Όταν οι σύμμαχοι αναζητούν την έξοδο

Δημοσιεύτηκε στο ΠΟΝΤΙΚΙ τεύχος 2452 20/08/2026 - topontiki.gr

Δημήτρης Μηλάκας

Τι ώθησε τρεις παλαιούς πυλώνες της αμερικανικής πολιτικής να δημιουργήσουν τον δικό τους μηχανισμό ασφάλειας;

Τι έπιασε ξαφνικά την Τουρκία, τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν και αποφάσισαν να δημιουργήσουν έναν δικό τους μηχανισμό συλλογικής άμυνας;

Η απάντηση είναι ότι τίποτε δεν συνέβη ξαφνικά. Η συμφωνία της Μέκκας αποτελεί το αποτέλεσμα μιας μακράς διάβρωσης της εμπιστοσύνης προς τις Ηνωμένες Πολιτείες και της σταδιακής μεταβολής του παγκόσμιου συσχετισμού ισχύος.

Και οι τρεις χώρες υπήρξαν, με διαφορετικό τρόπο, εξαρτήματα της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.

• Η Τουρκία αποτέλεσε το νοτιοανατολικό προπύργιο του ΝΑΤΟ απέναντι στη Σοβιετική Ένωση.

• Η Σαουδική Αραβία αντάλλασσε ενεργειακή σταθερότητα και τεράστιες αγορές αμερικανικών όπλων με την προστασία του οίκου των Σαούντ.

• Το Πακιστάν χρησιμοποιήθηκε ως ανάχωμα απέναντι στη Μόσχα και αργότερα ως απαραίτητος σύμμαχος στους πολέμους του Αφγανιστάν.

Κανένας από τους τρεις δεν επιδιώκει σήμερα ανοιχτή ρήξη με την Ουάσιγκτον. Όλοι, όμως, έχουν λόγους να αμφιβάλουν για το εάν η αμερικανική εγγύηση θα λειτουργήσει όταν τη χρειαστούν – και με ποιους όρους.

• Η Τουρκία άρχισε να διεκδικεί αυτονομία ήδη από το 2003, όταν η τουρκική Εθνοσυνέλευση δεν επέτρεψε στις αμερικανικές δυνάμεις να χρησιμοποιήσουν το έδαφός της για την εισβολή στο Ιράκ.

• Η Σαουδική Αραβία διαπίστωσε το 2019, μετά το πλήγμα στις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις της, ότι τα δισεκατομμύρια που είχε καταβάλει για αμερικανικά όπλα δεν εξασφάλιζαν αυτομάτως και αμερικανική στρατιωτική απάντηση.

• Το Πακιστάν έμαθε επανειλημμένα ότι για την Ουάσιγκτον ήταν αναντικατάστατο όσο διαρκούσε ένας πόλεμος και αναλώσιμο μόλις αυτός τελείωνε.

Η συμφωνία της Μέκκας δεν σημαίνει ότι εγκαταλείπουν το αμερικανικό σύστημα. Σημαίνει ότι σχεδιάζουν εναλλακτικές, ώστε να μην παραμένουν εγκλωβισμένοι μέσα του. Θέλουν να συνεργάζονται με τις ΗΠΑ χωρίς να υποχρεώνονται να τις ακολουθούν σε κάθε επιλογή τους.

Κάποτε λεγόταν ειρωνικά για τη φθίνουσα βρετανική αυτοκρατορία ότι «η Αγγλία αγαπά τόσο πολύ τους φίλους της, ώστε τους πνίγει στην αγκαλιά της».

Η ίδια παγίδα απειλεί σήμερα την Αμερική. Εάν αντιμετωπίζει κάθε αυτονόμηση ως προδοσία και κάθε διαφωνία ως ανυπακοή, ωθεί τους συμμάχους της να αναζητούν προστασία ο ένας στον άλλον.

Η συμφωνία της Μέκκας δεν αναγγέλλει το τέλος της αμερικανικής υπερδύναμης. Καταγράφει, όμως, την απώλεια του μονοπωλίου της. Και η υποχώρηση μιας υπερδύναμης γίνεται ορατή όχι μόνο όταν την αμφισβητούν οι αντίπαλοί της, αλλά κυρίως όταν οι παλαιοί της σύμμαχοι αρχίζουν να οργανώνουν το μέλλον τους χωρίς αυτήν.