Του Γιώργου Κ. Καββαδία

Σε τροχιά υλοποίησης μπαίνει το Εθνικό Απολυτήριο, όπως προέκυψε κατά τη διάρκεια της σημερινής (Τρίτη 3-2-2026) διυπουργικής σύσκεψης, υπό τον Κυριάκο Μητσοτάκη, στο Μέγαρο Μαξίμου. Όπως τονίστηκε, οι υπό συζήτηση αλλαγές δεν αφορούν τους μαθητές που φοιτούν σήμερα στο Λύκειο, ούτε τους μαθητές της Γ’ Γυμνασίου, ενώ οι Πανελλαδικές Εξετάσεις δεν καταργούνται. Πρώτος ενδεχόμενος ορίζοντας εφαρμογής είναι η Α’ Λυκείου, το σχολικό έτος 2027-2028. Από τις κατά καιρούς δηλώσεις και συζητήσεις  έχουν προκύψει τα εξής:

Συνυπολογισμός των βαθμών και των τριών τάξεων του Λυκείου για την είσοδο στα ΑΕΙ, με ειδικό συντελεστή ανά τάξη, μικρότερο στην Α΄ τάξη μεγαλύτερο στη Β ΄και Γ΄ τάξη.

Πανελλαδικές εξετάσεις που θα υπολογίζονται στο βαθμό πρόσβασης με το δικό τους συντελεστή, είτε αυτές γίνονται ενιαία πανελλαδικά όπως τις γνωρίζουμε ως τώρα, είτε ανά πανεπιστήμιο, όπως για παράδειγμα προτείνει η «επιτροπή σοφών».

Ενίσχυση του ρόλου της ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΘΕΜΑΤΩΝ στις εξετάσεις του Λυκείου ακόμα και με θέματα αποκλειστικά μέσω αυτής και αναζήτηση τρόπων πιο αντικειμενικής (!) βαθμολόγησης στο Λύκειο.

«Νέο Λύκειο» με «Εθνικό Απολυτήριο» για λίγους κι εκλεκτούς

Παραφράζοντας τον ποιητή ισχύει ότι «όταν ακούω «Νέο Λύκειο» και «Εθνικό Απολυτήριο», ανθρώπινο κρέας μου μυρίζει». Για να εισαχθεί πλέον ένας μαθητής στα ΑΕΙ της χώρας θα πρέπει πρώτα να επιβιώσει εντός του σχολείου αυτού, περνώντας μέσα από διαδοχικές συμπληγάδες εξετάσεων και σκληρού ανταγωνισμού. Το «Εθνικό Απολυτήριο» στην πράξη συνεπάγεται πολλαπλασιασμό εξετάσεων και αξιολογικών φραγμών. Στην ουσία σε κάθε τάξη του Λυκείου οι εξετάσεις θα έχουν τον χαρακτήρα πανελλαδικών εξετάσεων με τους εφήβους ωα ζουν διαρκώς σε συνθήκες με το Λύκειο να μετατρέπεται σε εξεταστικό κάτεργο.

Έτσι το «Εθνικό Απολυτήριο»  θα οδηγήσει σε ακόμη μεγαλύτερη άνθηση των φροντιστηρίων και της ιδιωτικής ενισχυτικής διδασκαλίας. Όσο αυξάνονται οι εξεταστικοί φραγμοί, τόσο οικογένειες με οικονομική δυνατότητα θα μπορούν να προσφέρουν στα παιδιά τους περισσότερη υποστήριξη, ενώ οι εργατικές και λαϊκές οικογένειες θα οδηγούνται σε νέα αδιέξοδα. Οικονομικές θυσίες, χρέη, εξάντληση, μόνο και μόνο για να μπορέσει ο έφηβος να σταθεί σε έναν άνισο αγώνα. Πρόκειται για μια επιλογή που αναπαράγει και ενισχύει τις κοινωνικές ανισότητες, βαθαίνοντας το χάσμα ανάμεσα σε εκείνους που «έχουν» και σε εκείνους που «δεν έχουν».

