Δημήτρης Μηλάκας - Δημοσιεύτηκε στο ΠΟΝΤΙΚΙ τεύχος 2452 20/08/2026 - topontiki.gr 

Τα θαλάσσια πάρκα Ελλάδας και Τουρκίας μετατρέπονται σε ένα ακόμη πεδίο πάνω στο οποίο αποτυπώνονται οι αντικρουόμενες θέσεις των δύο χωρών για Αιγαίο και ανατολική Μεσόγειο.

Όσο παραμένει χωρίς λύση η οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ, νέες δραστηριότητες και σχεδιασμοί θα επαναφέρουν την ίδια αντιπαράθεση και θα κρατούν τις ελληνοτουρκικές σχέσεις σε εύθραυστη ισορροπία. Για να υπάρξει όμως οριοθέτηση της ελληνοτουρκικής θαλάσσιας μεθορίου, θα πρέπει προηγουμένως να ξεκαθαριστεί σε ποιον ανήκει ποιο νησί, καθώς η Τουρκία, από την κρίση των Ιμίων το 1996 και έπειτα, θεωρεί αδιευκρίνιστης κυριαρχίας εκατοντάδες νησιά, νησίδες και βραχονησίδες.

Τα θαλάσσια πάρκα δημιουργούνται, θεωρητικά τουλάχιστον, για να προστατεύουν το περιβάλλον. Στο Αιγαίο και την ανατολική Μεσόγειο, όμως, ακόμη και η προστασία του θαλάσσιου οικοσυστήματος είναι δύσκολο να αποσυνδεθεί από τη γεωπολιτική.

Η ανακήρυξη από την Τουρκία δύο «εθνικών θαλάσσιων πάρκων», στο βορειοανατολικό Αιγαίο και στην ανατολική Μεσόγειο, και η άμεση αντίδραση της Αθήνας αποτελούν το τελευταίο επεισόδιο μιας πολύ παλαιότερης αντιπαράθεσης. Πίσω από τους νέους χάρτες βρίσκονται οι γνωστές και παγιωμένες διαφορές για την έκταση των θαλάσσιων ζωνών, την επήρεια των ελληνικών νησιών και, τελικά, την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ.

Οι δύο χώρες χρησιμοποιούν διαφορετικά νομικά και πολιτικά επιχειρήματα. Η Ελλάδα υποστηρίζει ότι τα δικά της θαλάσσια πάρκα περιορίζονται εντός των ελληνικών χωρικών υδάτων και επομένως αποτελούν άσκηση κυριαρχίας σε χώρο όπου δεν τίθεται ζήτημα οριοθέτησης με την Τουρκία. Η Τουρκία, αντίθετα, έχει σχεδιάσει πάρκα που επεκτείνονται πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων, σε περιοχές όπου Αθήνα και Άγκυρα προβάλλουν αντικρουόμενες αξιώσεις για θαλάσσιες ζώνες.

Χωροταξικός σχεδιασμός

Η σημερινή αντιπαράθεση δεν εμφανίστηκε ξαφνικά. Τον Απρίλιο του 2025 η Ελλάδα παρουσίασε τον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό της, αποτυπώνοντας σε ενιαίο χάρτη τον σχεδιασμό της για τον ελληνικό θαλάσσιο χώρο. Η κίνηση προκάλεσε την αντίδραση της Τουρκίας, η οποία αμφισβήτησε τμήματα του ελληνικού χάρτη.

Ακολούθησε ο τουρκικός Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός, τον οποίο η Άγκυρα κοινοποίησε τον Ιούνιο του 2025 στην αρμόδια Διακυβερνητική Ωκεανογραφική Επιτροπή της UNESCO. Η Αθήνα αντέδρασε, υποστηρίζοντας ότι ο τουρκικός χάρτης επιχειρεί να εμφανίσει ως περιοχές τουρκικής δικαιοδοσίας θαλάσσιες εκτάσεις στις οποίες η Ελλάδα θεωρεί ότι διαθέτει κυριαρχικά δικαιώματα.

Η διαφωνία είχε πλέον μεταφερθεί από τις διπλωματικές δηλώσεις στους χάρτες.

Στις 21 Ιουλίου 2025 η ελληνική κυβέρνηση ανακοίνωσε τα δύο νέα Εθνικά Θαλάσσια Πάρκα, στο Ιόνιο και το Νότιο Αιγαίο – Νότιες Κυκλάδες. Η Αθήνα υπογράμμισε ότι η χωρική ανάπτυξή τους βρίσκεται εντός ελληνικών χωρικών υδάτων.

