«Για τις εξετάσεις τώρα: εμείς ξεκινάμε -και θα είμαστε έτοιμοι το αργότερο στις επόμενες δύο εβδομάδες-, η Υπουργός Παιδείας θα παρουσιάσει μια σειρά επιλογών. Δεν πάμε με μία προκατειλημμένη άποψη για το πώς το Λύκειο δεν θα μετατρέπεται σε ένα ουσιαστικά “εργοστάσιο” παραγωγής προετοιμασίας για τις Πανελλαδικές εξετάσεις. Δεν είμαστε έτοιμοι να μιλήσουμε ακόμα για το τι θα γίνει με τις Πανελλαδικές εξετάσεις, διότι δεν πρέπει να ξεχνούμε ότι οι Πανελλαδικές εξετάσεις, με τα όποια προβλήματά τους, είναι ένας θεσμός, ο οποίος λειτουργεί απόλυτα αξιοκρατικά και με απόλυτη διαφάνεια και προσφέρει -όχι όσο θα θέλαμε- κοινωνική κινητικότητα.

Αν δουλέψεις, εργαστείς, θα αντιμετωπίσεις επί ίσοις όροις όλους τους συμμαθητές σου, όλους τους διαγωνιζόμενους και τελικά θα μπορείς να περάσεις στη σχολή που σε ενδιαφέρει, ειδικά γι΄ αυτές και γι΄ αυτούς, τους μαθητές και τις μαθήτριες, που έχουν υψηλότερες φιλοδοξίες (σ.σ. ο Μητσοτάκης διέγραψε τις οικονομικές-κοινωνικές-μορφωτικές ανισότητες, που διαχωρίζουν τους μαθητές και επιδρούν καθοριστικά στην μορφωτική τους διαδρομή, όπως ο Λάσκαρης κατήργησε την ταξική πάλη).

Φροντιστήρια. Το γεγονός ότι το Λύκειο σήμερα δεν αποτελεί αυτοτελή μηχανισμό παραγωγής γνώσης, το απολυτήριο δεν έχει καμία αξία, αυτά πρέπει να αντιμετωπίσουμε.

Αλλά μην σπεύσουμε να πετάξουμε στον Καιάδα και να απορρίψουμε τις Πανελλαδικές εξετάσεις. Θέλει πάρα πολύ προετοιμασία, πάρα πολύ δημόσιο διάλογο, ευρύτερες κοινωνικές συναινέσεις, για να δούμε πώς θα αλλάξουμε το Λύκειο και πώς θα μπορέσουμε να κρατήσουμε τα καλά στοιχεία ενός αξιοκρατικού συστήματος χωρίς, όμως, να αισθανόμαστε πως ό,τι γίνεται στο Λύκειο, κατατείνει τελικά σε εξεταζόμενα μαθήματα, τα οποία τελικά θα καθορίσουν το μέλλον ενός νέου ανθρώπου».

Τη δήλωση αυτή έκανε ο Μητσοτάκης σε ανοιχτή συζήτηση με τον ηθοποιό Γιάννη Μπέζο (μαϊδανό που πάει παντού) και συντονιστή τον Αντώνη Σρόιτερ, στο πλαίσιο του «συνεδρίου» «Greece Talks», που διοργανώθηκε από το Travel.gr και το Πρώτο Θέμα με θέμα The Intelligence Age: Travel, Culture & Connection.

Στο «συνέδριο»-φιέστα, λοιπόν, ενός τουριστικού πρακτορείου και ενός φιλοκυβερνητικού εντύπου, στην ενότητα «The modern Greek Way of Life» (!), ο Μητσοτάκης, που ξεπάτωσε ό,τι είχε απομείνει από το λεγόμενο κοινωνικό κράτος, τα εργατικά δικαιώματα και τις ανθρώπινες εργασιακές συνθήκες και βύθισε την ελληνική νεολαία στην απόγνωση, αναφέρθηκε και στη λειτουργία του δημόσιου σχολείου. Αυτού του σχολείου, που μετράει εκατοντάδες χαμένες διδακτικές ώρες λόγω έλλειψης εκπαιδευτικών, παστώνει τους μαθητές σε 25άρια, 27άρια τμήματα και τους στεγάζει σε κοντέινερς, που συγχωνεύει και κλείνει τμήματα, που «βρέχει» σοβάδες και του πέφτουν ταβάνια, αλλά που η κυβέρνηση Μητσοτάκη το «στόλισε» με «διαδραστικούς πίνακες», «σετ ρομποτικής», και άλλα τέτοια ηχηρά.

