Της Ευγενίας Καβαλλάρη*

Κυβέρνηση και υπουργείο Παιδείας σε ένα κρεσέντο αυταρχισμού και απαξιωτικής συμπεριφοράς προς τους εκπαιδευτικούς απαιτούν από αυτούς εσπευσμένα και με διαδικασίες εξπρές να μελετήσουν και να επιλέξουν τα νέα σχολικά εγχειρίδια από την ψηφιακή πλατφόρμα που δημοσιεύτηκε μόλις στις αρχές Απρίλη για το σχολικό έτος 2026-2027.

Με τη λογική του ΄΄εντέλεσθαι΄΄ επέλεξε η πολιτική ηγεσία να επιβάλει  άλλη μια βαθιά αντιδραστική τομή στη λειτουργία του δημόσιου σχολείου που φέρει τον παραπλανητικό τίτλο ΄΄Πολλαπλό βιβλίο΄΄καλλιεργώντας την εντύπωση της ενίσχυσης της επιστημονικής ελευθερίας  των εκπαιδευτικών και της πλουραλιστικής προσέγγισης των διδακτικών αντικειμένων .

Στην πραγματικότητα πρόκειται για μια προκλητική, βίαιη κατάργηση μιας ουσιαστικής-ιστορικής κατάργησης του εκπαιδευτικού κινήματος ,προϊόν πολύχρονων αγώνων και θεωρητικών παρεμβάσεων φωτισμένων παιδαγωγών για Ενιαίο Πρόγραμμα Σπουδών και Ενιαίο Βιβλίο σε όλα τα σχολεία, που θα διασφαλίζει το συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα για ισότιμη πρόσβαση στη μόρφωση όλων των παιδιών ανεξάρτητα από την κοινωνική τους ,ταξική προέλευση.

Το εγχείρημα αυτό κινείται στην κατεύθυνση της υλοποίησης  του στρατηγικού σχεδίου και στόχου της κυβέρνησης και ΟΟΣΑ , της αυτονομίας της σχολικής μονάδας μέσα σε ένα αυστηρά κατηγοριοποιημένο εκπαιδευτικό περιβάλλον, όπου θα υπάρχουν σχολεία πολλών ταχυτήτων με άνισες εκπαιδευτικές δυνατότητες.

Το ΥΠΑΙΘΑ έχει προχωρήσει εδώ και τρία χρόνια στη συγγραφή των νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων, τα οποία συνάντησαν σφοδρή κριτική και αντιδράσεις. Εκπονήθηκαν, δε, χωρίς την παραμικρή διαβούλευση με τους εκπαιδευτικούς και τις επιστημονικές ενώσεις. Στη βάση των νέων αναλυτικών προγραμμάτων, το ΥΠΑΙΘΑ  εισάγει τα νέα σχολικά εγχειρίδια ως “πολλαπλό βιβλίο”. Στην ουσία αυτό που έχει αρχίσει να γίνεται είναι η δημιουργία πολλών κατηγοριών διδακτικών βιβλίων, για κάθε τύπο και προφίλ σχολείου, ανάλογα τελικά με το κοινωνικό-οικονομικό υπόβαθρο των μαθητών του κάθε σχολείου, που εξαρτάται φυσικά και από την περιοχή που εδρεύει το σχολείο. Ουσιαστικά λοιπόν οι εκπαιδευτικοί και οι σύλλογοι διδασκόντων καλούνται να κατατάξουν οι ίδιοι τους μαθητές τους. Τα “καλά” σχολεία, θα μπορούν σε μια πορεία να επιλέγουν, εκτός από πελάτες-μαθητές (βλέπε σχέδια για ελεύθερη επιλογή σχολείου) και τα βιβλία πιο υψηλών απαιτήσεων και δυσκολίας. Τα άλλα, αυτά που θα περιέχουν πιο στοιχειώδεις γνώσεις, πιο επιφανειακή κάλυψη της ύλης. Η επιλογή των βιβλίων από τον Σύλλογο Διδασκόντων αυτόματα θα λειτουργεί και σαν στοιχείο χαρακτηρισμού και κατάταξης του σχολείου. Κάτι που έχει συμβεί στο Αγγλοσαξονικό Σύστημα.

