Οταν η εγκληματολογία αγνοεί το έγκλημα

Χρήστος Κάτσικας

Το ετήσιο συνέδριο EUROCRIM 2025 στο Deree «δίνει βήμα σε Πανεπιστήμια που στηρίζουν γενοκτονία», καταγγέλλει το BDS Greece σε συντονισμό με την Παλαιστινιακή Εκστρατεία για το Ακαδημαϊκό και Πολιτιστικό Μποϊκοτάζ του Ισραήλ και την Παλαιστινιακή Ομοσπονδία Πανεπιστημιακών.

Σφοδρές αντιδράσεις προκαλεί η διοργάνωση του ετήσιου συνεδρίου EUROCRIM 2025 της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Εγκληματολογίας (European Society of Criminology - ESC), που θα πραγματοποιηθεί στην Αθήνα από τις 3 έως τις 6 Σεπτεμβρίου στους χώρους του Αμερικανικού Κολλεγίου Ελλάδος (Deree).

Η ανακοίνωση του ελληνικού γραφείου του BDS Greece, σε συντονισμό με την Παλαιστινιακή Εκστρατεία για το Ακαδημαϊκό και Πολιτιστικό Μποϊκοτάζ του Ισραήλ (PACBI) και την Παλαιστινιακή Ομοσπονδία Πανεπιστημιακών (PFUUPE), καταγγέλλει τη συμμετοχή 16 Ισραηλινών ακαδημαϊκών, εκ των οποίων τουλάχιστον επτά προέρχονται από το Πανεπιστήμιο Ariel – ένα ίδρυμα που εδρεύει σε παράνομο ισραηλινό εποικισμό στη Δυτική Οχθη κατά παράβαση του Διεθνούς Δικαίου.

Η ανακοίνωση

• Το Πανεπιστήμιο Ariel παρουσιάζεται στο πρόγραμμα ως «Ariel University, Israel» παρά το γεγονός ότι βρίσκεται σε εποικισμό, κάτι που συνιστά έγκλημα πολέμου βάσει της Σύμβασης της Γενεύης και του Καταστατικού της Ρώμης του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου.

  ● Το ίδρυμα κατηγορείται ότι παρέχει υποτροφίες και διευκολύνσεις σε στρατιώτες που συμμετέχουν στις στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Γάζα και στη Δυτική Οχθη.

  ● Η συμμετοχή του σε ένα συνέδριο με θεματικές όπως «Γενοκτονία, Εγκλήματα κατά της Ανθρωπότητας και Εγκλήματα Πολέμου» θεωρείται από τους διοργανωτές του μποϊκοτάζ ως «κανονικοποίηση του εγκλήματος».

Επιπλέον η καταγγελία δεν περιορίζεται στο Ariel:

• Το Πανεπιστήμιο Bar Ilan φέρεται να συνεργάζεται με τη Shin Bet, μυστική υπηρεσία που έχει κατηγορηθεί διεθνώς για χρήση βασανιστηρίων.

  ● Το Πανεπιστήμιο της Χάιφας φέρεται να συνεργάζεται με στρατιωτικές βάσεις και να παρέχει εξοπλισμό στον ισραηλινό στρατό.

Η διεθνής διάσταση

Η ανακοίνωση συνδέει τη διοργάνωση με την πρόσφατη απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης (Ιούλιος 2024), που έκρινε την ισραηλινή κατοχή και το απαρτχάιντ παράνομα, καλώντας τα κράτη να μην αναγνωρίζουν ούτε να διευκολύνουν τέτοιες πρακτικές.

Το Διεθνές Δικαστήριο Δικαιοσύνης έχει επίσης επισημάνει ότι υπάρχει «εύλογη πιθανότητα» το Ισραήλ να διαπράττει γενοκτονία εναντίον των 2,3 εκατομμυρίων Παλαιστινίων στη Γάζα. Στο πλαίσιο αυτό οι παλαιστινιακές οργανώσεις υποστηρίζουν ότι η συμμετοχή ισραηλινών πανεπιστημίων σε επιστημονικό συνέδριο εγκληματολογίας συνιστά συνενοχή.

Οι οργανώσεις ζητούν

• Τη μη αναγνώριση του Πανεπιστημίου Ariel από την ESC.
  ● Τον αποκλεισμό ακαδημαϊκών που συμμετέχουν σε δομές της ισραηλινής κατοχής.
  ● Την υιοθέτηση ηθικής πολιτικής από την ESC για να αποτρέπεται η συνενοχή σε εγκλήματα πολέμου.
  ● Την άρνηση φιλοξενίας του συνεδρίου από το Deree College.
  ● Την απόσυρση υποστήριξης από το Πάντειο Πανεπιστήμιο και τον Δήμο Αθηναίων.

Σε περίπτωση που δεν υπάρξει ανταπόκριση, καλούν ομιλητές και συμμετέχοντες να μποϊκοτάρουν το συνέδριο.

