Χρήστος Κάτσικας

Σε μια περίοδο όπου η εκπαίδευση βρίσκεται στο επίκεντρο έντονων συγκρούσεων και μεταρρυθμιστικών πιέσεων, μια εξέλιξη από το Ηράκλειο έρχεται να ανατρέψει ισορροπίες και να ανοίξει νέα δεδομένα. Η μονιμοποίηση νεοδιόριστων εκπαιδευτικών των ετών 2020 και 2021 χωρίς αξιολόγηση δεν είναι απλώς μια διοικητική πράξη. Είναι μια απόφαση με σαφές πολιτικό και εργασιακό αποτύπωμα, που ήδη χαρακτηρίζεται από πολλούς ως «σταθμός».

Οι διαπιστωτικές πράξεις μονιμοποίησης εκδόθηκαν από το ΠΥΣΔΕ Ηρακλείου, σε εφαρμογή αποφάσεων του Διοικητικού Εφετείου Χανίων, το οποίο έκρινε ότι η μονιμοποίηση των νεοδιόριστων έπρεπε να έχει πραγματοποιηθεί αυτοδίκαια με τη συμπλήρωση διετίας. Με άλλα λόγια, το δικαστήριο επιβεβαίωσε κάτι που για χρόνια αποτελούσε πάγια πρακτική στο Δημόσιο: ότι η μονιμοποίηση δεν μπορεί να εξαρτάται από μεταγενέστερους όρους που δεν ίσχυαν κατά τον διορισμό.

Η σημασία της εξέλιξης ξεπερνά τα όρια μιας τοπικής διοικητικής απόφασης. Πρόκειται για τις πρώτες τέτοιες αποφάσεις που αφορούν και τους νεοδιόριστους του 2021, δημιουργώντας ένα δεδικασμένο που μπορεί να επεκταθεί και σε άλλες περιοχές της χώρας. Ήδη αντίστοιχες κινήσεις έχουν καταγραφεί σε Διευθύνσεις Εκπαίδευσης, ενισχύοντας την αίσθηση ότι ανοίγει ένας ευρύτερος κύκλος εξελίξεων.

Εδώ και χρόνια, σωματεία και εκπαιδευτικοί συγκρούονται με την πολιτική σύνδεσης της μονιμοποίησης με την ατομική αξιολόγηση. Ένας αγώνας που δεν περιορίστηκε σε ανακοινώσεις, αλλά εκφράστηκε με απεργίες, αποχές, κινητοποιήσεις και δικαστικές προσφυγές.

Και είναι προφανές ότι αυτή η απόφαση που δικαιώνει ένα επίμονο και μακρόχρονο αγώνα για τη μονιμοποίηση των συναδέλφων δεν ..ήλθε ως πασχαλινό δώρο. Αντανακλά  τη βαθιά πίστη  και  την ασίγαστη πάλη των αγωνιζόμενων εκπαιδευτικών, νεοδιόριστων και μη,  τη θέρμη της στήριξης και την ισχυρή επιχειρηματολογία της συνηγόρου και, κυρίως, το ΔΙΚΑΙΟ χαρακτήρα του αιτήματός τους.

Η συγκεκριμένη δικαστική δικαίωση, επομένως, εκλαμβάνεται ως επιβεβαίωση ότι η πίεση αυτή είχε αποτέλεσμα. Όχι μόνο γιατί οδήγησε σε συγκεκριμένες μονιμοποιήσεις, αλλά γιατί αποδόμησε στην πράξη ένα βασικό επιχείρημα της πολιτικής ηγεσίας: ότι η αξιολόγηση αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για τη μονιμοποίηση.

Παράλληλα, η απόφαση αναδεικνύει ένα κρίσιμο ζήτημα θεσμικής συνέπειας. Στο σύνολο του δημόσιου τομέα, η μονιμοποίηση μετά τη διετία αποτελεί κανόνα. Η απόπειρα να συνδεθεί αποκλειστικά για τους εκπαιδευτικούς με διαδικασίες αξιολόγησης εκλαμβάνεται από πολλούς ως μια στοχευμένη διαφοροποίηση, που αγγίζει τα όρια της άνισης μεταχείρισης.

Δεν είναι τυχαίο ότι η συζήτηση πλέον μετατοπίζεται. Από το «αν» θα μονιμοποιηθούν οι νεοδιόριστοι, στο «πότε» και «με ποιους όρους» θα επεκταθεί αυτή η πρακτική σε όλους. Το αίτημα για καθολική μονιμοποίηση χωρίς αξιολόγηση επανέρχεται δυναμικά, αποκτώντας πλέον και νομικό έρεισμα.

Την ίδια στιγμή, η ένταση δεν φαίνεται να υποχωρεί. Το ζήτημα της αξιολόγησης παραμένει στο επίκεντρο, με την εκπαιδευτική κοινότητα να το συνδέει ευρύτερα με αλλαγές στη φυσιογνωμία του δημόσιου σχολείου. Για πολλούς εκπαιδευτικούς, δεν πρόκειται για μια διαδικασία αποτίμησης, αλλά για ένα εργαλείο που μπορεί να οδηγήσει σε εντατικοποίηση, κατηγοριοποίηση και μεταβολή των εργασιακών σχέσεων.

Από την άλλη πλευρά, η πολιτική ηγεσία επιμένει στην ανάγκη εφαρμογής της αξιολόγησης ως στοιχείο εκσυγχρονισμού και βελτίωσης της εκπαίδευσης. Έτσι, το πεδίο παραμένει ανοιχτό, με τις συγκρούσεις να μεταφέρονται πλέον σε πολλαπλά επίπεδα: διοικητικό, δικαστικό και –κυρίως– κοινωνικό.

Σε αυτό το πλαίσιο, η απόφαση για τη μονιμοποίηση των νεοδιόριστων λειτουργεί ως σημείο καμπής. Όχι γιατί κλείνει τη συζήτηση, αλλά γιατί την επανατοποθετεί σε νέα βάση. Δείχνει ότι τίποτα δεν είναι δεδομένο και ότι οι ισορροπίες μπορούν να μεταβληθούν όταν υπάρχει επιμονή, συλλογική δράση και νομική τεκμηρίωση.

Το επόμενο διάστημα αναμένεται καθοριστικό. Αν η συγκεκριμένη απόφαση αποτελέσει την αρχή μιας ευρύτερης εφαρμογής, τότε το τοπίο στην εκπαίδευση θα αλλάξει ουσιαστικά. Αν όχι, τότε θα παραμείνει μια σημαντική –αλλά μεμονωμένη– νίκη σε έναν αγώνα που συνεχίζεται.

Η ΟΛΜΕ  καλεί πλέον το Υπουργείο Παιδείας να προχωρήσει στην καθολική μονιμοποίηση όλων των νεοδιόριστων, την παύση των πειθαρχικών διώξεων και την έναρξη ενός ουσιαστικού διαλόγου για την αναβάθμιση της δημόσιας εκπαίδευσης.

Σε κάθε περίπτωση, ένα είναι σαφές: το ζήτημα της μονιμοποίησης και της αξιολόγησης δεν αφορά μόνο τους εκπαιδευτικούς. Αφορά το ίδιο το δημόσιο σχολείο και το ποια κατεύθυνση θα πάρει τα επόμενα χρόνια.