Γράφει η Αρετή Σπαχή*

Όταν η απόγνωση οδηγεί δύο 17χρονες στην τραγική διαμαρτυρία της αυτοκτονίας, η κοινωνία οφείλει να “διαβάζει” τη σωστή λέξη της δολοφονίας

Ο φετινός Μάης - ένα μήνας που έχει σημαδευτεί από τη λάμψη της μεγαλύτερης νίκης της εργατικής τάξης και την αφυπνιστική πνοή της αντιφασιστικής πάλης των λαών - σκοτείνιασε απότομα. Σκιάστηκε και σημαδεύτηκε ανεξίτηλα από την τραγική αυτοχειρία δύο μαθητριών, δύο 17χρονων κοριτσιών, δύο εφήβων που - ξεπερνώντας τα φυσικά όρια του φόβου και όλο το φάσμα των αναστολών που επιτάσσει το ένστικτο της επιβίωσης - μας κατήγγειλαν και μας κατέδειξαν - μ’ έναν τρόπο τραγικό και επώδυνο - το συγκαλυμμένο σκοτάδι, το στενόψυχο, στενόμυαλο και αδιέξοδο τοπίο του εκπαιδευτικού και ευρύτερα κοινωνικού συστήματος που ζούμε. 

Ενός συστήματος που δεν μπορεί να ανεχτεί την εφηβική ορμή και δεν έχει χώρο για τον πληθωρικό συναισθηματισμό και τον οραματισμό της νεανικής ψυχής, γιατί είναι σύστημα της «αλλοτρίωσης». Σύστημα που μεθοδικά και οργανωμένα αποξενώνει τον άνθρωπο από τις βασικότερες ανάγκες του για επικοινωνία, εσώτερους δεσμούς φιλίας, εμπιστοσύνης και αμοιβαιότητας. Είναι σύστημα που υποκαθιστά τη θεμελιώδη ανθρώπινη ανάγκη της συν-εργασίας με το ψυχικό τείχος της αποξένωσης, της ψυχρότητας και της αποστασιοποίησης στην ξέφρενη κούρσα της ανταγωνιστικής διεκδίκησης τίτλων που εξαργυρώνονται στην κοινωνική σκακιέρα ως τεκμήρια ισχύος, επιβολής, εξουσίας και “διαχείρισης”(!) ανθρώπων, συναισθημάτων και καταστάσεων. 

Είναι δηλαδή το σύστημα που επιδιώκει να καταργηθεί η ίδια η κοινωνική φύση του ανθρώπου - που επιτάσσει το “συν” της συλλογικότητας ως απαράβατο όρο για την ολιστική ανάπτυξη της προσωπικότητάς μας - έτσι ώστε τη θέση της δημιουργικά ανήσυχης προσωπικότητας να πάρει μια απρόσωπη μονάδα παραγωγής εμπορευμάτων, υλικών και πνευματικών. Μια παραγωγική μονάδα της οποίας η “αξία” θα κοστολογείται... στο χρηματιστήριο των καπιταλιστικών αξιών, ανάλογα με τη συμβολή της στην κερδοφορία των κυρίαρχων.

Είναι το κεφαλαιοκρατικό εκμεταλλευτικό κοινωνικό σύστημα, που στεγνώνει συναισθηματικά τον άνθρωπο, τον αφυδατώνει ψυχικά, τον τελματώνει ηθικά και τον στενεύει πνευματικά, με στόχο να επιδοθεί στην τυποποιημένη παραγωγή προϊόντων που νοηματοδοτούνται και αποκτούν αξία μόνο ως εμπορεύματα, αλλά και συγχρόνως να μετατραπεί και ο ίδιος σε... “εμπόρευμα” που θα αποκτά κύρος, δύναμη και αναγνώριση, ανάλογα με την κερδοφορία του ή ανάλογα με τη συμμετοχή του στους στόχους της κερδοφορίας των αφεντάδων της καπιταλιστικής ανάπτυξης. 
Άρρηκτα δεμένο με αυτούς τους στόχους της ανταγωνιστικής δόμησης των διανθρώπινων σχέσεων, της διάσπασης του συλλογικού ιστού και της διεκδίκησης του «ατομικού παραδείσου» είναι το εκπαιδευτικό σύστημα το οποίο αντανακλά και προβάλλει τις ιδεολογικές και πολιτικές αρχές του εκμεταλλευτικού κεφαλαιοκρατικού συστήματος.