Ακύρωση ταξιδιού

Η υπόθεση αναμένεται να πυροδοτήσει νέο γύρο αντιπαραθέσεων στην πανεπιστημιακή κοινότητα μόλις λίγες μέρες μετά την ακύρωση από το Deree του εκπαιδευτικού ταξιδιού στο Ισραήλ, επίσης ύστερα από φοιτητικές αντιδράσεις.

Συγκεκριμένα στις 28 Ιουλίου 2025 οι φοιτητές του Αμερικανικού Κολλεγίου Ελλάδος (Deree) έλαβαν ενημερωτικό email σχετικά με ένα εκπαιδευτικό ταξίδι στο Ισραήλ, που θα πραγματοποιούνταν τον Σεπτέμβριο υπό τη διοργάνωση του Israeli Center for Young Leadership (ICYL). Η ανακοίνωση έκανε λόγο για «εκπαιδευτική γνωριμία» και βιωματικά εργαστήρια, με τη συμμετοχή μάλιστα σε εκδήλωση του ισραηλινού υπουργείου Εξωτερικών.

Η χρονική συγκυρία, μεσούσης της στρατιωτικής κλιμάκωσης στη Γάζα και των διεθνών καταγγελιών για γενοκτονία αμάχων, προκάλεσε άμεσα αντιδράσεις και έντονη δυσφορία εντός της φοιτητικής κοινότητας. Μέσα σε λίγες ώρες δεκάδες φοιτητές και πρόσφατοι απόφοιτοι συνυπέγραψαν εκτενή επιστολή προς τη διοίκηση του Κολλεγίου, στην οποία κατήγγειλαν τη συμμετοχή του Deree στο πρόγραμμα χαρακτηρίζοντάς το «πρόκληση για την ειρήνη και τα ιδανικά του ιδρύματος».

Τα βασικά αιτήματα της επιστολής ήταν η άμεση ακύρωση της επίσκεψης, η καταδίκη της πολιτικής του Ισραήλ και διακοπή συνεργασιών με ισραηλινούς φορείς, η υιοθέτηση της γραμμής του κινήματος BDS (Μποϊκοτάζ, Απόσυρση Επενδύσεων, Κυρώσεις), το οποίο ακολουθούν πολλά Πανεπιστήμια και ιδρύματα διεθνώς.

Οι φοιτητές τόνιζαν ότι η αποστολή «θα λειτουργούσε ως εργαλείο προπαγάνδας ενός κράτους που κατηγορείται για εγκλήματα πολέμου» και επισήμαναν ότι ακόμα και η απλή προώθηση του ταξιδιού «προσβάλλει τις αξίες της ακαδημαϊκής κοινότητας».

Η θέση του Κολλεγίου

Απέναντι στην κλιμακούμενη πίεση το Αμερικανικό Κολλέγιο Ελλάδος εξέδωσε ανακοίνωση, με την οποία διευκρίνισε ότι δεν είναι το ίδιο που διοργανώνει το ταξίδι και ότι η ενημέρωση έγινε προς περιορισμένο αριθμό φοιτητών «στο πλαίσιο της ακαδημαϊκής ελευθερίας και της διαφανούς ενημέρωσης».

Ωστόσο, επισημαίνοντας ότι «λαμβάνει σοβαρά υπόψη τις ανησυχίες της φοιτητικής κοινότητας» και έχοντας ως κεντρικό μέλημα «την ασφάλεια των φοιτητών και την καλλιέργεια ενός περιβάλλοντος διαλόγου και σεβασμού», το Κολλέγιο προχώρησε τελικά στην ακύρωση της επίσκεψης. Η εξέλιξη αυτή θεωρείται από πολλούς ως νίκη του φοιτητικού κινήματος στο Deree, αφού κατέδειξε πως η συλλογική δράση μπορεί να οδηγήσει σε θεσμικές αλλαγές. Παράλληλα το περιστατικό αναδεικνύει ένα ευρύτερο ερώτημα: ποια είναι η ηθική ευθύνη των ακαδημαϊκών ιδρυμάτων απέναντι σε διεθνείς κρίσεις; Πρέπει τα Πανεπιστήμια να τηρούν ουδέτερη στάση ή να παίρνουν θέση καταγγέλλοντας παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων; Η υπόθεση του Deree έρχεται να προστεθεί σε μια διεθνή τάση έντονων κινητοποιήσεων στα Πανεπιστήμια -από τις ΗΠΑ έως την Ευρώπη- όπου χιλιάδες φοιτητές ζητούν από τα ιδρύματά τους να διακόψουν δεσμούς με το Ισραήλ.

Η ακύρωση του ταξιδιού στο Ισραήλ δεν είναι απλώς μια αλλαγή προγράμματος· αποτελεί σημαντικό παράδειγμα του πώς η φωνή των φοιτητών μπορεί να διαμορφώσει την ακαδημαϊκή και πολιτική στάση ενός ιδρύματος. Η συζήτηση ωστόσο δεν κλείνει εδώ: ανοίγει νέους προβληματισμούς γύρω από το ποια θα πρέπει να είναι η σχέση της εκπαίδευσης με την πολιτική, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις διεθνείς συγκρούσεις.