Κώστας Θεριανός

Οι εκπαιδευτικοί δέχονται συχνά κριτική για τη δουλειά τους από ανθρώπους που δεν έχουν προσωπική εμπειρία των συνθηκών της σχολικής τάξης. Πολιτικοί, δημοσιογράφοι, γονείς και σχολιαστές στα κοινωνικά δίκτυα διατυπώνουν απόψεις για το πώς πρέπει να διδάσκει ένας εκπαιδευτικός, πώς να διαχειρίζεται τους μαθητές και πώς να βελτιώνει τα μαθησιακά αποτελέσματα.

Πόσο εύκολο θα ήταν για κάποιον χωρίς διδακτική εμπειρία να διαχειριστεί, έστω για μία εβδομάδα, μια τάξη με 27 μαθητές, διαφορετικές μαθησιακές ανάγκες, προβλήματα συμπεριφοράς και περιορισμένα μέσα υποστήριξης;

Τι δείχνουν οι έρευνες για τις απαιτήσεις του επαγγέλματος

Η διδασκαλία δεν είναι απλώς μετάδοση γνώσεων. Είναι μια σύνθετη κοινωνική, γνωστική και συναισθηματική εργασία. Ο εκπαιδευτικός καλείται ταυτόχρονα να εξηγεί, να παρατηρεί, να ενθαρρύνει, να αξιολογεί, να διαχειρίζεται συγκρούσεις και να προσαρμόζει τη διδασκαλία του στις ανάγκες των μαθητών.

Η διεθνής έρευνα αποτυπώνει ορισμένες από αυτές τις απαιτήσεις.

Σύμφωνα με την έρευνα TALIS 2024 του ΟΟΣΑ, οι εκπαιδευτικοί στα συμμετέχοντα εκπαιδευτικά συστήματα αφιερώνουν κατά μέσο όρο περίπου 23 ώρες την εβδομάδα στη διδασκαλία και άλλες 7 ώρες στην προετοιμασία μαθημάτων. Σε αυτές προστίθενται η διόρθωση εργασιών, η επικοινωνία με γονείς, οι διοικητικές υποχρεώσεις και η συνεργασία με συναδέλφους.

Η ίδια έρευνα δείχνει ότι το 52% των εκπαιδευτικών αναφέρει τις διοικητικές εργασίες ως πηγή επαγγελματικού άγχους. Επιπλέον, η διαχείριση της πειθαρχίας, η προσαρμογή της διδασκαλίας στις διαφορετικές μαθησιακές ανάγκες και οι απαιτήσεις λογοδοσίας συνδέονται με την επαγγελματική ευημερία των εκπαιδευτικών.

Τα ευρήματα της έρευνας TALIS 2018 είναι επίσης αποκαλυπτικά: το 44% των εκπαιδευτικών ανέφερε ως σημαντική πηγή άγχους την ευθύνη που τους αποδίδεται για τις μαθητικές επιδόσεις, ενώ το 41% τις συνεχώς μεταβαλλόμενες απαιτήσεις των εκπαιδευτικών αρχών.

Το σχολικό μάθημα, επομένως, δεν εξαντλείται στα 45 λεπτά που βλέπει ένας εξωτερικός παρατηρητής. Πίσω από αυτά υπάρχει προετοιμασία, διαρκής λήψη αποφάσεων, συναισθηματική διαχείριση και εργασία που συχνά παραμένει αόρατη.

Όταν τα κοινωνικά προβλήματα μετατρέπονται σε ατομική ευθύνη

Σε ένα μέρος της δημόσιας συζήτησης, τα προβλήματα του σχολείου αποδίδονται κυρίως στις αδυναμίες των εκπαιδευτικών. Οι χαμηλές επιδόσεις, οι δυσκολίες πειθαρχίας ή η περιορισμένη συμμετοχή των μαθητών/ -τριών ερμηνεύονται ως αποτέλεσμα ανεπαρκούς επαγγελματικής προσπάθειας.

Έτσι υπάρχει ο κίνδυνος σύνθετα κοινωνικά και εκπαιδευτικά προβλήματα να μετατρέπονται σε ατομική ευθύνη. Οι κοινωνικές ανισότητες, οι οικογενειακές συνθήκες, τα πολυπληθή τμήματα και οι ελλείψεις προσωπικού δεν λαμβάνονται πάντοτε επαρκώς υπόψη.

Πριν, λοιπόν, κρίνουμε έναν εκπαιδευτικό για όσα δεν κατάφερε, αξίζει να αναρωτηθούμε αν γνωρίζουμε πραγματικά τις απαιτήσεις της εργασίας του. Και αν θα μπορούσαμε να ανταποκριθούμε στις ίδιες απαιτήσεις, έστω για μία εβδομάδα.