Χρήστος Κάτσικας

Αύριο Τετάρτη 21 Ιανουαρίου, στην Τρίπολη, δεν θα βρεθούν απέναντι από ένα Πειθαρχικό μόνο τρεις εκπαιδευτικοί. Θα βρεθεί απέναντι ολόκληρη η καθημερινότητα του δημόσιου σχολείου: η τάξη με τα παιδιά, η εξάντληση του εκπαιδευτικού, η σιωπηλή υπέρβαση των ορίων του, αλλά και το δικαίωμα να λέει «όχι» όταν θεωρεί ότι μια πολιτική μετατρέπει την παιδαγωγική σε γραφειοκρατία και χειραγώγηση.

Οι τρεις εκπαιδευτικοί, μέλη του Συλλόγου Εκπαιδευτικών Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Λακωνίας “Ο Πλήθων”, οδηγούνται στο Πειθαρχικό με αφορμή τη συμμετοχή τους στην νόμιμα προκηρυγμένη απεργία-αποχή από την ατομική αξιολόγηση. Το γεγονός προκαλεί έντονη αναστάτωση στον εκπαιδευτικό κόσμο, καθώς δημιουργεί —σύμφωνα με σωματεία και εκπαιδευτικούς— ένα επικίνδυνο προηγούμενο: την πειθαρχική στοχοποίηση της συνδικαλιστικής δράσης.

Και αυτό από μόνο του αρκεί για να σημάνει συναγερμό. 

«Όχι» στην παιδαγωγική με το χρονόμετρο και τον φάκελο

Η υπόθεση, όπως την περιγράφουν συνδικαλιστικοί κύκλοι, δεν αφορά ένα πραγματικό υπηρεσιακό παράπτωμα. Δεν υπάρχει κατηγορία για αμέλεια, κακομεταχείριση μαθητών, παραβίαση καθήκοντος. Υπάρχει τιμωρητική λογική: οι εκπαιδευτικοί καλούνται να απολογηθούν επειδή συμμετείχαν σε συλλογική μορφή κινητοποίησης, στην οποία κατέφυγαν χιλιάδες συνάδελφοί τους σε όλη τη χώρα.

Το ζήτημα της αξιολόγησης έχει εξελιχθεί σε ένα από τα πιο πολωτικά θέματα της τελευταίας περιόδου στην εκπαίδευση. Στον πυρήνα της αντιπαράθεσης βρίσκεται η πεποίθηση πολλών εκπαιδευτικών πως η λεγόμενη «ατομική αξιολόγηση» δεν στοχεύει στην ενίσχυση της ποιότητας αλλά στη μεταφορά ευθυνών: από την πολιτεία (ελλείψεις, υποχρηματοδότηση, κενά, πολυπληθή τμήματα) στον «τελικό κρίκο» της αλυσίδας, τον εκπαιδευτικό.

Σε αυτό το πλαίσιο, η απεργία-αποχή λειτούργησε ως μορφή άμυνας. Όχι ως άρνηση βελτίωσης — αλλά ως άρνηση υποταγής.

Ο συμβολισμός της Τρίπολης: ένα Πειθαρχικό που θέλει να λειτουργήσει ως μήνυμα

Δεν είναι τυχαίο, λένε εκπαιδευτικοί κύκλοι, ότι το Πειθαρχικό γίνεται στην Τρίπολη. Η επιλογή του τόπου και η διαδικασία, όπως καταγγέλλεται, δημιουργούν αντικειμενικές δυσκολίες παρουσίας και υποστήριξης. Η «γεωγραφία» εδώ αποκτά πολιτικό περιεχόμενο: απομακρύνει τη διαδικασία από τα κέντρα, δυσκολεύει την οργανωμένη αλληλεγγύη και επιχειρεί να μετατρέψει την υπόθεση σε περιορισμένη υπηρεσιακή ιστορία, ενώ στην πραγματικότητα αφορά το σύνολο του κλάδου.

Παράλληλα δεν είναι τυχαίο ότι αφορά νεοδιόριστες. Ο νεοδιόριστος εκπαιδευτικός είναι πιο ευάλωτος: με ενοίκια, μετακινήσεις, οικογενειακές υποχρεώσεις, χωρίς ακόμη την αίσθηση ασφάλειας και «ρίζας» στη δουλειά. Είναι ο πιο εύκολος στόχος, όταν ο στόχος είναι ο εκφοβισμός.

Το πειθαρχικό δεν είναι ουδέτερο εργαλείο. Είναι πολιτικό εργαλείο πίεσης. Και όταν χρησιμοποιείται έτσι, παύει να αφορά μεμονωμένες «υποθέσεις» και αφορά το μέλλον του δημόσιου σχολείου.

