Χρήστος Κάτσικας

Η αύξηση των μαθητών ανά τάξη μεταφέρει την πίεση στη διδασκαλία, στην προετοιμασία και στην καθημερινή προσπάθεια να μη μείνει κανένα παιδί χωρίς υποστήριξη

Στη διοικητική αποτύπωση μιας συγχώνευσης, τα τμήματα μειώνονται και οι μαθητές ανακατανέμονται, όμως μέσα στην αίθουσα αυτή η αλλαγή αποκτά ένα διαφορετικό, πολύ πιο απαιτητικό περιεχόμενο, καθώς ο εκπαιδευτικός καλείται να μοιράσει τον ίδιο διαθέσιμο χρόνο σε περισσότερα παιδιά, καθένα από τα οποία εξακολουθεί να έχει τις δικές του ερωτήσεις, δυσκολίες και ανάγκες.

Σε μια τάξη 25–27 μαθητών, η διδασκαλία περιλαμβάνει διαρκείς αποφάσεις: πότε χρειάζεται να επαναληφθεί μια εξήγηση, ποιος μαθητής δυσκολεύεται χωρίς να το λέει, πώς θα υποστηριχθεί εκείνος που έχει μείνει πίσω και με ποιον τρόπο θα διατηρηθεί το ενδιαφέρον όσων έχουν ήδη κατανοήσει το μάθημα.

Ταυτόχρονα, ο εκπαιδευτικός πρέπει να διαχειριστεί διακοπές, εντάσεις, συγκρούσεις και διαφορετικούς ρυθμούς συμμετοχής, προσπαθώντας να εξασφαλίσει ότι η τάξη παραμένει ένας λειτουργικός χώρος μάθησης για όλους και ότι οι πιο έντονες παρουσίες δεν απορροφούν ολόκληρη την προσοχή εις βάρος των πιο σιωπηλών παιδιών.

Όσο περισσότερες ανάγκες συνυπάρχουν στην αίθουσα, τόσο δυσκολότερο γίνεται να αναγνωριστούν εγκαίρως και να αντιμετωπιστούν ουσιαστικά, ιδιαίτερα όταν ο διαθέσιμος χρόνος και η υποστήριξη παραμένουν αμετάβλητα.

Η πίεση, μάλιστα, αρχίζει πριν χτυπήσει το κουδούνι και συνεχίζεται μετά το τέλος του μαθήματος, επειδή η διαφοροποίηση της διδασκαλίας απαιτεί προσεκτικό σχεδιασμό, εναλλακτικές δραστηριότητες, κατάλληλο υλικό και γνώση της πορείας κάθε μαθητή, ενώ η αύξηση του αριθμού των παιδιών προσθέτει περισσότερες εργασίες προς διόρθωση και περισσότερες ανάγκες ανατροφοδότησης.

Ένα γραπτό που επιστρέφεται με χρήσιμες παρατηρήσεις, μια δραστηριότητα που προσαρμόζεται σε συγκεκριμένη δυσκολία και μια συζήτηση με γονείς ή ειδικούς χρειάζονται χρόνο που συχνά αναζητείται στο σπίτι, τα απογεύματα και τα Σαββατοκύριακα.

Υπάρχει όμως και μια επιβάρυνση που δεν καταγράφεται στο ωρολόγιο πρόγραμμα. Είναι η αίσθηση του εκπαιδευτικού ότι προσπάθησε πολύ, αλλά δεν πρόλαβε να βοηθήσει όσο χρειαζόταν, ότι είδε ένα παιδί να απομακρύνεται από το μάθημα, αλλά δεν βρήκε την ευκαιρία να καταλάβει γιατί, ή ότι άφησε αναπάντητη μια ερώτηση για να προχωρήσει η υπόλοιπη τάξη.

Αυτή η επαναλαμβανόμενη απόσταση ανάμεσα σε όσα θεωρεί παιδαγωγικά αναγκαία και σε όσα μπορεί πραγματικά να κάνει ενδέχεται να τροφοδοτεί απογοήτευση και εξάντληση, μετατρέποντας ένα πρόβλημα συνθηκών εργασίας σε προσωπικό αίσθημα ανεπάρκειας.

Ο κίνδυνος μεγαλώνει όταν η συζήτηση περιορίζεται στην απαίτηση να γίνει ο εκπαιδευτικός περισσότερο αποτελεσματικός, χωρίς να εξετάζεται αν διαθέτει τις προϋποθέσεις για να ανταποκριθεί, καθώς η επαγγελματική ευθύνη χρειάζεται να συνοδεύεται από χρόνο, υποστήριξη και εφικτές απαιτήσεις.

Οι συγχωνεύσεις πρέπει, επομένως, να αξιολογούνται και με βάση όσα αλλάζουν στην καθημερινή διδασκαλία, κοντολογίς με τη δυνατότητα συμμετοχής, την έγκαιρη αναγνώριση των δυσκολιών, την ποιότητα της ανατροφοδότησης και τον χώρο που απομένει για ουσιαστική επικοινωνία.

Η ενίσχυση της υποστήριξης μέσα στην τάξη, η συνεκτίμηση των ιδιαίτερων εκπαιδευτικών αναγκών κατά τη συγκρότηση των τμημάτων και η προστασία του παιδαγωγικού χρόνου μπορούν να δώσουν πραγματικές διεξόδους, ώστε η προσπάθεια του εκπαιδευτικού να μεταφράζεται σε βοήθεια που φτάνει σε περισσότερα παιδιά.

Η ποιότητα του σχολείου κρίνεται και από το αν ο δάσκαλος προλαβαίνει να δει τον μαθητή πίσω από τη θέση στο θρανίο, να ακούσει τη δυσκολία του και να του προσφέρει την εξήγηση που χρειάζεται για να συνεχίσει.