Χρήστος Κάτσικας

Ο θάνατος της καθηγήτριας Αγγλικών Σοφίας Χρηστίδου δεν είναι μόνο μια τραγική είδηση.

Είναι μια κραυγή που διαπερνά τη σιωπή του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος. Μια κραυγή που έρχεται μέσα από τις σχολικές αίθουσες, εκεί όπου εδώ και χρόνια συσσωρεύονται πίεση, εξάντληση, φόβος και αίσθημα εγκατάλειψης.

Όταν ένας εκπαιδευτικός καταρρέει κάτω από αφόρητη επαγγελματική πίεση, το πρόβλημα δεν είναι προσωπικό.
Είναι βαθιά συστημικό.

Και αυτό πρέπει να ειπωθεί καθαρά.

Ο αόρατος εκφοβισμός των εκπαιδευτικών

Συχνά μιλάμε για τον σχολικό εκφοβισμό μεταξύ μαθητών. Πολύ λιγότερο συζητάμε για μια άλλη μορφή πίεσης: τον εκφοβισμό και την απαξίωση των ίδιων των εκπαιδευτικών.

Πολλοί δάσκαλοι βρίσκονται καθημερινά:

• χωρίς επαρκή θεσμική στήριξη

• χωρίς επαγγελματική καθοδήγηση για δύσκολες τάξεις

• χωρίς ουσιαστική ψυχολογική υποστήριξη

• χωρίς μηχανισμούς προστασίας όταν οι συνθήκες ξεφεύγουν

Οι σχολικές αίθουσες σε πολλές περιπτώσεις μετατρέπονται σε χώρους κοινωνικής έντασης, όπου ο εκπαιδευτικός καλείται να διαχειριστεί μόνος του σύνθετα προβλήματα.

Η εμπειρία μιας δασκάλας

Όπως περιγράφει σε ανάρτησή της δασκάλα Αγγλικών που έγινε viral στα κοινωνικά δίκτυα, η πραγματικότητα μέσα στην τάξη συχνά απέχει πολύ από την εικόνα που παρουσιάζεται δημόσια.

Η ίδια θυμάται ότι σε τάξεις πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης όπου δίδαξε:

• σχεδόν τα δύο τρίτα των μαθητών παρουσίαζαν παραβατικές συμπεριφορές

• περίπου το ένα τρίτο είχε ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες

Παιδιά θυμωμένα. Παιδιά πληγωμένα. Παιδιά που μέσα από τη συμπεριφορά τους φώναζαν ότι κάτι βαθιά δεν λειτουργεί στην κοινωνία γύρω τους.

Όταν ζήτησε βοήθεια, η απάντηση που έλαβε ήταν: «Βγάλ’ τα πέρα μόνη σου. Δουλειά σου είναι.»

Σε καμία παιδαγωγική σχολή, σημειώνει, δεν είχε προετοιμαστεί για τέτοιες συνθήκες.

Όταν τιμωρούνται όσοι προσπαθούν να βοηθήσουν

Η ίδια δασκάλα υποστηρίζει ότι όταν προσπάθησε να στηρίξει μαθητές με ειδικές μαθησιακές ανάγκες, βρέθηκε αντιμέτωπη με ισχυρές αντιδράσεις.

Τελικά απολύθηκε.

Όπως γράφει: «Δεν απολύθηκα γιατί απέτυχα. Αλλά γιατί αρνήθηκα να προσαρμοστώ σε ένα σύστημα που στιγματίζει παιδιά.»

Η εμπειρία αυτή, σημειώνει, δεν είναι μεμονωμένη.

Τα παιδιά ως καθρέφτης της κοινωνίας

Τα παιδιά με παραβατικές συμπεριφορές δεν είναι το πρόβλημα.

Είναι το σύμπτωμα.

Αντανακλούν μια κοινωνία που πιέζεται:

• γονείς που εργάζονται πολλαπλές δουλειές

• οικογένειες που αντιμετωπίζουν οικονομική και ψυχολογική εξουθένωση

• κοινωνικές ανισότητες που μεταφέρονται μέσα στο σχολείο

Το σχολείο συχνά καλείται να διαχειριστεί προβλήματα που ξεκινούν πολύ έξω από αυτό.

Το ιδιαίτερο βάρος της διδασκαλίας των Αγγλικών

Η τραγωδία αποκτά ιδιαίτερη διάσταση επειδή συνέβη σε μάθημα Αγγλικών.

Η αγγλική γλώσσα αποτελεί σήμερα βασική δεξιότητα ζωής, απαραίτητη για:

• σπουδές

• επαγγελματική εξέλιξη

• διεθνή επικοινωνία

Ωστόσο, σύμφωνα με εκπαιδευτικούς, χιλιάδες μαθητές με ειδικές μαθησιακές ανάγκες δυσκολεύονται σημαντικά να ανταποκριθούν στο μάθημα, γεγονός που οδηγεί σε περιθωριοποίηση.

Σε ορισμένες εκτιμήσεις αναφέρεται ότι έως και 20% των μαθητών αυτών παραμένουν ουσιαστικά αναλφάβητοι στη γλώσσα.

Η ανάγκη για πραγματική στήριξη των δασκάλων

Η υπόθεση της Σοφίας Χρηστίδου επαναφέρει ένα κρίσιμο ερώτημα:

Πώς στηρίζεται ο εκπαιδευτικός στην καθημερινή πραγματικότητα της τάξης;

Οι ειδικοί τονίζουν ότι απαιτούνται:

• μικρότερα τμήματα

• συστηματική επιμόρφωση

• παρουσία ψυχολόγων στα σχολεία

• υποστήριξη για μαθητές με ειδικές ανάγκες

• ουσιαστική θεσμική προστασία των εκπαιδευτικών

Το σχολείο ως ζήτημα πολιτισμού

Η εκπαίδευση δεν είναι απλώς μια διοικητική διαδικασία. Είναι πράξη πολιτισμού. Όταν οι δάσκαλοι εξουθενώνονται και οι μαθητές νιώθουν αόρατοι, το πρόβλημα δεν αφορά μόνο το σχολείο. Αφορά ολόκληρη την κοινωνία.

Ο θάνατος της Σοφίας Χρηστίδου λειτουργεί σαν μια ρωγμή στη συλλογική συνείδηση.

Ένα καμπανάκι που θέτει ένα δύσκολο αλλά αναγκαίο ερώτημα: Μπορεί η ελληνική εκπαίδευση να συνεχίσει να λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο; Ή μήπως έχει έρθει η στιγμή για μια ουσιαστική επανεκκίνηση — με επίκεντρο τον άνθρωπο;