Χρήστος Κάτσικας

Υπάρχουν στιγμές που η εκπαίδευση βγαίνει από την αίθουσα και στέκεται μέσα στην κοινωνία. Χωρίς πίνακες, χωρίς βιβλία, χωρίς διαγωνίσματα. Μόνο με στάση.

«Άβουλος μη σταθείς στιγμή μπρος στης ζωής τη στράτα…».
Ο στίχος του Φώτη Αγγουλέ δεν ανήκει μόνο στην ποίηση. Ανήκει σε εκείνες τις μικρές, σιωπηλές αποφάσεις που καθορίζουν τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος — και τι σημαίνει να είσαι εκπαιδευτικός.

Το πρόσφατο περιστατικό στο έθιμο του Αγά στα Μεστά δεν είναι απλώς ένα στιγμιότυπο τοπικής επικαιρότητας. Είναι κάτι πολύ βαθύτερο. Είναι μια στιγμή όπου ένας εκπαιδευτικός επέλεξε να μη γίνει θεατής.

Γιατί εκεί βρίσκεται η ουσία. Στην άρνηση της σιωπής.

Ο εκπαιδευτικός δεν είναι ουδέτερος παρατηρητής

Η κοινωνία συχνά ζητά από τους εκπαιδευτικούς να είναι «ψύχραιμοι», «ισορροπημένοι», «ουδέτεροι». Όμως η ίδια η εκπαίδευση δεν υπήρξε ποτέ ουδέτερη.

Κάθε μάθημα κρύβει αξίες.
Κάθε στάση μεταδίδει μηνύματα.
Κάθε σιωπή επίσης.

Όταν η σάτιρα ακουμπά την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, όταν το αστείο πληγώνει, όταν ο λόγος γίνεται διαχωρισμός, τότε η ουδετερότητα παύει να είναι ψυχραιμία. Γίνεται επιλογή.

Και οι επιλογές, ιδίως στην εκπαίδευση, έχουν βάρος.

Η εκπαιδευτικός  δεν βρέθηκε σε ένα σχολικό προαύλιο. Δεν βρισκόταν μπροστά σε μαθητές. Κι όμως, βρισκόταν ακριβώς εκεί όπου ο ρόλος του εκπαιδευτικού δοκιμάζεται περισσότερο: στον δημόσιο χώρο.

Γιατί ο εκπαιδευτικός δεν παύει να είναι εκπαιδευτικός όταν κλείνει η πόρτα της τάξης.

Τα «γιουχαρίσματα» και το παλιό αντανακλαστικό της κοινωνίας

Κάθε κοινωνία έχει τις αντιφάσεις της. Τη στιγμή που κάποιοι ενοχλούνται από μια στάση, κάποιοι άλλοι αναγνωρίζουν το αυτονόητο.

Τα γιουχαρίσματα δεν είναι απλώς ήχος. Είναι σύμπτωμα. Είναι η αμηχανία που γεννά η σύγκρουση με κάτι που μας αναγκάζει να αναρωτηθούμε.

Γιατί το φως έχει μια ιδιότητα παράξενη: Δεν επιτίθεται. Απλώς αποκαλύπτει.

Και η αποκάλυψη σπάνια είναι άνετη διαδικασία.

Το πραγματικό μάθημα — αυτό που βλέπουν οι μαθητές

Οι μαθητές δεν μαθαίνουν μόνο από τα βιβλία. Μαθαίνουν από τα πρόσωπα. Από τις αντιδράσεις. Από τις σιωπές. Από τα όρια που θέτουμε — ή δεν θέτουμε.

Μαθαίνουν τι σημαίνει σεβασμός όχι όταν το διαβάζουν, αλλά όταν το βλέπουν.

Μαθαίνουν τι σημαίνει αξιοπρέπεια όχι όταν το ακούν, αλλά όταν το βιώνουν.

Και ίσως αυτό είναι το πιο κρίσιμο στοιχείο της υπόθεσης.

Η στάση ενός εκπαιδευτικού δεν είναι ποτέ ατομική πράξη. Είναι παιδαγωγικό γεγονός, ακόμη κι όταν συμβαίνει μακριά από το σχολείο.

Γιατί οι μαθητές παρακολουθούν μια κοινωνία ολόκληρη. Και μέσα σε αυτήν, αναζητούν πρότυπα.

