Του Γιώργου Κ. Καββαδία

«Για πρώτη φορά περνάμε από τη θεωρητική πρόβλεψη στην πράξη, εντάσσοντας το International Baccalaureate στο δημόσιο σχολείο με σαφείς όρους και συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα. Η πιστοποίηση των πρώτων 13 σχολείων αναμένεται έως τον Μάιο και ο στόχος είναι η έναρξη του προγράμματος τον Σεπτέμβριο του 2026. Θεωρώ ότι είναι σημαντικό βήμα για ένα ακόμη πιο εξωστρεφές, σύγχρονο και ποιοτικό δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα. Και βεβαίως, καμία συζήτηση δεν γίνεται για ένταξη στο δημόσιο πανεπιστήμιο μέσω ΙΒ. Στα δημόσια πανεπιστήμια της χώρας η εισαγωγή γίνεται μόνο μέσω των Πανελλαδικών Εξετάσεων, και αυτό το γνωρίζετε πολύ καλά».

Τα παραπάνω ανέφερε η υπουργός Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, Σοφία Ζαχαράκη, μιλώντας στην αρμόδια επιτροπή της Βουλής την Πέμτη 19 – 3 – 2026, στη συζήτηση του νομοσχεδίου για τη δημιουργία της Ανώτατης Σχολής Παραστατικών Τεχνών, στο οποίο περιλαμβάνεται και σχετική με το ΙΒ ρύθμιση. Ως γνωστόν έχουν ήδη επιλεγεί δεκατρία υποψήφια σχολεία (7 Πρότυπα, 4 Μουσικά, 1 Πειραματικό και 1 Καλλιτεχνικό) σε Αθήνα (8), Θεσσαλονίκη (3), Βόλο(1) και Ηράκλειο (1).

Η κυβέρνηση και το υπουργείο παιδείας – αντιμετωπίζοντας και την εκπαίδευση ως ένα ακόμη επιχειρηματικό πεδίο κι όχι ως κοινωνικό αγαθό -  επιλέγουν την εισαγωγή επιχειρηματικών πρακτικών και τη διόγκωση των ταξικών ανισοτήτων. Το Διεθνές Απολυτήριο (IB)  θα λειτουργήσει ως ένας ακόμα μηχανισμός διεύρυνσης αυτών των ανισοτήτων πλήττοντας τον δημόσιο και δωρεάν χαρακτήρα του δημόσιου σχολείου. Γιατί το Διεθνές Απολυτήριο (IB) γίνεται πλέον το χρυσό εισιτήριο για την εισαγωγή στα ιδιωτικά πανεπιστήμια, προσπερνώντας τις διαδικασίες που δεσμεύουν χιλιάδες μαθητές των δημόσιων σχολείων. Ήδη τo ποσοστά επιτυχίας στο ΙΒ ξεπερνά το 90%. Στόχος η συρρίκνωση της δημόσιας εκπαίδευσης και η ανάπτυξη της ιδιωτικής, κυρίως, τριτοβάθμιας εκπαίδευσης (ιδιωτικά πανεπιστήμια) κατά παράβαση του άρθρου 16 του Συντάγματος.

Πώς επιτυγχάνει αυτό το στόχο; Πρώτα με την ισοτιμία των πτυχίων Δημόσιων και ιδιωτικών πανεπιστημίων με τον νόμο 5094/2024 από τον υπουργός παιδείας Κ. Πιερρακάκη.  O νόμος για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια αποτέλεσε το βασικό κίνητρο των funds να επενδύσουν στην ιδιωτική εκπαίδευση. Ήδη 6 μεγάλα ιδιωτικά σχολεία πέρασαν στον έλεγχο ξένων επενδυτών. Να σημειωθεί ότι ήδη, όπως ορίζει το άρθρο 147 του νόμου 5094 για την θεσμοθέτηση μη κρατικών Α.Ε.Ι., οι κάτοχοι IB μπορούν να εγγραφούν σε μη κρατικό Α.Ε.Ι., χωρίς να έχουν δώσει πανελλαδικές εξετάσεις και να έχουν ξεπεράσει την ελάχιστη βάση εισαγωγής των ελληνικών Α.Ε.Ι. με την οποία κόβονται από αυτά περί τους 20.000 φοιτητές ετησίως. Η «μεταρρύθμιση Κ. Πιερρακάκη» δίνει στους κατόχους του αυτοδικαίως «δικαίωμα εγγραφής» στα ιδιωτικά πανεπιστήμια – δικαίωμα που φυσικά στερεί από τους χιλιάδες «κανονικούς» μαθητές. Το International Baccalaureate (IB) γίνεται το υπέρτατο κίνητρο για όσους έχουν τα χρήματα να το αγοράσουν.