Και αφού -ο άσχετος, που ακούει «σχολείο» και το ταυτίζει με τις «δεξιότητες που χρειάζονται σήμερα» (βλέπε αγορά)» και τη γνώση με την αποστήθιση (!)-, περιέγραψε τα θαύματα που έκανε η κυβέρνησή του («διαγωνισμούς καινοτομίας και επιχειρηματικότητας», απαγόρευση κινητών), προχώρησε σε μια εξαγγελία- πυροτέχνημα, επιδιώκοντας να αλλάξει την βαριά ατζέντα που έχει πλακώσει την κυβέρνησή του: «Για τις εξετάσεις τώρα: εμείς ξεκινάμε -και θα είμαστε έτοιμοι το αργότερο στις επόμενες δύο εβδομάδες-, η Υπουργός Παιδείας θα παρουσιάσει μια σειρά επιλογών».

Η εξαγγελία αυτή ήταν και μια απάντηση στο ΠΑΣΟΚ και τον Παραστατίδη, βουλευτή ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ, που επανέρχεται συχνά πυκνά, κατηγορώντας την κυβέρνηση για «απραξία» και ότι «αποφεύγει την έναρξη του διαλόγου για το Εθνικό Απολυτήριο».

Ηταν δε, μια εξαγγελία-χρησμός Πυθίας: «Αλλαγές» στο Λύκειο και τον τρόπο εισαγωγής στα ΑΕΙ, που θα έχουν, όμως, ως κεντρικό στοιχείο και πάλι τις πανελλαδικές εξετάσεις.

Δεν είναι η πρώτη φορά, που ο Μητσοτάκης μιλάει για την διατήρηση της καρμανιόλας των πανελλαδικών εξετάσεων. Το έκανε και από το βήμα της ΔΕΘ, ανοίγοντας τον «διάλογο» για το Εθνικό Απολυτήριο: «Δεν είμαι έτοιμος να πω σε καμία περίπτωση, ότι σε τέσσερα χρόνια από τώρα δεν θα υπάρχουν πανελλαδικές εξετάσεις γιατί ακριβώς σέβομαι και τιμώ τον θεσμό των πανελλαδικών εξετάσεων».

«Αλλαγές», λοιπόν, στο Λύκειο, που θα κρατούν «τα καλά στοιχεία ενός αξιοκρατικού συστήματος» (δηλαδή πρόσθεση και άλλων εξετάσεων), συν επιπλέον πανελλαδικές εξετάσεις για να πάρει ο νέος το Εθνικό Απολυτήριο και στη συνέχεια να εισαχθεί στα ΑΕΙ.

Ας θυμηθούμε τώρα τι σημειώναμε τον Σεπτέμβρη, όταν πύκνωσαν τα σχετικά με το θέμα κατευθυνόμενα δημοσιεύματα, σε άρθρο με τίτλο: «Τρεις μίνι πανελλήνιες για να πάρεις το Απολυτήριο Λυκείου και άλλη μια φορά πανελλήνιες για την εισαγωγή στα ΑΕΙ»:

Οι βασικοί άξονες πάνω στους οποίους θα εργαστεί το υπουργείο Παιδείας για να λανσάρει το Εθνικό Απολυτήριο είναι οι εξής:

– Και στις τρεις τάξεις του Λυκείου θα διεξάγονται ενδοσχολικές «πανελλήνιες» εξετάσεις. Τα θέματα θα επιλέγονται αποκλειστικά από Τράπεζα θεμάτων. Η τράπεζα θα οργανωθεί από το ΙΕΠ ενώ εξετάζεται να συμμετάσχουν και πανεπιστημιακοί.

– Δεν έχει κριθεί εάν ο βαθμός του απολυτήριου θα διαμορφώνεται μόνο από τις επιδόσεις – μέσο βαθμό στη Β΄ και Γ΄ Λυκείου, και σε ποια «αναλογία», ή και από την Α΄ Λυκείου.

– Τα γραπτά θα βαθμολογούνται από σώμα βαθμολογητών και όχι από τους καθηγητές του σχολείου.