Η εισαγωγή  του διαφορετικού βιβλίου , επί το ορθότερον, στις διαφορετικές σχολικές μονάδες δυνητικά επιτρέπει τη διαφοροποίηση και των προγραμμάτων σπουδών , την παρέμβαση στη διαμόρφωσή τους των τοπικών επιχειρηματικών συμφερόντων σε κάθε περιοχή. Ωστόσο επειδή τα Προγράμματα σπουδών και τα σχολικά εγχειρίδια δεν είναι ουδέτερα, αλλά αναπαράγουν τις αντιλήψεις των κυρίαρχων οικονομικών και πολιτικών δυνάμεων, υλοποιούν τους μαθησιακούς  στόχους που προετοιμάζουν τους μαθητές για συγκεκριμένους ρόλους στην αγορά εργασίας , τα διαφορετικά διδακτικά πακέτα κινούνται στο πλαίσιο των κατευθύνσεων που δόθηκαν από το ΙΕΠ και επομένως τηρούν απαρέγκλιτα το πνεύμα της εκπαιδευτικής πολιτικής. Χαρακτηρίζονται από μια ΄΄μονοφωνία΄΄, προβάλλουν και  την ΄΄επίσημη΄΄ αλήθεια, αγνοούν την πλουραλιστική προσέγγιση ,προσφέρουν την κατακερματισμένη γνώση και σύμφωνα με την Κριτική Παιδαγωγική: Υπηρετούν το  σχολείο, που με τις πληροφοριακής φύσης άμεσες διδασκαλίες του, περιορίζει εν πολλοίς τον μαθητή στην παθητική απομνημόνευση μεμονωμένων και ανενεργών γνώσεων που αποβάλλονται σύντομα από την καταπονημένη μνήμη. Αντιμετωπίζει συχνά τους μαθητές ως κενά δοχεία προς γέμισμα, με γνώσεις αποδεσμευμένες από την κοινωνική τους πραγματικότητα.

Άλλη μια σημαντική διάσταση είναι και η αγοραία προώθηση του λεγόμενου ΄΄πολλαπλού βιβλίου΄΄, η μετατροπή ενός βασικού εκπαιδευτικού αγαθού σε εμπόρευμα και η μετατροπή του δημόσιου σχολείου σε πεδίο ανταγωνισμού οικονομικών συμφερόντων εκδοτικών οίκων και φροντιστηριακών επιχειρήσεων.

Έντονο προβληματισμό και ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η αντινομία μεταξύ του διαφορετικού βιβλίου σε κάθε σχολική μονάδα και του εξετασιοκεντρικού χαρακτήρα της εκπαίδευσης με την αντιδραστική Τράπεζα Θεμάτων, τις Πανελλαδικές εξετάσεις και το Εθνικό Απολυτήριο. Οδυνηρές συνέπειες και διλήμματα θα προκύψουν αναπόφευκτα από την πρακτική του λειτουργία, που θα σχετίζεται με την ανάγκη επαρκούς προετοιμασίας  των μαθητών για τις επίμαχες εξεταστικές ανάγκες και ιδιαίτερα για αυτές που συνδέονται με το ακαδημαϊκό τους μέλλον. Η Κυβέρνηση αναθέτοντας στους εκπαιδευτικούς το καθήκον της επιλογής βιβλίου ουσιαστικά τους καθιστά συνενόχους σε μια ενδεχόμενη ελλιπή προετοιμασία τους ,λόγω αδυναμιών και παραλείψεων του εγχειριδίου, συνενόχους στη μορφωτική τους διαφοροποίηση , συνενόχους στη μετατροπή των κοινωνικών ανισοτήτων και σε εκπαιδευτικές ανισότητες.

Η εφαρμογή του διαφορετικού βιβλίου θα εντείνει παράλληλα τα πολλαπλά προβλήματα των εκπαιδευτικών, ιδιαιτέρως των αναπληρωτών, που αλλάζουν σχολείο κάθε χρόνο ή και των μονίμων που υπηρετούν σε δύο, τρεις ,αλλά και τέσσερεις σχολικές μονάδες και θα διατρέχουν τον κίνδυνο να διδάξουν διαφορετικά βιβλία για τα ίδια διδακτικά αντικείμενα.

