ΑΝΑΣΤΑΤΩΣΗ ΑΠΟ ΕΞΑΓΟΡΕΣ, ΣΥΓΧΩΝΕΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΜΑΖΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΣΕΙΣ - ΤΙ ΚΑΤΑΓΓΕΛΛΕΙ Η ΟΙΕΛΕ

Αλώνουν τα funds την ιδιωτική εκπαίδευση

Χρήστος Κάτσικας

Η συγχώνευση των Κολλεγίων Αθηνών και Ψυχικού, μετά την πώληση των Εκπαιδευτηρίων Μαντουλίδη στη Θεσσαλονίκη σε βρετανικά επενδυτικά κεφάλαια, «φωνάζουν» την αλήθεια: Τα σχολεία τα ελέγχει αυτός που τα χρηματοδοτεί

Ηείδηση για τη συγχώνευση των Κολλεγίων Αθηνών και Ψυχικού, οι καταγγελίες της Ομοσπονδίας Ιδιωτικών Εκπαιδευτικών Λειτουργών Ελλάδας για μαζικές απολύσεις ιδιωτικών εκπαιδευτικών και κυρίως η «εισβολή» funds στην ιδιωτική εκπαίδευση έχουν αναστατώσει τις τελευταίες μέρες το εκπαιδευτικό τοπίο.

Μόλις πριν από λίγες μέρες ακόμη ένα μεγάλο ιδιωτικό σχολείο πέρασε υπό τον έλεγχο ξένου επενδυτικού σχήματος. Τα Εκπαιδευτήρια Μαντουλίδη στη Θεσσαλονίκη εξαγοράστηκαν από τη βρετανικών συμφερόντων Duke Education, σηματοδοτώντας την πρώτη εξαγορά εκπαιδευτηρίου εκτός Αθηνών από διεθνές fund.

Τα τελευταία χρόνια, μια σιωπηλή αλλά καταλυτική αλλαγή διαμορφώνει το τοπίο της ιδιωτικής εκπαίδευσης στην Ελλάδα. Ιδιωτικά σχολεία με ιστορία δεκαετιών –κάποια μάλιστα με έντονη πολιτισμική ή κοινωνική ταυτότητα– περνούν σταδιακά στον έλεγχο επενδυτικών κεφαλαίων (funds). Αυτή η εξέλιξη δεν είναι αμιγώς ελληνικό φαινόμενο. Αποτελεί μέρος ενός διεθνούς κύματος εμπορευματοποίησης της εκπαίδευσης, που μετατρέπει το σχολείο από θεσμό κοινωνικής συνοχής σε «περιουσιακό στοιχείο».

Ποιος ελέγχει τα σχολεία; Η απάντηση είναι σκληρή, αλλά αληθινή: Εκείνος που τα χρηματοδοτεί. Οταν το σχολείο παύει να ανήκει σε παιδαγωγούς και περνά σε εταιρικά σχήματα, όταν τα διοικητικά συμβούλια αποτελούνται από διαχειριστές κεφαλαίων και όχι παιδαγωγούς, όταν η προτεραιότητα γίνεται το ROI (Return on Investment), τότε η εκπαίδευση παύει να είναι αγαθό. Γίνεται εμπόρευμα. Και το τίμημα θα το πληρώσουμε όλοι.

Στην Ελλάδα των «χαμηλών τόνων», οι εξαγορές ιδιωτικών σχολείων δεν γίνονται με τυμπανοκρουσίες. Ερχονται συνήθως μέσω «συγχωνεύσεων», «μετοχικών αλλαγών» ή «στρατηγικών συνεργασιών». Funds όπως η BC Partners (με παρουσία στον χώρο μέσω της συμμετοχής της στο Αμερικανικό Κολέγιο Ελλάδος), το CVC Capital Partners ή μικρότερα επενδυτικά σχήματα με ειδίκευση στο «ed-tech» (τεχνολογίες εκπαίδευσης) αναζητούν να εισέλθουν ή ήδη έχουν εισέλθει στον ελληνικό χώρο.

Το 2022, ιδιωτικό σχολείο στα βόρεια προάστια με χιλιάδες μαθητές πέρασε υπό τον έλεγχο ξένου fund με έδρα το Λουξεμβούργο.

Το 2023, σύμφωνα με δημοσίευμα του BusinessDaily, τουλάχιστον τρία ιδιωτικά σχολεία της Αθήνας αναζητούσαν κεφάλαια από venture capital funds με ρήτρες υψηλής απόδοσης.

Το 2024, ανακοινώθηκε η σύσταση εκπαιδευτικού ομίλου από κοινοπραξία ιδιωτικών σχολείων με κοινή διοικητική ομπρέλα, ενώ υπήρξαν πληροφορίες για επαφές με το διεθνές fund GEMS Education, που δραστηριοποιείται σε 16 χώρες.

Στις 13 Σεπτεμβρίου εκείνου του έτους, η ΟΙΕΛΕ εξέδιδε την πρώτη ανακοίνωσή της για την επένδυση του fund Inspired στη Σχολή Μωραΐτη.