– Καθιερώνεται βάση του 10 ως προϋπόθεση για την απόκτηση του Εθνικού Απολυτήριου και την διεκδίκηση εισαγωγής στα ΑΕΙ.

– Δημιουργείται ο ψηφιακός φάκελος μαθητή, στον οποίο θα μπαίνει οτιδήποτε σχετίζεται με την αξιολόγησή του (π.χ. διαγωνίσματα, γραπτά προαγωγικών εξετάσεων, εργασίες).

– Tην εποπτεία των εξετάσεων αναλαμβάνει ανεξάρτητη αρχή εξετάσεων.

– Για την εισαγωγή στα ΑΕΙ, τα ιδρύματα θα έχουν λόγο κυρίως ως προς τα μαθήματα τα οποία θεωρούν κρίσιμα για την εισαγωγή σε κάθε σχολή (π.χ. τα Αρχαία για τις Φιλολογίες, τα Μαθηματικά για τα τμήματα Μαθηματικών, τη Βιολογία και Χημεία για τις Ιατρικές, τις Αρχές Οικονομικής Θεωρίας και τα Μαθηματικά για τα Οικονομικά) και εάν αυτά θα πρέπει να εξετάζονται σε πανελλαδικού τύπου εξετάσεις, όπως σήμερα. Στην περίπτωση αυτή η συμμετοχή στις εξετάσεις θα είναι προαιρετική, καθώς μπορεί να υπάρξουν τμήματα ΑΕΙ που για την εισαγωγή θα ζητούν μόνο απολυτήριο λυκείου (σ.σ. παραλλαγή της μεταρρύθμισης Γαβρόγλου, που κατήργησε η κυβέρνηση Μητσοτάκη χωρίς να εφαρμοστεί).

Χρονοδιάγραμμα

– Ο Μητσοτάκης  τοποθέτησε την έναρξη του διαλόγου το 2025.

– Η εφαρμογή του νέου συστήματος τοποθετείται στη σχολική χρονιά 2026–2027 για τους μαθητές που τώρα αποφοιτούν από το Γυμνάσιο.

– Ο νόμος θα πρέπει να είναι έτοιμος έως τον Μάιο 2026.

– Οι πρώτοι απόφοιτοι του Εθνικού Απολυτήριου αναμένονται το 2030.

Η εκτίναξη των ταξικών φραγμών

Κι άλλες φορές στο παρελθόν δημιουργήθηκαν «επιτροπές σοφών» με αντικείμενο τη θέσπιση Εθνικού Απολυτήριου, πλην όμως, τα συμπεράσματα κατέληγαν πάντα στις ελληνικές καλένδες. Ο καιρός θα δείξει αν τώρα η κυβέρνηση Μητσοτάκη θα προχωρήσει, μιας και οι συνθήκες «παρα-ωρίμασαν», καθώς, εκτός από τις οδηγίες του ΟΟΣΑ, έχουν επιβληθεί η Τράπεζα θεμάτων, η Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής, που αποκεφαλίζει κάθε χρόνο περίπου 25.000 υποψήφιους για τα ΑΕΙ (θα αντικατασταθεί τώρα από τη βάση του 10, σύμφωνα με το δημοσίευμα της Καθημερινής) και έχουν θεσμοθετηθεί τα ιδιωτικά πανεπιστήμια, που είναι δεμένα σαν το νύχι με το κρέας με το Εθνικό Απολυτήριο.

Το Εθνικό ή Ακαδημαϊκό Απολυτήριο δεν είναι εφεύρεση της κυβέρνησης Μητσοτάκη. Υπήρξε ως εξαγγελία από την εποχή που υπουργός Παιδείας ήταν ο Γιωργάκης Παπανδρέου και ξανασερβιρίστηκε ως ιδέα επί υπουργείας Διαμαντοπούλου. Μια παραλλαγή του ήταν και η «μεταρρύθμιση Αρσένη», που έβγαλε στο δρόμο και στις καταλήψεις χιλιάδες μαθητές, υποχρεώνοντας τις μετέπειτα κυβερνήσεις σιγά σιγά να την αποψιλώσουν και τελικά να την καταργήσουν.

Το Εθνικό Απολυτήριο Μητσοτάκη έχει ακριβώς την ίδια φιλοσοφία με όλες τις προηγούμενες εκδοχές του και πυρήνας του είναι η μόνιμη αγωνία του συστήματος να ανακόψει δραστικά την ιστορικά διαμορφωμένη τάση της νεολαίας της εργαζόμενης κοινωνίας για πανεπιστημιακές σπουδές. 

