Χρήστος Κάτσικαςe

Όταν μια θέση καλύπτεται επί δέκα ή δεκαπέντε συνεχόμενα χρόνια από διαφορετικούς αναπληρωτές, δύσκολα μπορεί να χαρακτηριστεί προσωρινή

Κάθε Σεπτέμβριο επαναλαμβάνεται η ίδια εικόνα. Χιλιάδες εκπαιδευτικοί περιμένουν μπροστά από έναν υπολογιστή να ανακοινωθούν οι προσλήψεις αναπληρωτών, μαθητές ξεκινούν τη σχολική χρονιά χωρίς όλους τους δασκάλους και τους καθηγητές τους και οι σχολικές μονάδες λειτουργούν για εβδομάδες με ελλείψεις. Πρόκειται για μια πραγματικότητα που έχει πάψει προ πολλού να αποτελεί έκτακτη κατάσταση. Έχει μετατραπεί σε μόνιμο χαρακτηριστικό του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος.

Το εύλογο ερώτημα, λοιπόν, παραμένει: γιατί να υπάρχουν αναπληρωτές όταν οι ανάγκες είναι σταθερές και επαναλαμβάνονται κάθε χρόνο;

Οι «προσωρινές» ανάγκες που επαναλαμβάνονται επί δεκαετίες

Θεωρητικά, ο θεσμός του αναπληρωτή δημιουργήθηκε για να καλύπτει έκτακτες ανάγκες: άδειες, ασθένειες, απρόβλεπτες μεταβολές ή προσωρινά κενά. Στην πράξη όμως συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο.

Κάθε σχολική χρονιά προσλαμβάνονται περίπου 45.000 έως 50.000 αναπληρωτές εκπαιδευτικοί. Ο αριθμός αυτός δεν παρουσιάζει μεγάλες διακυμάνσεις τα τελευταία χρόνια, γεγονός που αποδεικνύει ότι οι ανάγκες δεν είναι περιστασιακές αλλά διαρκείς.

Όταν μια θέση καλύπτεται επί δέκα ή δεκαπέντε συνεχόμενα χρόνια από διαφορετικούς αναπληρωτές, δύσκολα μπορεί να χαρακτηριστεί προσωρινή.

Το κόστος της αβεβαιότητας

Πίσω από τους αριθμούς υπάρχουν άνθρωποι.

Εκπαιδευτικοί που κάθε καλοκαίρι περιμένουν να μάθουν αν θα εργαστούν, σε ποια περιοχή της χώρας θα τοποθετηθούν και πότε θα μπορέσουν να οργανώσουν τη ζωή τους.

Χιλιάδες νέοι επιστήμονες μετακινούνται κάθε χρόνο από άκρη σε άκρη της Ελλάδας, αναζητώντας σπίτι μέσα σε λίγες ημέρες, πληρώνοντας υπέρογκα ενοίκια και γνωρίζοντας ότι λίγους μήνες αργότερα θα πρέπει να επαναλάβουν την ίδια διαδικασία.

Η αναπλήρωση δεν είναι πλέον μια μεταβατική περίοδος πριν από τον μόνιμο διορισμό. Για πολλούς έχει μετατραπεί σε ολόκληρη επαγγελματική διαδρομή.

Το τίμημα το πληρώνουν και οι μαθητές

Οι συνεχείς αλλαγές προσωπικού δεν επηρεάζουν μόνο τους εκπαιδευτικούς.

Οι μαθητές, ιδιαίτερα στην Ειδική Αγωγή, στην Παράλληλη Στήριξη και στις απομακρυσμένες περιοχές, συχνά αλλάζουν εκπαιδευτικό κάθε χρόνο ή ακόμη και μέσα στην ίδια σχολική χρονιά.

Η παιδαγωγική συνέχεια διακόπτεται, η σχέση εμπιστοσύνης χρειάζεται να χτίζεται από την αρχή και πολύτιμος διδακτικός χρόνος χάνεται μέχρι να ολοκληρωθούν οι διαδοχικές φάσεις προσλήψεων.

Μόνιμοι διορισμοί έγιναν, αλλά τα κενά παραμένουν

Τα τελευταία χρόνια πραγματοποιήθηκαν δεκάδες χιλιάδες μόνιμοι διορισμοί, οι πρώτοι μεγάλης κλίμακας μετά από πολλά χρόνια.

Παρότι ενίσχυσαν σημαντικά το δημόσιο σχολείο, δεν κατάφεραν να εξαλείψουν την ανάγκη για χιλιάδες αναπληρωτές.

Οι συνταξιοδοτήσεις, οι νέες εκπαιδευτικές δομές, η επέκταση της Ειδικής Αγωγής, η Παράλληλη Στήριξη και οι δημογραφικές μεταβολές δημιουργούν κάθε χρόνο νέα οργανικά κενά.

Το αποτέλεσμα είναι ένας φαύλος κύκλος: διορισμοί από τη μία, αλλά και σταθερή εξάρτηση από την αναπλήρωση από την άλλη.

Ο προγραμματισμός χρειάζεται να αλλάξει

Η ουσία του προβλήματος δεν βρίσκεται μόνο στον αριθμό των προσλήψεων, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζεται το ανθρώπινο δυναμικό της εκπαίδευσης.

Εάν οι ανάγκες καταγράφονται με ακρίβεια και επαναλαμβάνονται κάθε χρόνο στις ίδιες περιοχές και στις ίδιες ειδικότητες, τότε είναι λογικό να μετατρέπονται σταδιακά σε οργανικές θέσεις.

Η ύπαρξη ενός περιορισμένου αριθμού αναπληρωτών είναι αναγκαία σε κάθε εκπαιδευτικό σύστημα. Η διατήρηση όμως δεκάδων χιλιάδων αναπληρωτών ως βασικού μηχανισμού λειτουργίας του δημόσιου σχολείου δείχνει ότι το πρόβλημα δεν είναι προσωρινό αλλά δομικό.

Ένα σχολείο χρειάζεται σταθερότητα

Η ποιότητα της εκπαίδευσης συνδέεται άμεσα με τη σταθερότητα των σχολικών κοινοτήτων.

Οι μαθητές χρειάζονται εκπαιδευτικούς που θα παραμένουν στο σχολείο, θα γνωρίζουν την τοπική κοινωνία, θα συνεργάζονται διαχρονικά με τους συναδέλφους και θα μπορούν να σχεδιάζουν εκπαιδευτικές δράσεις με προοπτική.

Οι εκπαιδευτικοί, από την πλευρά τους, χρειάζονται εργασιακή ασφάλεια, αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης και τη δυνατότητα να οικοδομήσουν τη ζωή τους χωρίς τη μόνιμη αγωνία της επόμενης πρόσληψης.

Το δημόσιο σχολείο δεν μπορεί να στηρίζεται διαρκώς στην προσωρινότητα για να καλύπτει μόνιμες ανάγκες. Όσο δεκάδες χιλιάδες αναπληρωτές εξακολουθούν να αποτελούν τον βασικό πυλώνα της λειτουργίας του, το ερώτημα θα παραμένει επίκαιρο: εάν οι ανάγκες είναι σταθερές, γιατί οι θέσεις δεν είναι μόνιμες;