Παράλληλα με την ενίσχυση των εξεταστικών - ταξικών φραγμών στο «νέο λύκειο» με το «Εθνικό απολυτήριο». Περισσότερες εξεταστικές δοκιμασίες, από νωρίτερα, σε περισσότερα μαθήματα. Ένα σύστημα που οδηγεί σε ένα σιωπηλό «ξεκαθάρισμα» του μαθητικού πληθυσμού. Βασικό εργαλείο η Τράπεζα Θεμάτων που άσχετα με τις αγιογραφικές διακηρύξεις έχει ξεκάθαρο στόχο: τη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου και θωρακισμένου συστήματος αναχαίτισης. Πρώτα όσων πλησιάζουν τις πόρτες του Λυκείου. Ύστερα όσων θα επιχειρήσουν να χτυπήσουν τις πόρτες των Πανεπιστημίων.

Ένας από τους βασικούς μηχανισμούς είναι η καθιέρωση της ελάχιστης βάσης εισαγωγής στα δημόσια πανεπιστήμια. Στο διάστημα 2021–2025  περίπου 60.000 κενές θέσεις, μια μεγάλη δεξαμενή πελατείας για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια.  Με απλά λόγια: μέσα σε πέντε χρόνια «χάθηκε», αθέατα προς το παρόν, σε δυναμικό φοιτητών ένα μέγεθος που αντιστοιχεί σε πάνω από τρία Πανεπιστήμια, του μεγέθους του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, του Πανεπιστημίου Αιγαίου και του Ιονίου Πανεπιστημίου!  Είναι η αρχή μιας «χρυσής εποχής» για τα ιδιωτικά Πανεπιστήμια. Γιατί είναι φανερό ότι μετά την εκκένωση... έρχεται για τα δημόσια Πανεπιστήμια η συρρίκνωση και για τα ιδιωτικά Πανεπιστήμια (και όχι μόνο) η ...πελατεία!

 «Στα δημόσια πανεπιστήμια της χώρας η εισαγωγή γίνεται μόνο μέσω των Πανελλαδικών Εξετάσεων, και αυτό το γνωρίζετε πολύ καλά». (Υπουργός Παιδείας Σ. Ζαχαράκη)

Ας προσέξουμε την παραπάνω διατύπωση της υπουργού παιδείας Σ. Ζαχαράκη. Η «εισαγωγή γίνεται μέσω Πανελλαδικών Εξετάσεων». «Γίνεται» τώρα! Δεν είναι δύσκολο να υποθέσει κανείς, χωρίς ίχνος καχυποψίας, ότι δε θα γίνεται στο μέλλον με την επέκταση του Διεθνούς Απολυητρίου στα Δημόσια Σχολεία. Μια απλή νομοθετική ρύθμιση, όπως άφηνε να εννοηθεί εξ αρχής ο πρώην υπουργός παιδείας Κ. Πιερρακάκης  και όλα τακτοποιούνται προς όφελος των  των funds που επενδύσουν στην ιδιωτική εκπαίδευση και των σχολαρχών. Αυτός είναι ο στόχος τους: Όποιος πληρώνει θα βρίσκει ανοιχτές τις πύλες των δημοσίων πανεπιστημίων. Η υπουργός παιδείας εφαρμόζοντας την κυβερνητική πολιτική αποδόμησης της δημόσιας εκπαίδευσης επιδιώκει την κατηγοριοποίηση σχολείων και μαθητών με καθαρά κοινωνικο-οικονομικά κριτήρια. «Ποιοτική εκπαίδευση» για λίγους, βασικές εκπαιδευτικές υπηρεσίες για τους πολλούς. Αποτέλεσμα μιας τέτοιας αντίληψης είναι η γιγάντωση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Κι αυτό γιατί ως γνωστόν ο κάθε μαθητής στα ιδιωτικά σχολεία μόνο για την εγγραφή στο ΙΒ καλείται να πληρώσει από 8.000 έως 15.000 ευρώ. Με έναν πρόχειρο υπολογισμό, η κάθε τάξη φτάνει τις 20.000 ευρώ, σύνολο, δηλαδή, 40.000 ευρώ. Στα δημόσια πρότυπα δεν έχει κοινοποιήσει τιμοκατάλογο το υπουργείο παιδείας.