Το σχολείο - μέσω του προγράμματος των σπουδών και της στοχοθεσίας του και συνολικά της οργάνωσής του - είναι ταγμένο να διαιωνίζει τις ταξικές ανισότητες, αλλά και να ενσωματώσει συνειδησιακά τα φτωχά και καταπιεσμένα λαϊκά στρώματα στην κυρίαρχη ιδεολογία που επιτάσσει αποδοχή από αυτά του άδικου νόμου της απαξίωσης και εκμετάλλευσής τους από την ολιγαρχία του πλούτου.

Το σχολείο - ως ένας ισχυρός ιδεολογικός μηχανισμός που κατέχει κεντρική θέση στο εποικοδόμημα - προτάσσει ως ύψιστο αίτημά του τη διαμόρφωση των όρων της συνειδησιακής χειραγώγησης των παιδιών των λαϊκών οικογενειών, ώστε αυτά να αποδεχτούν ως... νομοτελειακό (!) τον μορφωτικό αποκλεισμό τους και μάλιστα να τον ερμηνεύσουν ως έκφραση της προσωπικής τους αδυναμίας και ανικανότητας... και όχι βέβαια ως απόρροια της ταξικής τους απόρριψης από ένα σύστημα που θέλει τους πολλούς και φτωχούς νέους χωρίς μορφωτικά εφόδια και διεκδικητικές δυνατότητες, καταδικασμένους στην ανεργία, τη φτώχια και την κοινωνική περιθωριοποίηση. 

Το χτίσιμο λοιπόν μιας συνείδησης υποταγής και προσαρμογής της νέας γενιάς στις απάνθρωπες αρχές ενός συστήματος, που αναγνωρίζει ως θεμελιακό του νόμο την ιδιοποίηση από τους «ολίγους κατέχοντες» του κοινωνικού πλούτου που παράγεται από τους πολλούς και μη έχοντες, αποτελεί κεντρικό αίτημα του σχολείου. Συνεπώς, το σχολείο δομείται καθ’ ομοίωση και κατ’ εικόνα του άδικου κοινωνικού συστήματος που ζούμε και για τον λόγο αυτό δεν είναι - ούτε υπήρξε ποτέ - ιδεολογικά ουδέτερος μηχανισμός. 

Την αλήθεια αυτή επιβεβαιώνουν τα εντεινόμενα μέτρα των εξεταστικών φραγμών, όπως αποτυπώνονται στις Πανελλαδικές Εξετάσεις, στην ΕΒΕ, την Τράπεζα Θεμάτων, στον εξεταστικό μαραθώνιο του Εθνικού Απολυτηρίου, στα Ωνάσεια, στις εξετάσεις Pisa, αλλά και στην ιδιωτικοποίηση του Πανεπιστημίου, στις 300.000 διαγραφές των φτωχών και εργαζόμενων φοιτητών, αλλά και στο αντιδραστικό μέτρο της Αξιολόγησης-Άρσης της Μονιμότητας-Ιδιωτικοποίησης. 

Την ίδια σκοπιμότητα της ιδεολογικής προσαρμογής των νέων στις αρχές της διαιώνισης της καπιταλιστικής κυριαρχίας και της ταξικής ανισότητας υπηρετεί η ακόμη πιο αντιδραστική δομή του προγράμματος σπουδών, η απογύμνωση του σχολείου από τα μαθήματα των Κοινωνικών Επιστημών που ανοίγουν ένα... παράθυρο στον γόνιμο προβληματισμό, αλλά και από τα καλλιτεχνικά μαθήματα που, με την ευεργετική επίδραση των τεχνών, μπορούν να κατευνάσουν το εφηβικό θυμικό, να χαλιναγωγήσουν τα πάθη και να δώσουν δημιουργική διέξοδο στο πληθωρικό ψυχικό δυναμικό των εφήβων.

Πρέπει επίσης να τονίσουμε πως το αυταρχικό, αντιπαιδαγωγικό μέτρο της τελεκπαίδευσης τη μακρά περίοδο της καραντίνας, που είχε ως αποτέλεσμα τη συναισθηματική σύνθλιψη, πνευματική αδρανοποίηση και επικίνδυνη εξατομίκευση των παιδιών και εφήβων, σε συνδυασμό με την έλλειψη βασικών ειδικοτήτων ψυχικής υγείας στα σχολεία, συγκροτούν ένα θεσμικό πλαίσιο πλήρους απαξίωσης των θεμελιωδών αναγκών - συναισθηματικών, μορφωτικών και επικοινωνιακών - αλλά και ακύρωσης των βασικότερων προσδοκιών της νεολαίας για ένα κοινωνικό... ξέφωτο, όπου μπορεί να βρει τον παλμό της η νεανική ψυχή και να δυναμώσει τον πόθο της για ζωή με αξιώσεις, έρωτα, οραματισμό και διεκδικήσεις. 