Βαδίζουμε, λοιπόν, προς ένα Λύκειο πολύ πιο σκληρό και απαιτητικό για τους μαθητές. Ενα Λύκειο-απέραντο εξεταστικό κέντρο, που θα γιγαντώσει τη μπίζνα των φροντιστηρίων, θα ευνοεί περισσότερο τα παιδιά των εχόντων υψηλό μορφωτικό, κοινωνικό και οικονομικό επίπεδο και θα τρομάζει τους «αδύναμους» μαθητές, στους οποίους θα προσφέρεται ως δέλεαρ η Επαγγελματική Εκπαίδευση-Κατάρτιση, εφόσον πρόκειται για παιδιά προερχόμενα από την εργατική τάξη και τα φτωχά λαϊκά στρώματα (εξ ου και προηγήθηκε το νέο λίφτινγκ στην ΕΕΚ με τους πρόσφατους νόμους Κεραμέως και Πιερρακάκη).

Οι υπόλοιποι, αριθμητικά πολύ λιγότεροι, που μετά βίας θα μπορέσουν να αποκτήσουν το Εθνικό Απολυτήριο και δεν θα έχουν τις προϋποθέσεις να διεκδικήσουν μια θέση στα ΑΕΙ -καθώς οι πανελλαδικές εξετάσεις παραμένουν και ο αριθμός εισακτέων θα μειωθεί επειδή θα καθορίζεται από τα ίδια τα Πανεπιστήμια-, θα κατευθυνθούν στην νέα αγορά «πτυχίων» που θα ανοίξει με τα πανεπιστημιοποιημένα κολλέγια, με την προϋπόθεση ότι η οικογένειά τους θα μπορεί να καλύψει τα δίδακτρα.

Βαδίζουμε, δηλαδή, προς ένα σύστημα πρόσβασης περισσότερο επιλεκτικό, επειδή η κυβέρνηση και το σύστημα διαπίστωσαν πως παρόλους τους ταξικούς φραγμούς που εφάρμοσαν (μερική εφαρμογή της Τράπεζας Θεμάτων, Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής, συντελεστές βαρύτητας, επιλογή θεμάτων «διαβαθμισμένης δυσκολίας» στις πανελλαδικές, συγχωνεύσεις-καταργήσεις πανεπιστημιακών τμημάτων, μείωση αριθμού εισακτέων) το επιθυμητό αποτέλεσμα δεν ήταν το αναμενόμενο και αρκετοί υποψήφιοι συνωστίζονται στις πόρτες των δημόσιων ΑΕΙ.

Κάποιοι, μάλιστα, επιλέγουν να δώσουν και δυο και τρεις φορές πανελλαδικές, ενώ αρκετές «γκρίνιες» σημειώνονται για τα «παράδοξα» των πανελλαδικών που στερούν την είσοδο σε υψηλόβαθμες σχολές αριστούχων υποψήφιων, αποκλείουν άλλους από την επιλογή πρώτης προτίμησής τους, κλ.π. Κατακραυγή επίσης δημιουργείται και για το γεγονός ότι μεσαία και χαμηλά οικονομικά στρώματα δεν μπορούν να στηρίξουν τις σπουδές των παιδιών τους όταν αυτά πετύχουν σε τμήματα περιφερειακών ΑΕΙ. Ολα τούτα πλήττουν τον θεσμό των πανελλαδικών, αλλά προπαντός πλήττουν την εικόνα της ίδιας της κυβέρνησης, που προσδοκά τώρα που είναι με την πλάτη στον τοίχο να αλλάξει την ατζέντα μπας και γυρίσει κάπως το παιχνίδι των ψηφοφόρων.

Γι’ αυτό και τώρα κυβέρνηση και σύστημα έχουν την πρεμούρα να προωθήσουν το σύστημα του Εθνικού Απολυτήριου που από νωρίς, από το Λύκειο, πετάει έξω μεγάλο μέρος των μαθητών, πριν αυτό προλάβει να δημιουργήσει μέσα του στέρεα την ελπίδα για είσοδο στα πανεπιστημιακά ιδρύματα.

Γιούλα Γκεσούλη