Η «μεταρρύθμιση» της κυβέρνησης διαμορφώνει μια εκπαίδευση δύο ταχυτήτων. Όσοι έχουν τη δυνατότητα να πληρώσουν και να αγοράσουν το IB, θα διαλέξουν τη λεωφόρο της επιτυχίας, χωρίς και περιορισμούς. Οι υπόλοιποι θα βαδίσουν το μετ΄ εμποδίων μονοπάτι (ταξικών φραγμών) των πανελληνίων εξετάσεων. Οι μαθητές που προέρχονται από τις ασθενέστερες κοινωνικές τάξεις και στρώματα και τις απομακρυσμένες περιοχές της χώρας μαθαίνουν από μικροί ότι το σύστημα δεν τους αντιμετωπίζει με ίσους όρους. Το μήνυμα της ατομικής ευθύνης είναι σαφές: Ή έχει ο μαθητής τις οικονομικές δυνατότητες να σπουδάσει ή δεν τις έχει, οπότε δε χρειάζεται «να προχωρήσει στα γράμματα».

Επιπλέον, το Διεθνές Απολυτήριο (IB) ανοίγει τον δρόμο για διαφοροποιημένα προγράμματα σπουδών στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, που θα οδηγούν και σε διαφοροποιημένη πρόσβαση στα πανεπιστήμια. Τα σχολεία που θα προσφέρουν το Διεθνές Απολυτήριο (IB) - αρχικά τα «πρότυπα» σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη - θα λειτουργήσουν ως μοχλός πίεσης για τη διάδοση αυτών των προγραμμάτων και σε άλλες περιοχές, δημιουργώντας ένα εκπαιδευτικό τοπίο δύο ταχυτήτων. Στην πραγματικότητα το διπλό σχολικό δίκτυο (ΓΕΛ –ΕΠΑΛ) θα γίνει τριπλό, μια και θα υπάρξουν και τα σχολεία «αριστείας» για λίγους που θα οδηγούν στο IB  και τα σχολεία για τους πολλούς, που θα συνεχίσουν να περνούν από τη δοκιμασία των πανελλαδικών. Η διαφοροποίηση των σχολείων, η κατηγοριοποίησή τους, αλλά και η υποβάθμιση των περισσότερων από αυτά, είναι κεντρικός στόχος της  πολιτικής της κυβέρνησης.

Ιστορία – αμαρτία του International Baccalaureate (IB)

«Δεν φέρνουμε τώρα το ΙΒ στο δημόσιο σχολείο ως άγνωστο ή νέο τίτλο. Το International Baccalaureate προβλέπεται ήδη από τον ν. 2327/1995 ως τίτλος ισότιμος προς το απολυτήριο λυκείου. Αυτό που κάνουμε σήμερα είναι κάτι διαφορετικό και πολύ πιο ουσιαστικό. Φέρνουμε στην πράξη τη δυνατότητα υλοποίησης αυτού του πλαισίου μέσα στη δημόσια εκπαίδευση, με συγκεκριμένους όρους οργάνωσης, στελέχωσης και πιστοποίησης» σημείωσε η Υπουργός Παιδείας Σ. Ζαχαράκη (18 – 3 – 2026).