Είναι σαφείς οι επιδιώξεις της Κυβέρνησης να αλώσει τις όποιες δημοκρατικές κατακτήσεις του εκπαιδευτικού κινήματος, να κατηγοριοποιήσει τις σχολικές μονάδες, να μετασχηματίσει την εκπαίδευση σε εμπόρευμα , να βαθύνει την ταξική διαστρωμάτωση και να προσφέρει σε εκδοτικούς οίκους και φροντιστήρια επιπλέον ευκαιρίες κερδοφορίας.

Το κατ΄ ευφημισμό πολλαπλό βιβλίο είναι βαθιά αντιπαιδαγωγικό και αντιεπιστημονικό. 

Η συγγραφή των διδακτικών βιβλίων δεν αποτελεί υπόθεση εκδοτικών οίκων , συγγραφικών ομάδων και φροντιστηριακών ομίλων. Απαιτεί πρωτίστως έρευνα των νέων επιστημονικών εξελίξεων , των χαρακτηριστικών της σύγχρονης κοινωνικής πραγματικότητας και των αναγκών των μαθητών , προϋποθέτει διαβούλευση με τους μάχιμους εκπαιδευτικούς , τις Επιστημονικές Ενώσεις , τις Εκπαιδευτικές Ομοσπονδίες. Μόνο έτσι θα διασφαλιστεί η επιστημονική και παιδαγωγική ελευθερία των εκπαιδευτικών , θα αναγνωριστεί ο ρόλος του ως βασικού υποκειμένου της Εκπαίδευσης. Μόνο έτσι θα διατηρηθεί μια σχετική αυτονομία του ρόλου τους απέναντι στην αστική επέλαση. Έτσι θα καταστεί δυνατό να σχεδιαστούν προγράμματα σπουδών και σχολικά εγχειρίδια που θα εστιάζουν στην ανάπτυξη βασικών ικανοτήτων και κριτικής σκέψης, εξασφαλίζοντας κοινό εκπαιδευτικό ορίζοντα ανεξάρτητα από τη γεωγραφική περιοχή και την κοινωνική προέλευση των μαθητών. Το αίτημα για ενιαίο πρόγραμμα σπουδών και ενιαίο  διδακτικό βιβλίο σε όλη τις βαθμίδες Εκπαίδευσης αφορά τη διασφάλιση της ισότητας και της συνοχής στη γνώση. Στόχος είναι η αποφυγή της πολυδιάσπασης των μαθητών σε διαφορετικά επίπεδα μάθησης (σχολεία πολλών ταχυτήτων), εξασφαλίζοντας ότι όλοι διδάσκονται τα ίδια γνωστικά αντικείμενα ισότιμα. 

Τα εκπαιδευτικά σωματεία και οι Ομοσπονδίες σε συμπόρευση με το γονεικό κίνημα οφείλουν απέναντι στην επέλαση της κυβερνητικής αντιεκπαιδευτικής πολιτικής να αντιτάξουν την αποφασιστική αντίστασή τους για να περιφρουρήσουν τα κεκτημένα του δημόσιου σχολείου. Συντεταγμένα να διεκδικήσουν την ανάκληση της υπουργικής απόφασης για το ΄΄πολλαπλό βιβλίο΄΄ και να θέσουν τους όρους για τη συγγραφή σύγχρονων επιστημονικά άρτιων σχολικών εγχειριδίων.

Οι εκπαιδευτικοί δεν πρέπει να δεχτούν τον ρόλο του άβουλου διεκπεραιωτή εντολών και πολιτικών που οξύνουν τους ταξικούς φραγμούς στην εκπαίδευση. Οφείλουν με τον αγώνα τους να αποκαταστήσουν το κύρος της εκπαίδευσης και τον θεσμικό και κοινωνικό τους ρόλο. Οι σύλλογοι διδασκόντων να αρνηθούν την υλοποίηση της επιλογής βιβλίου και να απαντήσουν μαζικά και ενιαία με τα σωματεία και τις Ομοσπονδίες.

Ευγενία Καβαλλάρη, μέλος του ΔΣ του Κέντρου Μελετών και Τεκμηρίωσης ( ΚΕΜΕΤΕ)της ΟΛΜΕ και μέλος του ΔΣ της ΕΛΜΕ ΗΜΑΘΙΑΣ