Δείτε το σχετικό ΒΙΝΤΕΟ πατώντας πάνω στον σύνδεσμο https://youtube.com/shorts/vlocrcheCSk?si=rR9PxlXNOJV0CZ98

Η Χίος και η βαθύτερη κοινωνική μνήμη

Υπάρχει όμως και μια άλλη διάσταση, σιωπηλή αλλά ουσιαστική. Η συλλογική ταυτότητα ενός τόπου.

Η Χίος γνωρίζει τι σημαίνει προσφυγιά. Τι σημαίνει ξεριζωμός. Τι σημαίνει να βρίσκεσαι στη θέση του «άλλου». Η ιστορική μνήμη δεν είναι αφηρημένη έννοια. Είναι κοινωνικό αντανακλαστικό.

Και ίσως γι’ αυτό τέτοιες στιγμές αποκτούν ιδιαίτερο συμβολισμό.

Γιατί δεν πρόκειται μόνο για μια αντίδραση σε έναν λόγο. Πρόκειται για τη διαρκή διαπραγμάτευση μιας κοινωνίας με τις ίδιες της τις αξίες.

Το πιο ουσιαστικό μάθημα

Στο τέλος, αυτό που μένει δεν είναι ο θόρυβος. Είναι το αποτύπωμα.

Ένας εκπαιδευτικός που επέλεξε να μη σταθεί άβουλος. Μια στάση που ξεπέρασε τη συγκυρία. Ένα παράδειγμα που, αθόρυβα, διδάσκει.

Γιατί το πιο ουσιαστικό μάθημα δεν έχει ύλη. Δεν έχει κεφάλαια. Δεν έχει εξετάσεις.

Έχει μόνο μια απλή, διαχρονική ερώτηση: Τι κάνεις όταν η συνείδησή σου σε καλεί να πάρεις θέση;

Η ανακοίνωση του Συλλόγου Δασκάλων & Νηπιαγωγών Χίου «O Αδαμάντιος Κοραής

"Το πιο ουσιαστικό μάθημα. "

«Άβουλος μη σταθείς στιγμή μπρος στης ζωής τη στράτα …».

 Αυτός ο στίχος του ποιητή μας Φώτη Αγγουλέ ταιριάζει στη στάση της συναδέλφισσάς μας που δε στάθηκε «άβουλη» μπροστά στον ρατσιστικό λόγο που βρεθήκαμε να ακούσουμε όλοι στο έθιμο του Αγά στα Μεστά, αλλά στάθηκε στο ύψος της, όπως άρμοζε στη συνείδησή της αλλά και στο ρόλο μας ως εκπαιδευτικοί. Ως εκπαιδευτικός που δε θα μπορούσε να παραμείνει ένας απλός μάρτυρας στο να γίνεται σάτιρα και αστείο πάνω στα αθώα κορμιά ανθρώπων, ναι ανθρώπων, ανάμεσά τους και παιδιών, αλλά ύψωσε ανάστημα και τελικά τους δίκασε όλους!  Οι εκπαιδευτικοί έχουν ευθύνη απέναντι στους μαθητές τους να πάρουν θέση και να υπερασπίζονται κάθε ανθρώπινο δικαίωμα ανεξαρτήτου χρώματος και φυλής. Για εμάς η συναδέλφισσα στάθηκε στο ύψος της και ακόμα πιο ψηλά. 

Όσο για τα «γιουχαρίσματα» που ακούστηκαν προς εκείνη και την παρέα της, αυτά δεν ήταν τίποτε περισσότερο από μια απόδειξη ότι το φως ενοχλεί όταν πέφτει επάνω στο σκοτάδι. Όμως ο Χιώτικος λαός έχει αποδείξει ότι στέκεται δίπλα στους ξεριζωμένους και πάντα θα απομονώνει τις ρατσιστικές αντιλήψεις. 

Στεκόμαστε δίπλα στη συναδέλφισσά μας, περήφανοι για τη στάση της και για το παράδειγμα που έδωσε σε όλους μας — κυρίως στους μαθητές μας που μας παρακολουθούν, που μαθαίνουν και διαμορφώνονται από τη στάση μας.

ΓΙΑ ΤΟ ΔΣ

Η ΠΡΟΕΔΡΟΣ                                                                                 Ο ΓΕΝΙΚΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Αγγελική Σκουφάλου                                                                  Κωνσταντίνος Πουλιανός