Πίσω από το τυπικό περίβλημα, διακρίνεται ο στόχος: να σταλεί μήνυμα πειθαρχίας. Να εμπεδωθεί ότι η συμμετοχή σε συλλογικές αποφάσεις μπορεί να έχει συνέπειες.

Όμως εδώ ακριβώς γεννιέται και η αντίδραση: Αν ποινικοποιείται η απεργία, τότε η δημοκρατία στην πράξη συρρικνώνεται.

Οι τρεις εκπαιδευτικοί δεν είναι «υπόθεση» — είναι πρόσωπα

Στον δημόσιο λόγο, τέτοιες ιστορίες περιγράφονται συχνά σαν «περιστατικά». Όμως δεν είναι περιστατικά. Είναι άνθρωποι. Τρεις γυναίκες εκπαιδευτικοί που καθημερινά:

- μπαίνουν σε σχολικές αίθουσες με ελλείψεις,

- στηρίζουν παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες χωρίς επαρκή παράλληλη στήριξη,

- γίνονται «ψυχολόγοι», «κοινωνικοί λειτουργοί», «γονείς» όταν χρειάζεται,

- και κρατούν το σχολείο όρθιο με ένα μείγμα γνώσης, υπομονής και σιωπηλής αυτοθυσίας.

 Και σήμερα, καλούνται να βρεθούν σε μια αίθουσα όπου θα ζυγιστεί όχι η επάρκειά τους ως παιδαγωγοί, αλλά η «συμμόρφωσή» τους σε ένα διοικητικό μοντέλο.

Η κοινωνία, ωστόσο, έχει χρέος να δει τη μεγάλη εικόνα: Δεν μπορείς να απαιτείς από το σχολείο να διδάσκει ελευθερία και δημοκρατία, και την ίδια στιγμή να αντιμετωπίζεις τη συλλογική διεκδίκηση ως πειθαρχική εκκρεμότητα.

Κύμα συμπαράστασης – «Δεν είναι μόνες»

Ήδη σωματεία εκπαιδευτικών, συλλογικότητες και συνδικαλιστικοί φορείς καλούν σε παρουσία αλληλεγγύης την ημέρα της διαδικασίας. Η στοχοποίηση τριών συναδέλφων αντιμετωπίζεται ως στοχοποίηση ολόκληρου του κλάδου, καθώς η λογική της «τιμωρίας παραδειγματισμού» μπορεί να επεκταθεί.

Και υπάρχει κάτι που φαίνεται να φοβάται περισσότερο κάθε αυταρχισμός: την αλληλεγγύη που γίνεται μαζική, ήρεμη και πεισματικά επίμονη.

Το κλίμα είναι ιδιαίτερα βαρύ μετά και την επιβολή δυνητικής αργίας στην εκπαιδευτικό Χρύσα Χοτζόγλου, γεγονός που οι εκπαιδευτικοί καταγγέλλουν ως την πρώτη απόπειρα απόλυσης για συνδικαλιστική δράση μετά τη μεταπολίτευση.

Οι κινητοποιήσεις της Τετάρτης 21/1 περιλαμβάνουν:

-          Τρίπολη: Συγκέντρωση στο Πειθαρχικό Συμβούλιο (ΠΔΕ Πελοποννήσου) στις 10:30 π.μ.

-          Αθήνα: Κεντρική συγκέντρωση στην Πλατεία Κλαυθμώνος στις 13:00 και πορεία προς τη Βουλή. 

Και τώρα; Μια ερώτηση που δεν αφορά μόνο την εκπαίδευση

Η 21η Ιανουαρίου δεν είναι απλώς μια ημερομηνία. Είναι ένα τεστ.

Θα επιτρέψουν οι εκπαιδευτικοί το σχολείο να γίνει χώρος φόβου;

Ή θα επιμείνουν ότι το δημόσιο σχολείο δεν μπορεί να λειτουργεί με λογικές «πειθαρχικής συμμόρφωσης», αλλά με σεβασμό στους ανθρώπους που το υπηρετούν;

Γιατί, αν σήμερα τρεις εκπαιδευτικοί καλούνται να απολογηθούν επειδή στάθηκαν δίπλα στους συναδέλφους τους, αύριο ο καθένας θα σκέφτεται δύο και τρεις φορές πριν μιλήσει, πριν αντιδράσει, πριν υπερασπιστεί την παιδαγωγική του αξιοπρέπεια.

Κι όταν το σχολείο πάψει να μιλά, η κοινωνία αργά ή γρήγορα θα πληρώσει τον λογαριασμό.

Στην Τρίπολη, λοιπόν, στις 21 Ιανουαρίου, ας το πούμε καθαρά: δεν «δικάζονται» μόνο τρεις εκπαιδευτικοί. Δοκιμάζεται η αντοχή της δημοκρατίας μέσα στο σχολείο.