειται για το πολύτιμο αρχειακό σώμα (μετέπειτα της Ιονίου Γερουσίας) που διέσωσε τα μόνα τεκμήρια της κεντρικής διοίκησης των Ιονίων Νήσων από την περίοδο εκείνη.

1944: Στις 11 Οκτωβρίου 1944 στην Κέρκυρα έγινε, τηρουμένων των αναλογιών, ό,τι έμελλε να συμβεί τις 3 και 4 Δεκεμβρίου 1944 στις ειρηνικές ΕΑΜικές διαδηλώσεις του λαού της Αθήνας. Λες κι ήταν προαναγγελία και μαζί πρόβα-τζενεράλε για όσα θ’ ακολουθούσαν πενήντα τρεις μέρες μετά στην ελληνική πρωτεύουσα!

Ακολουθούν, με οριακές ορθογραφικές παρεμβάσεις, αποσπάσματα της γεμάτης και μ’ ελπίδες συγκλονιστικής αναφοράς της ΕΠΟΝ.

Για τη δολοφονική καταστολή της συγκέντρωσης:

«Η τάξη και η πειθαρχία θα επικρατούσε στο νησί μας (…). Κατέβηκε στις 11 του Οχτώβρη με πρωτοπόρα τα νιάτα η λαϊκή θέληση και έδειξε πεντακάθαρα πως χωρίς χειροβομβίδες και πολυβόλα, με μόνο όπλο το δίκαιο, παλεύει για τη λευτεριά, τη λαοκρατία. Η 11 του Οχτώβρη είναι μια μέρα ιστορική για τον κερκυραϊκό λαό. “Όλοι στη Λαϊκή Αγορά, για τους Συμμάχους”, ήταν το σύνθημα που βροντοφώναζαν οι τηλεβόες της ΕΠΟΝ (…).  Μια απέραντη ανθρωποθάλασσα, ένα πυκνό και πολύχρωμο δάσος από σημαίες (…) στα χέρια της νέας γενιάς. Μία αυθόρμητη κραυγή από τον πολυβασανισμένο κερκυραϊκό λαό. Σημαίες ελληνικές, αγγλικές, ρωσικές, αμερικανικές, λάβαρα της ΕΠΟΝ, συνθήματα της λευτεριάς, της λαοκρατίας, του λαογέννητου ΕΑΜ, του ηρωικού λαϊκού στρατού μας, των συμμάχων μας. Να η προσωπία Ρούζβελτ, Στάλιν, Τσόρτσιλ, ζωγραφισμένη σ’ ένα μακρύ πάνινο (…). Όλα έδειχναν τάξη, πειθαρχία, ενθουσιασμό, όλα ήταν μια τρανή απόδειξη πως ο λαός μπορεί να στηριχθεί στη νέα γενιά, αποφασισμένη να φέρει στη χώρα μας την ησυχία, τη χαρά, τη λαοκρατία».

Ξαφνικά τότε ΕΔΕΣίτες που βρίσκονταν «στο μπαλκόνι της Χωροφυλακής, χτυπούσαν, ενώ τρεις άλλοι του τακτικού στρατού του ΕΔΕΣ έριχναν πισώπλατα χειροβομβίδες. Το αίμα τριών αθώων συναγωνιστών μας, που χύθηκε από τους εχθρούς του λαού, τα όργανα της διχτατορικής κλίκας της χώρας μας, γιγαντώνει τον λαό μας (…). Το πλήθος συγκεντρώνεται και προχωρεί (…). Νέα ομάδα ΕΔΕΣιτών φράζει το δρόμο και ταμπουρώνεται σε ερείπια για να πολεμήσει ενάντια στο άοπλο πλήθος. Είκοσι καλά οπλισμένοι με αυτόματα και πολυβόλα, ΕΔΕΣίτες, στέκονται με το δάχτυλο στη σκανδάλη, έτοιμοι να χτυπήσουν, ενώ ο άοπλος λαός μας τραγουδάει μαζί με τη Μουσική το “Εμπρός ΕΠΟΝίτες”…».

Ο λαός, με επικεφαλής τον Γραμματέα του ΕΑΜ του Ερωτόκριτο Μωραΐτη, απαίτησε κι έλαβε υπόσχεση από τον ελέω ΕΔΕΣ και Μάκκα νέο στρατιωτικό διοικητή του νησιού Γ. Σαρρή ότι θα τιμωρούσε τους υπεύθυνους της αιματηρής δολοφονικής επίθεσης. Ότι επίσης θα αναγνώριζε και θα σεβόταν το 10ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ. Δεν τιμωρήθηκε κανείς. Αντιθέτως! Αναπάντητα έμειναν και τηλεγραφήματα διαμαρτυρίας του ΕΑΜ της Κέρκυρας στον Γ. Παπανδρέου και τον Σκόμπι. Όπως και οι καταγγελίες της «Φωνής του Λαού» του ΕΑΜ της Κέρκυρας.

Επιβλήθηκε με τα όπλα Άγγλων και του ΕΔΕΣ ο μονομερής αφοπλισμός, η παράδοση των όπλων από τον  ΕΛΑΣ. Οι πρώτοι δεν πίστευαν στα μάτια τους με τον εξοπλισμό του.

Πριν από οπουδήποτε αλλού στην Ελλάδα, απ’ τον Οκτώβριο του ’44, στην Κέρκυρα το ΕΑΜ πέρασε λίγο-πολύ στην παρανομία, αντιμετωπίζοντας κάθε είδους διώξεις! (Χρ. Κορφιάτης)

Επιμέλεια: Γιώργος Κ. Καββαδίας