Το IB θεσμοθετήθηκε πρώτη φορά το 1995 επί υπουργίας Γιώργου Παπανδρέου, όμως δεν εφαρμόστηκε ποτέ στα δημόσια σχολεία λόγω των αντιστάσεων της εκπαιδευτικής κοινότητας. Να θυμίσουμε ότι τον Ιούλιο του 2009 ξέσπασε το σκάνδαλο με τη διαρροή στην Ελλάδα θεμάτων του Διεθνούς Απολυτηρίου (με την εμπλοκή μαθητών μερικών από τα μεγαλύτερα ελληνικά ιδιωτικά σχολεία) προκαλώντας σοβαρό πλήγμα στην αξιοπιστία του. Οι γονείς είχαν αγοράσει τα θέματα κάθε εξεταζόμενου μαθήματος για το IB έναντι 75.000 ευρώ, σύμφωνα με ρεπορτάζ της Καθημερινής. Παρόλο που δε δημοσιεύτηκαν ονόματα κατηγορούμενων, το ίδιο ρεπορτάζ υποστήριζε ότι στο πλαίσιο διερεύνησης της υπόθεσης «εξετάστηκε ενδεχόμενη εμπλοκή επιχειρηματιών, αλλά και υψηλόβαθμων πολιτικών προσώπων», ενώ οι «πωλητές των θεμάτων» κατάφεραν να βάλουν στην τσέπη τους περί το 1,5 εκατ. ευρώ».  Η πολιτική ηγεσία του υπουργείου Παιδείας διέταξε ΕΔΕ η οποία ολοκληρώθηκε τον Αύγουστο του 2009, όμως το πόρισμά της αρχειοθετήθηκε. Το πόρισμα διαβιβάστηκε στην Εισαγγελία Αθηνών τον Οκτώβριο του 2009, η οποία στη συνέχεια άσκησε ποινική δίωξη κατά 21 ατόμων για τη διαρροή θεμάτων στις εξετάσεις του IB την περίοδο 2008 -2009. Δύο καθηγητές και ένας ιδιώτης κατηγορούνταν για κακουργηματική παθητική δωροδοκία στον ιδιωτικό τομέα, ενώ 18 μαθητές και γονείς για ενεργητική δωροδοκία στον ιδιωτικό τομέα. Ο ΙΒΟ αφαίρεσε την άδεια από τη Σχολή Ζηρίδη. Δεκαέξι χρόνια μετά το σκάνδαλο του Διεθνούς Απολυτηρίου, ιδιωτικά σχολεία διαφημίζουν ποσοστά επιτυχίας που αγγίζουν το 100% επιτυχίας στην πρόσβαση στα ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα της Ευρώπης και της Αμερικής μέσω του Διεθνούς Απολυτηρίου, ανέφερε δημοσίευμα του 2021.

Δημόσιο σχολείο για όλα τα παιδιά χωρίς αποκλεισμούς και διακρίσεις

Η στήριξη όλων των μαθητών και η υπεράσπιση των μορφωτικών τους δικαιωμάτων συνδέεται αναπόσπαστα με την  ανάπτυξη και τον ριζοσπαστικό προσανατολισμό του  εκπαιδευτικού κινήματος. Για ένα σχολείο Δημόσιο και Δωρεάν που να χωρά όλα τα παιδιά, απορρίπτοντας Τράπεζες θεμάτων, ΕΒΕ, εξετάσεις τύπου PISA - και όλους τους εκπαιδευτικούς, ενάντια στην κατηγοριοποίηση σχολείων, μαθητών, εκπαιδευτικών. Για ένα σχολείο, όπου πρωταρχική σημασία έχει ο πνευματικός εξοπλισμός των μαθητών, η καλλιέργεια «ελεύθερων και δημοκρατικών πολιτών», έτσι ώστε να μπορούν να αντιμετωπίσουν κριτικά την κοινωνία με την ενεργή συμμετοχή τους και παρέμβαση σ' όλα τα επίπεδα της κοινωνικής δραστηριότητας. Άλλωστε, ένα απελευθερωτικό και κοινωνικά δίκαιο εκπαιδευτικό σύστημα μπορεί να γεννηθεί από ένα ευρύτερο κοινωνικό κίνημα ανατροπής των σημερινών κοινωνικών δομών, στην κατεύθυνση της κατάργησης των κοινωνικών ανισοτήτων και της οικοδόμησης μιας κοινωνίας που να οδηγεί στην απελευθέρωση του ανθρώπου.