Η κατάργηση των Σχολικών Επιτροπών, μια νέα θηλιά για το δημόσιο σχολείο

Χρήστος Κάτσικας

Οι σχολικές επιτροπές, με όλα τα προβλήματά τους, είχαν έναν σαφή ρόλο: να εξασφαλίζουν τη στοιχειώδη λειτουργία των σχολείων. Θέρμανση, καθαριότητα, μικροεπισκευές, αναλώσιμα, λογαριασμοί. Ήταν ο ενδιάμεσος μηχανισμός ανάμεσα στον δήμο και το σχολείο. Όχι τέλειος, αλλά υπαρκτός.

Ηκατάργηση των σχολικών επιτροπών παρουσιάστηκε ως μια «διοικητική εξορθολογιστική παρέμβαση». Λιγότερα όργανα, λιγότερη γραφειοκρατία, περισσότερη ευελιξία.

Στην πράξη, όμως, για χιλιάδες σχολεία σε όλη τη χώρα, η κατάργηση αυτή δεν έφερε εξορθολογισμό. Έφερε κενά, σύγχυση και καθημερινά αδιέξοδα. Και, κυρίως, μετέφερε προβλήματα εκεί όπου δεν έπρεπε ποτέ να βρίσκονται: μέσα στις σχολικές αίθουσες.

Οι σχολικές επιτροπές, με όλα τα προβλήματά τους, είχαν έναν σαφή ρόλο: να εξασφαλίζουν τη στοιχειώδη λειτουργία των σχολείων. Θέρμανση, καθαριότητα, μικροεπισκευές, αναλώσιμα, λογαριασμοί. Ήταν ο ενδιάμεσος μηχανισμός ανάμεσα στον δήμο και το σχολείο. Όχι τέλειος, αλλά υπαρκτός.

Με την κατάργησή τους, πολλά σχολεία βρέθηκαν σε ένα θεσμικό κενό. Ποιος εγκρίνει; Ποιος πληρώνει; Ποιος αποφασίζει; Ποιος ευθύνεται; Οι απαντήσεις δεν ήταν –και συχνά δεν είναι ακόμη– ξεκάθαρες. Το αποτέλεσμα; Σχολικές μονάδες που δυσκολεύονται να καλύψουν ακόμη και βασικές ανάγκες και διευθυντές που περνούν περισσότερο χρόνο σε τηλέφωνα και email παρά στην παιδαγωγική τους αποστολή.

Αλλά ας δούμε το θέμα αναλυτικά με το βάρος που του αρμόζει. Η κατάργηση των Σχολικών Επιτροπών δεν ήταν απλώς μια διοικητική αλλαγή. Ήταν μια τομή χωρίς δίχτυ ασφαλείας, που άφησε πίσω της σχολεία σε οικονομική ασφυξία, διευθυντές σε θεσμική αβεβαιότητα και την εκπαιδευτική διαδικασία εκτεθειμένη σε κινδύνους που καμία εγκύκλιος δεν μπορεί να καλύψει.

Όσα εδώ και καιρό αναφέρουν σε καταγγελίες τους τα τοπικά σωματεία εκπαιδευτικών δεν αποτελούν τοπική ιδιαιτερότητα. Είναι η συμπυκνωμένη εικόνα αυτού που βιώνουν δεκάδες δήμοι σε όλη τη χώρα μετά την εφαρμογή του ν. 5056/2023 και τη μεταφορά των αρμοδιοτήτων των Σχολικών Επιτροπών στις ήδη επιβαρυμένες δημοτικές υπηρεσίες.

Από την υποχρηματοδότηση στην ασφυξία

Η δημόσια εκπαίδευση ήταν διαχρονικά υποχρηματοδοτούμενη. Με την κατάργηση των Σχολικών Επιτροπών, όμως, η υποχρηματοδότηση μετατράπηκε σε λειτουργικό αδιέξοδο. Σχολικές μονάδες που επί επτά μήνες λαμβάνουν μόλις 500 ευρώ για όλες τις λειτουργικές τους ανάγκες δεν μπορούν να λειτουργήσουν. Μπορούν μόνο να επιβιώνουν – και αυτό προσωρινά.

Χαρτί φωτοτυπικού, αναλώσιμα Η/Υ, μικροεπισκευές, συντήρηση εξοπλισμού, βασικές ανάγκες καθημερινότητας μετατράπηκαν σε δυσεπίλυτα προβλήματα. Και όταν τα αυτονόητα γίνονται πολυτέλεια, το σχολείο παύει να είναι χώρος παιδείας και γίνεται χώρος διαρκούς διαχείρισης ελλείψεων.