Η Τουρκία αντέδρασε και σε αυτή την κίνηση, επαναφέροντας την πάγια θέση της για νησίδες και βραχονησίδες στο Αιγαίο των οποίων αμφισβητεί το ιδιοκτησιακό καθεστώς. Λίγες ημέρες αργότερα, στις αρχές Αυγούστου 2025, παρουσίασε τους δικούς της χάρτες για δύο σχεδιαζόμενα θαλάσσια πάρκα.

Έναν χρόνο αργότερα η Άγκυρα πέρασε από τον σχεδιασμό στη θεσμοθέτηση. Με δύο προεδρικές αποφάσεις της 15ης Αυγούστου 2026 ανακήρυξε επισήμως τα δύο «εθνικά θαλάσσια πάρκα».

«Σφήνα» σε Αιγαίο και Καστελόριζο

Η γεωγραφία των τουρκικών πάρκων εξηγεί την έντονη ελληνική αντίδραση.

Το πάρκο του βορειοανατολικού Αιγαίου αναπτύσσεται δυτικά της Ίμβρου και της Τενέδου και εισχωρεί στη θαλάσσια περιοχή μεταξύ Λήμνου και Σαμοθράκης.

Ακόμη μεγαλύτερη γεωπολιτική σημασία έχει το δεύτερο πάρκο, στην περιοχή Φετιγιέ – Κας της ανατολικής Μεσογείου. Η χάραξή του αναπτύσσεται γύρω από την ευρύτερη περιοχή του συμπλέγματος του Καστελόριζου.

Ο σχεδιασμός αυτός ακολουθεί τις πάγιες θέσεις της Άγκυρας για την επήρεια των ελληνικών νησιών στις θαλάσσιες ζώνες. Η Τουρκία θεωρεί ότι τα νησιά που βρίσκονται κοντά στις εκτεταμένες μικρασιατικές ακτές δεν μπορούν να παράγουν την επήρεια σε υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ που τους αναγνωρίζει η ελληνική πλευρά.

Η Ελλάδα αντιτείνει ότι, σύμφωνα με το Δίκαιο της Θάλασσας, τα νησιά διαθέτουν κατ’ αρχήν δικαίωμα σε χωρικά ύδατα, υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ, όπως και οι ηπειρωτικές ακτές.

Ειδικά στην περίπτωση του Καστελόριζου, ο τουρκικός χάρτης επαναφέρει ένα από τα δυσκολότερα σημεία οποιασδήποτε μελλοντικής διαπραγμάτευσης για οριοθέτηση στην ανατολική Μεσόγειο: ποια επήρεια θα αναγνωριστεί στα ελληνικά νησιά και ειδικότερα στο σύμπλεγμα της Μεγίστης.

Η νομική προσέγγιση

Η ελληνική κυβέρνηση επιχειρεί να διαχωρίσει πλήρως τα ελληνικά από τα τουρκικά θαλάσσια πάρκα. Το βασικό επιχείρημά της είναι ότι τα ελληνικά πάρκα έχουν σχεδιαστεί εντός των ελληνικών χωρικών υδάτων. Κατά συνέπεια η Αθήνα υποστηρίζει ότι ασκεί δικαιώματα πλήρους κυριαρχίας και δεν επιχειρεί μέσω της περιβαλλοντικής προστασίας να προκαταλάβει την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας ή ΑΟΖ.

Στην περίπτωση των τουρκικών πάρκων, σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση του ελληνικού υπουργείου Εξωτερικών, οι χαράξεις επεκτείνονται και πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων.

Η Αθήνα υποστηρίζει ότι, στον βαθμό που καταλαμβάνουν διεθνή ύδατα, η μονομερής εγκαθίδρυση εθνικών προστατευόμενων περιοχών είναι παράνομη. Προσθέτει ότι οι τουρκικοί σχεδιασμοί είναι παράνομοι και κατά το μέρος που εκτείνονται σε περιοχές ελληνικής υφαλοκρηπίδας.

Στο σημείο αυτό είναι αναγκαία μια επισήμανση: Η ελληνοτουρκική υφαλοκρηπίδα δεν έχει οριοθετηθεί. Αυτό δεν σημαίνει ότι τα παράκτια κράτη αποκτούν δικαιώματα στην υφαλοκρηπίδα μόνο όταν υπάρξει συμφωνία. Τα δικαιώματα στην υφαλοκρηπίδα υφίστανται αυτοδικαίως. Εκείνο που εκκρεμεί είναι ο καθορισμός του ορίου όταν οι αξιώσεις δύο κρατών επικαλύπτονται.

