Η «περιστρεφόμενη πόρτα» στη νέα εποχή της ανώτατης εκπαίδευσης

Χρήστος Κάτσικας

Οδυσσέας Ζώρας: Από το Υπουργείο στο... ιδιωτικό Πανεπιστήμιο.

ΗΕλλάδα έχει πλέον τον πρώτο Πρύτανη ιδιωτικού πανεπιστημίου: τον Οδυσσέα Ζώρα. Έναν άνθρωπο που μέχρι πρότινος υπέγραφε ως Γενικός Γραμματέας Ανώτατης Εκπαίδευσης στο ΥΠΑΙΘΑ και βρισκόταν στο κέντρο των αποφάσεων που οδήγησαν στη νομιμοποίηση των ιδιωτικών πανεπιστημίων.

Συνάδελφοί του πανεπιστημιακοί πιθανόν να βλέπουν την εξέλιξη ως κάτι το αναμενόμενο: «Ο Οδυσσέας Ζώρας έχει διοικήσει, έχει διδάξει, έχει σχεδιάσει εκπαιδευτικές πολιτικές. Είναι λογικό να βρεθεί επικεφαλής ενός τόσο απαιτητικού θεσμού. Το ιδιωτικό πανεπιστήμιο χρειάζεται πρόσωπα με κύρος και εμπειρία», σχολιάζει Καθηγητής από το Πανεπιστήμιο Κρήτης που θέλει να διατηρήσει την ανωνυμία του.

Αντίστοιχα, εκπρόσωποι του επιχειρηματικού κόσμου της εκπαίδευσης υπογραμμίζουν ότι «η επιλογή δείχνει σοβαρότητα: δεν πρόκειται για έναν τυχαίο μάνατζερ, αλλά για άνθρωπο που ξέρει τα γρανάζια του συστήματος εκ των έσω».

Ωστόσο η κουβέντα με άλλους Πανεπιστημιακούς και φοιτητές ανοίγει μια άλλη διάσταση στην εξέλιξη αυτή. Δεν πρόκειται, λένε, για μια τυχαία επιλογή. Ο Οδυσσέας Ζώρας υπήρξε από τους βασικούς συντάκτες του νομοσχεδίου του Μαρτίου 2022, με το οποίο η κυβέρνηση άνοιξε τον δρόμο στα κατ' ευφημισμό μη κρατικά Πανεπιστήμια.

Στον χώρο της πολιτικής και των θεσμών, το φαινόμενο είναι γνωστό: οι λεγόμενες revolving doors. Δηλαδή, ο αξιωματούχος που σχεδιάζει τους κανόνες, περνά μετά την πόρτα και γίνεται ο πρώτος που τους εκμεταλλεύεται.

Η κριτική είναι αναπόφευκτη: 

Όταν ένας ανώτατος κρατικός παράγοντας εργάζεται για να διαμορφώσει το πλαίσιο, και λίγους μήνες μετά βρίσκεται να το εφαρμόζει από τη θέση του ιδιώτη, δημιουργείται πρόβλημα αξιοπιστίας.

Δεν υπάρχει νομικό κώλυμα – κανείς δεν το αμφισβητεί. Υπάρχει όμως ισχυρό πολιτικό και ηθικό ερώτημα.

Από τα «δίδακτρα στα δημόσια» στα ηνία των ιδιωτικών

Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ο Οδυσσέας Ζώρας είχε ήδη προκαλέσει αντιδράσεις με τη θέση του ότι τα δημόσια πανεπιστήμια θα πρέπει να εισάγουν δίδακτρα, στο όνομα της οικονομικής αυτάρκειας. Ένα στίγμα που δείχνει μια σταθερή ιδεολογική πορεία: υπέρ της «αγοράς» στην ανώτατη εκπαίδευση.

Η νέα του θέση ως πρύτανης ιδιωτικού πανεπιστημίου δείχνει πως αυτή η άποψη δεν ήταν απλώς θεωρητική. Τώρα γίνεται πράξη: από το δημόσιο βήμα της πολιτείας, στο τιμόνι ενός ιδιωτικού ιδρύματος ανώτατης εκπαίδευσης στην Ελλάδα.