Άλλωστε το δόγμα Μητσοτάκη έχει διατυπωθεί κυνικά στις 28-6-2021: «Δεν μπορούν και δεν πρέπει να πάνε όλοι στο Πανεπιστήμιο. Υπάρχουν επαγγέλματα δημιουργικά». Με άλλα λόγια: Παιδιά από φτωχές οικογένειες, που σήμερα μετρώνται σε εκατοντάδες χιλιάδες, δεν μπορεί να τρέφουν όνειρα για σπουδές στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Τα παιδιά περνούν από πολλαπλά εξεταστικά φίλτρα με κεντρικού τύπου ή περιφερειακού τύπου εξετάσεις με βάση την τράπεζα θεμάτων. «Άλογα κούρσας» και «ουραγοί», ταξικά οριοθετημένοι, στο νέο αριστοκρατικό Λύκειο που ετοιμάζεται. Αν ο βαθμός του απολυτηρίου καθορίζει σε μεγάλο βαθμό το πανεπιστημιακό μέλλον, τότε κάθε διαγώνισμα, κάθε εργασία, κάθε τεστ γίνεται «υψηλού ρίσκου». Κι όταν το σχολείο μετατρέπεται σε σύστημα υψηλού ρίσκου, η κοινωνία κάνει αυτό που κάνει πάντα: αγοράζει ασφάλεια. Δηλαδή, αγοράζει φροντιστήριο. Το «Εθνικό Απολυτήριο» κινδυνεύει να γεννήσει «τριπλές Πανελλήνιες».

Ποτέ ο Κ. Μητσοτάκης δεν έκρυβε τις νέο-φιλελεύθερες ιδέες του για ένα λύκειο λίγων κι εκλεκτών. Με κυνισμό τον Μάιο του 2019 δήλωνε: «Σκέφτομαι όμως και το νέο παιδί, στο Περιστέρι που είναι 20 χρονών και θέλει να πάει σε μια τεχνική σχολή και να έχει καλή επαγγελματική εκπαίδευση για να βρει αύριο δουλειά ως ψυκτικός ή ως ένα παιδί που θα επισκευάζει ανελκυστήρες..». Αποτελούν αντιγραφή των λεγόμενων «βέλτιστων πρακτικών» και στον τομέα της εκπαίδευσης, υλοποιούνται ως κατευθύνσεις του ΟΟΣΑ και της ΕΕ που θέλουν τον περιορισμό της φοίτησης στη γενική εκπαίδευση μόνο για όσους έχουν τη δυνατότητα των σπουδών σε ΑΕΙ και για όλους τους υπόλοιπους την κατάρτιση ακόμα και από πολύ νεαρή ηλικία. Απώτερος στόχος η ελίτ να παραμείνει ελίτ. Τόσο απλά τόσο ακραία νεοφιλελεύθερα. Όσο για τις «κατώτερες» τάξεις; Να παραμείνουν κατώτερες! Αυτό ακριβώς είχε διακηρύξει στις 16 Σεπτέμβρη του 2017 από το βήμα της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης: «Δεν τρέφω αυταπάτες για μια κοινωνία χωρίς ανισότητες. Κάτι τέτοιο είναι αντίθετο στην ανθρώπινη φύση …»

Διεθνές Απολυτήριο (IB): Ο Δούρειος Ίππος της ιδιωτικοποίησης του δημόσιου σχολείου