Δήμοι-φίλτρα και σχολεία σε αναμονή

Η πολιτική επιλογή να περάσουν όλες οι διαδικασίες μέσα από τις δημοτικές υπηρεσίες αγνόησε μια βασική πραγματικότητα:
οι δήμοι δεν είναι ισότιμοι. Άλλοι διαθέτουν στελέχωση, άλλοι όχι. Άλλοι έχουν εμπειρία σε προμήθειες, άλλοι βυθίζονται στη γραφειοκρατία. Έτσι, η κατάργηση των Σχολικών Επιτροπών δεν εξορθολόγισε το σύστημα· πολλαπλασίασε τις ανισότητες.

Το αποτέλεσμα είναι ένα σχολείο στη Σπάρτη, στη Βόρεια Κέρκυρα ή σε μικρούς δήμους να περιμένει μήνες για διαδικασίες που παλαιότερα γίνονταν άμεσα. Και ένα άλλο σχολείο, σε «ισχυρότερο» δήμο, να λειτουργεί κάπως καλύτερα. Η ισότητα στην εκπαίδευση, όμως, δεν μπορεί να εξαρτάται από το αν ο δήμος έχει επαρκές διοικητικό προσωπικό.

Διευθυντές-λογιστές και εκπαιδευτικοί υπόλογοι

Ίσως το πιο ανησυχητικό στοιχείο της νέας κατάστασης είναι η μεταφορά της ευθύνης στους «συνήθεις υπόπτους»: στους διευθυντές και τις διευθύντριες των σχολείων. Εκπαιδευτικοί καλούνται πλέον να λειτουργούν ως διαχειριστές δημόσιου χρήματος, να τηρούν διαδικασίες, να απολογούνται, ακόμη και να υποβάλλουν πόθεν έσχες.

Όχι επειδή το ζήτησαν. Αλλά επειδή το κράτος αποφάσισε να καλύψει τη θεσμική του αδυναμία με την προσωπική ευθύνη των εκπαιδευτικών.

Αυτό δεν είναι απλώς διοικητική στρέβλωση. Είναι παιδαγωγική εκτροπή. Ο διευθυντής δεν είναι λογιστής. Και κάθε ώρα που χάνεται σε γραφειοκρατία αφαιρείται από το σχολείο, τους μαθητές και τους εκπαιδευτικούς.

Ιδιαίτερα αποκαλυπτικό είναι το γεγονός ότι η λειτουργία πολλών σχολείων στηρίζεται σήμερα στη συνεισφορά γονέων, στη χρηματοδότηση Συλλόγων Γονέων και Κηδεμόνων και στην ανοχή και πίστωση τοπικών επαγγελματιών.

Το δημόσιο σχολείο δεν μπορεί να λειτουργεί με εράνους και «καλές καρδιές». Όταν οι βασικές του ανάγκες καλύπτονται από την κοινωνική αλληλεγγύη και όχι από την πολιτεία, τότε κάτι θεμελιώδες έχει διαρραγεί.

Ένα «μεταρρυθμιστικό» λάθος με πολιτικό πρόσημο

Η κατάργηση των Σχολικών Επιτροπών δεν ήταν τεχνικό λάθος. Ήταν πολιτική επιλογή. Και μάλιστα επιλογή που αύξησε τη γραφειοκρατία αντί να τη μειώσει, επιβάρυνε τους δήμους χωρίς ενίσχυση, μετέφερε ευθύνες χωρίς πόρους, υποβάθμισε τη σχολική καθημερινότητα.

Όταν μάλιστα συνδυάζεται με τη συνολική μείωση των δαπανών για την παιδεία τότε η εικόνα γίνεται καθαρή: δεν πρόκειται για ατυχία, αλλά για κατεύθυνση.

Δήμοι, εκπαιδευτικοί σύλλογοι, σωματεία και φορείς αντιδρούν. Θέτουν το ζήτημα δημόσια. Ζητούν επαναφορά των Σχολικών Επιτροπών ως ΝΠΔΔ ή, τουλάχιστον, ένα λειτουργικό, δίκαιο και επαρκώς χρηματοδοτούμενο σύστημα.

Αυτό που ζητούν δεν είναι προνόμιο. Είναι το αυτονόητο:

• να μπορεί το σχολείο να λειτουργεί χωρίς να ζητιανεύει,

• να μπορεί ο εκπαιδευτικός να διδάσκει χωρίς να απολογείται,

• να μπορεί ο μαθητής να μαθαίνει σε συνθήκες αξιοπρέπειας.

Γιατί η παιδεία δεν αντέχει άλλους πειραματισμούς «χαμηλού κόστους». Και το δημόσιο σχολείο δεν χρειάζεται πασαλείμματα.

Χρειάζεται εμπιστοσύνη, χρηματοδότηση και σοβαρό σχεδιασμό. Οτιδήποτε λιγότερο δεν είναι μεταρρύθμιση. Είναι εγκατάλειψη.