11 ημέρες μετά εκδόθηκε η ανακοίνωση για την επένδυση του ίδιου fund στο CGS (πρώην Κωστέα-Γείτονα). Περίπου δύο μήνες μετά, η Ομοσπονδία αντέδρασε δυναμικά στην απαίτηση του fund για έλεγχο των social media των εκπαιδευτικών, που απετράπη.

Ακολούθησε η εξαγορά ακόμη 5 ιδιωτικών σχολείων, με τελευταία την περίπτωση των Εκπαιδευτηρίων Αυγουλέα-Λιναρδάτου, του σημαντικότερου, ίσως, εκπαιδευτικού οργανισμού στη Δυτική Αθήνα.

Μαρτυρίες εκπαιδευτικών: «Εγινα KPΙ – όχι δάσκαλος»

Η εμπειρία των ανθρώπων που διδάσκουν μέσα σε αυτά τα σχολεία είναι συχνά αποκαλυπτική. Ζητήσαμε ανώνυμα μαρτυρίες εκπαιδευτικών από τρία μεγάλα ιδιωτικά σχολεία της Αττικής:

«Μετά την αλλαγή ιδιοκτησίας, όλα έγιναν νούμερα: πόσα παιδιά περνούν σε ξένα Πανεπιστήμια, πόσα πιστοποιητικά δίνουμε, ποιο είναι το “conversion rate” από Νηπιαγωγείο σε Γυμνάσιο. Το μάθημα δεν είναι πια παιδαγωγική πράξη. Είναι KPI (Βασικός Δείκτης Απόδοσης)», σημειώνει καθηγήτρια Αγγλικών, 12 χρόνια σε γνωστό ιδιωτικό σχολείο.

«Η διοίκηση πέρασε σε επαγγελματίες μάνατζερ. Καλοί στα οικονομικά, άσχετοι με την εκπαίδευση. Οι καθηγητές πιέζονται για "εντυπωσιακή ύλη", show στα projects, εντατικοποίηση χωρίς καμία στήριξη. Η σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ μαθητών και δασκάλων υπονομεύεται», επισημαίνει φιλόλογος σε μεγάλο ιδιωτικό σχολείο.

Γιατί, λοιπόν, επενδύουν τα funds τώρα και δεν το έκαναν, π.χ., 10-15 χρόνια πριν; Η ίδρυση ιδιωτικών Πανεπιστημίων και η χρήση του ΙΒ ως «διαβατηρίου» όχι μόνο γι' αυτά αλλά και για τα δημόσια Πανεπιστήμια είναι ένα δέλεαρ για τα funds, που προσδοκούν σε επέκταση της πελατείας τους. Στόχος, η παρουσίαση στο κοινό μιας ιδιωτικής υπερδομής που θα ξεκινά από την προσχολική αγωγή και θα οδηγεί με ασφάλεια, παρακάμπτοντας το «εμπόδιο» των πανελλαδικών, σε μια θέση στο Πανεπιστήμιο. Διόλου τυχαία, τα funds επενδύουν σε σχολεία με ΙΒ ή υποχρεώνουν σχολεία που δεν είχαν μέχρι τώρα να εφαρμόσουν το πρόγραμμα.

Από την άλλη, το νομοθετικό πλαίσιο που έχει απορρυθμίσει πλήρως τον χώρο της ιδιωτικής εκπαίδευσης είναι ευνοϊκό για τους επενδυτές που βρίσκουν ευάλωτο και κακοπληρωμένο εκπαιδευτικό προσωπικό (βεβαίως, αυτό θα γυρίσει μπούμερανγκ, καθώς σύντομα αναμένεται να υπάρξουν μεγάλες ελλείψεις εκπαιδευτικών στην ιδιωτική εκπαίδευση). Δεν ήταν τυχαία η ρήση «το θεσμικό πλαίσιο είναι πια… δίκαιο και λογικό για επενδύσεις» πρώην ιδιοκτήτη και νυν στελέχους fund.

Παράλληλα δίνεται η δυνατότητα σε ιδιωτικά Πανεπιστήμια να χρησιμοποιούν υφιστάμενες εγκαταστάσεις εκπαιδευτικών δομών (π.χ. κολέγια, ιδιωτικά σχολεία) έως ότου αποκτήσουν δικά τους campus. Με λίγα λόγια, επιτρέπεται η συστέγαση διαφορετικών δομών εκπαίδευσης στις ίδιες εγκαταστάσεις, υπό την προϋπόθεση ότι δεν λειτουργούν ταυτόχρονα. Για παράδειγμα, σε ένα ιδιωτικό σχολείο μπορεί να λειτουργεί σχολείο το πρωί και ιδιωτικό Πανεπιστήμιο το απόγευμα.

Και κάτι ακόμη: Η Ελλάδα, λόγω της golden visa κυρίως, ήδη αποτελεί πόλο έλξης για χιλιάδες ξένους που έρχονται να επενδύσουν ιδίως σε ακίνητα (Ινδοί, Ισραηλινοί, Κινέζοι κ.λπ.). Οι υπάρχουσες δομές ξενόγλωσσων σχολείων δεν επαρκούν (ήδη μεγάλο σχολείο του χώρου χτίζει καινούργιο κτίριο στην Ανατολική Αττική) και τα σχολεία των funds που παρέχουν απολυτήρια τύπου ΙΒ φιλοδοξούν να καλύψουν το κενό.