Ταυτόχρονα το International Baccalaureate (IB), όπως το σχεδιάζει η κυβέρνηση  το πρόγραμμα του διεθνούς απολυτηρίου, μπαίνει στην ελληνική δημόσια εκπαίδευση με απόφαση του υπουργείου Παιδείας εντείνοντας την εμπορευματοποίηση της παιδείας και  την όξυνση των κοινωνικών και εκπαιδευτικών ανισοτήτων. Το Διεθνές Απολυτήριο (IB) γίνεται πλέον το χρυσό εισιτήριο για την εισαγωγή στα ιδιωτικά πανεπιστήμια, προσπερνώντας τις διαδικασίες που δεσμεύουν χιλιάδες μαθητές των δημόσιων σχολείων. Στόχος η συρρίκνωση της δημόσιας εκπαίδευσης και η ανάπτυξη της ιδιωτικής, κυρίως, τριτοβάθμιας εκπαίδευσης (ιδιωτικά πανεπιστήμια) κατά παράβαση του άρθρου 16 του Συντάγματος. Το International Baccalaureate (IB) γίνεται το υπέρτατο κίνητρο για όσους έχουν τα χρήματα να το αγοράσουν. Η «μεταρρύθμιση» της κυβέρνησης διαμορφώνει μια εκπαίδευση δύο ταχυτήτων. Όσοι έχουν τη δυνατότητα να πληρώσουν και να αγοράσουν το IB, θα διαλέξουν τη λεωφόρο της επιτυχίας, χωρίς και περιορισμούς. Οι υπόλοιποι θα βαδίσουν το μετ΄ εμποδίων μονοπάτι (ταξικών φραγμών) των πανελληνίων εξετάσεων. Οι μαθητές που προέρχονται από τις ασθενέστερες κοινωνικές τάξεις και στρώματα και τις απομακρυσμένες περιοχές της χώρας μαθαίνουν από μικροί ότι το σύστημα δεν τους αντιμετωπίζει με ίσους όρους. Το μήνυμα της ατομικής ευθύνης είναι σαφές: Ή έχει ο μαθητής τις οικονομικές δυνατότητες να σπουδάσει ή δεν τις έχει, οπότε δε χρειάζεται «να προχωρήσει στα γράμματα.

Η δημόσια εκπαίδευση υποβαθμίζεται ποικιλοτρόπως και οι «εκλεκτοί» του IB θα περάσουν στην ανώτατη εκπαίδευση με την αίσθηση ότι δεν χρειάζεται καν να προσπαθήσουν – αρκεί να πληρώσουν. Η καθιέρωση του Διεθνούς Απολυτηρίου θα οξύνει στο έπακρο τον ανταγωνισμό και τις διακρίσεις στον κλάδο των εκπαιδευτικών, αφού ουσιαστικά προαναγγέλλει τη δημιουργία ειδικού σώματος καθηγητών το οποίο θα διδάσκει σε αυτό. Είναι φανερό ότι η κυβέρνηση και το υπουργείο παιδείας – αντιμετωπίζοντας και την εκπαίδευση ως ένα ακόμη επιχειρηματικό πεδίο κι όχι ως κοινωνικό αγαθό -  επιλέγουν την εισαγωγή επιχειρηματικών πρακτικών και τη διόγκωση των ταξικών ανισοτήτων. Το Διεθνές Απολυτήριο (IB)  θα λειτουργήσει ως ένας ακόμα μηχανισμός διεύρυνσης αυτών των ανισοτήτων πλήττοντας τον δημόσιο και δωρεάν χαρακτήρα του δημόσιου σχολείου.

Δημόσιο σχολείο για όλα τα παιδιά χωρίς αποκλεισμούς και διακρίσεις

Η στήριξη όλων των μαθητών και η υπεράσπιση των μορφωτικών τους δικαιωμάτων συνδέεται αναπόσπαστα με την  ανάπτυξη και τον ριζοσπαστικό προσανατολισμό του  εκπαιδευτικού κινήματος. Για ένα σχολείο Δημόσιο και Δωρεάν που να χωρά όλα τα παιδιά, απορρίπτοντας Τράπεζες θεμάτων, ΕΒΕ, εξετάσεις τύπου PISA - και όλους τους εκπαιδευτικούς, ενάντια στην κατηγοριοποίηση σχολείων, μαθητών, εκπαιδευτικών. Για ένα σχολείο, όπου πρωταρχική σημασία έχει ο πνευματικός εξοπλισμός των μαθητών, η καλλιέργεια «ελεύθερων και δημοκρατικών πολιτών», έτσι ώστε να μπορούν να αντιμετωπίσουν κριτικά την κοινωνία με την ενεργή συμμετοχή τους και παρέμβαση σ' όλα τα επίπεδα της κοινωνικής δραστηριότητας. Άλλωστε, ένα απελευθερωτικό και κοινωνικά δίκαιο εκπαιδευτικό σύστημα μπορεί να γεννηθεί από ένα ευρύτερο κοινωνικό κίνημα ανατροπής των σημερινών κοινωνικών δομών, στην κατεύθυνση της κατάργησης των κοινωνικών ανισοτήτων και της οικοδόμησης μιας κοινωνίας που να οδηγεί στην απελευθέρωση του ανθρώπου.