Εδώ βρίσκεται ο πυρήνας του προβλήματος. Η Αθήνα και η Άγκυρα δεν συμφωνούν ούτε για την έκταση των δικαιωμάτων που πρέπει να ληφθούν υπόψη ούτε για τη μέθοδο με την οποία πρέπει τελικά να χαραχθεί η γραμμή.

Η Τουρκία, από την πλευρά της, απορρίπτει την ελληνική επιχειρηματολογία. Υποστηρίζει ότι και ο ελληνικός Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός αποτυπώνει μονομερώς ελληνικές αξιώσεις σε περιοχές που η ίδια θεωρεί τμήμα της τουρκικής υφαλοκρηπίδας. Έχει επίσης καταθέσει στον ΟΗΕ τις δικές της θέσεις για τα εξωτερικά όρια της υφαλοκρηπίδας της στην ανατολική Μεσόγειο.

Πρόκειται, επομένως, για δύο αντικρουόμενες χαρτογραφήσεις της ίδιας βασικής διαφοράς.

Η εκκρεμότητα

Τα θαλάσσια πάρκα φωτίζουν ένα βαθύτερο πρόβλημα των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Αθήνα και Άγκυρα μπορούν να διατηρούν ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας, να οργανώνουν συναντήσεις κορυφής, να υπογράφουν διακηρύξεις φιλίας και να επιδιώκουν περιόδους «ήρεμων νερών». Όλα αυτά μπορούν να περιορίζουν τον κίνδυνο μιας ανεξέλεγκτης κρίσης. Δεν εξαφανίζουν όμως την αιτία που μπορεί να προκαλέσει την επόμενη.

Η Ελλάδα θεωρεί ως βασική διαφορά προς επίλυση με την Τουρκία την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ. Η Τουρκία τοποθετεί στο τραπέζι ένα πολύ ευρύτερο σύνολο ζητημάτων στο Αιγαίο.

Όσο αυτή η απόσταση παραμένει, η εκκρεμότητα της οριοθέτησης θα επανέρχεται σε κάθε δραστηριότητα που απαιτεί γεωγραφικό προσδιορισμό δικαιοδοσίας. Εμφανίστηκε στις έρευνες για υδρογονάνθρακες, στα ερευνητικά πλοία και στις NAVTEX. Επανήλθε στον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό και στα ενεργειακά και τηλεπικοινωνιακά καλώδια. Τώρα εμφανίζεται στα θαλάσσια πάρκα. Αυτό είναι και το όριο της πολιτικής των «ήρεμων νερών».

Η επιδιωκόμενη αποκλιμάκωση στην υποβόσκουσα ελληνοτουρκική ένταση είναι, συγκυριακά χρήσιμη, αλλά αποτελεί διαχείριση της διαφοράς και όχι επίλυσή της. Όσο Αθήνα και Άγκυρα αποφεύγουν ή αδυνατούν να συμφωνήσουν σε έναν τρόπο οριοθέτησης – είτε μέσω διαπραγμάτευσης είτε, εφόσον συμφωνήσουν στους όρους, μέσω προσφυγής σε διεθνή δικαιοδοσία – θα εξακολουθούν να κινούνται πάνω σε επικαλυπτόμενους χάρτες. Κάθε πλευρά θα επιχειρεί να κατοχυρώνει τις θέσεις της και να αποφεύγει κινήσεις που θα μπορούσαν να ερμηνευθούν ως αναγνώριση των θέσεων της άλλης. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε διαφωνία οδηγεί αναπόφευκτα σε κρίση. Σημαίνει όμως ότι η πρώτη ύλη μιας κρίσης παραμένει διαθέσιμη.

Και αυτό είναι ίσως το ουσιαστικότερο συμπέρασμα πίσω από τη νέα «μάχη των χαρτών»: όσο δεν οριοθετούνται η υφαλοκρηπίδα και η ΑΟΖ, Αθήνα και Άγκυρα μπορούν να αποκλιμακώνουν τις κρίσεις, αλλά δύσκολα μπορούν να εξαλείψουν τις αιτίες τους.

Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις θα συνεχίσουν έτσι να ακροβατούν ανάμεσα στη συνεννόηση και στην επόμενη αφορμή που θα επαναφέρει την ίδια, άλυτη διαφορά στην επιφάνεια.