Αυτή η μεγάλη αλυσίδα των μαύρων αντιδραστικών μέτρων είναι προφανές ότι δεν μπορεί παρά να δημιουργεί... μια πραγματική θηλιά που πνίγει τη γεμάτη πόθους, αναζητήσεις και οραματισμούς εφηβική ψυχή. Συνθλίβει το ατίθασο πνεύμα της, απομυζά τους χυμούς της, παγιδεύει τη δυναμική της, νεκρώνει τη ζωντάνια της και καθιστά την καθημερινότητα αφόρητη, όπως αποκαλύπτει με τον πιο δραματικό τρόπο το...τελευταίο σημείωμα της αδικοχαμένης 17χρονης μαθήτριάς μας: «Δε βλέπω τίποτα το θετικό... Δε θέλω πια να ζω». 

Αυτό το πλέγμα των αντιεκπαιδευτικών μέτρων έγινε πραγματική φυλακή της ψυχής των κοριτσιών, που τα τράβηξε στο σκοτάδι της. Γιατί πίστεψαν πως τα «φέγγη της σκλαβιάς και της φοβέρας» που τους επιφυλάσσει αυτό το σύστημα, η απειλή της αποτυχίας, η προοπτική της μορφωτικής απόρριψης και της κοινωνικής απαξίωσης είναι πιο σκοτεινές καταστάσεις ακόμη και από το σκοτάδι του θανάτου... 

Τα λόγια του δραματικού σημειώματος της 17χρονης - που είναι καθάρια ομολογία των πραγματικών και αδιάψευστων αιτίων της δραματικής αυτοχειρίας της - λειτουργούν σαν “γροθιά στο στομάχι” για κάθε ευσυνείδητο και δημοκρατικό πολίτη, αλλά πολύ περισσότερο για τον κάθε εκπαιδευτικό. Για τον εκπαιδευτικό της τάξης που καθημερινά βρίσκεται αντιμέτωπος με τη συναισθηματική αχρωμία ή αντιθέτως με την ταραχώδη ψυχή πολλών εφήβων που καλούνται να ενταχθούν σε μια κούρσα εξετάσεων για μια ανταγωνιστική διεκδίκηση ενός τίτλου που, ακόμη κι αν κατοχυρωθεί, θα τους οδηγήσει ή στον οδυνηρό δρόμο της μετανάστευσης ή στην εξαθλίωσης της ανεργίας και της περιθωριοποίησης. 

Απέναντι σε αυτή τη δραματική αυτοχειρία, η υπόλογη σημερινή κυβέρνηση της Ν.Δ. - που έχει ως σημαία της την ακόμη μεγαλύτερη επίταση των ταξικών φραγμών στη μόρφωση - στάθηκε με εκκωφαντική σιωπή, όπως κάνει ο ηθικός αυτουργός ενός εγκλήματος το οποίο επίσημα, με τη θεσμική κανονικότητα και νομική ορολογία, δεν αναγνωρίζεται ως έγκλημα. Αυτό το κοινωνικό έγκλημα έχει πολιτικό και ηθικό αυτουργό που τον αναζητήσαμε και τον εντοπίσαμε σε όλο το φάσμα της αντιλαϊκής πολιτικής που επιτάσσει η εγχώρια ολιγαρχία, ο ΟΟΣΑ, ο ΣΕΒ και οι αντιλαϊκές συνθήκες της λυκοσυμμαχίας της Ε.Ε., πολιτική που τηρούν όλα τα κόμματα του κεφαλαίου, είτε άσκησαν την εξουσία (ΣΥΡΙΖΑ-ΠΑΣΟΚ), είτε πρόκειται να την ασκήσουν. 

* Η Αρετή Σπαχή είναι φιλόλογος και εκπρόσωπος της “Αγωνιστικής Παρέμβασης Εκπαιδευτικών” στο Δ.Σ. της ΕΛΜΕ Ηρακλείου.