Αναστάτωση στην εκπαιδευτική κοινότητα

Τι κρύβεται πίσω από την ανάκληση της έγκρισης σεμιναρίου της Ενωσης Εκπαιδευτικών Εικαστικών Μαθημάτων

Χρήστος Κάτσικας

Η ΕΝΕΚΕΜ θεωρεί προσχηματική την ανάκληση, πιστεύοντας ότι ρόλο έπαιξε η αντίδραση μερίδας πολιτών για τη συμμετοχή του καλλιτέχνη και εκπαιδευτικού Χριστόφορου Κατσαδιώτη, με την ομιλία του με τίτλο «Η θεματολογία που ενοχλεί». Ορισμένες από τις επιστολές διαμαρτυρίας, τις οποίες έλαβε η Ενωση, χρησιμοποιούν επιθετικούς και απαξιωτικούς χαρακτηρισμούς, απαιτώντας την αποπομπή του εισηγητή.

Μία ημέρα πριν από την προγραμματισμένη έναρξή του, το υπουργείο Παιδείας ανακάλεσε αιφνιδίως την έγκριση για το διήμερο επιμορφωτικό σεμινάριο της Ενωσης Εκπαιδευτικών Εικαστικών Μαθημάτων (ΕΝΕΚΕΜ), προκαλώντας έντονες αντιδράσεις στον καλλιτεχνικό και εκπαιδευτικό κόσμο. Με νυχτερινή απόφαση, λίγο πριν από τις 22.00 της Τετάρτης 14 Μαΐου, το υπουργείο μέσω του γενικού γραμματέα Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης προχώρησε στην ανάκληση του εγγράφου έγκρισης του σεμιναρίου που επρόκειτο να πραγματοποιηθεί στις 16-17 Μαΐου στη Θεσσαλονίκη.

Η απόφαση ουσιαστικά ακυρώνει τις επιμορφωτικές άδειες των εκπαιδευτικών ΠΕ08 (Εικαστικών), οι οποίοι είχαν προγραμματίσει τη συμμετοχή τους στο σεμινάριο. Η αιτιολογία της ανάκλησης φέρεται να σχετίζεται με τη «μη έγκαιρη δημοσιοποίηση του προγράμματος», το οποίο αναρτήθηκε οκτώ ημέρες πριν από την έναρξη, κάτι που η ΕΝΕΚΕΜ χαρακτηρίζει «προσχηματικό». «Προς μεγάλη μας έκπληξη εχθές, 14/5, την παραμονή του σεμιναρίου που πρόκειται να διεξαχθεί στη Θεσσαλονίκη 15-17/5/2025, λίγο πριν τις 22.00, λάβαμε έκτακτη νυχτερινή ηλεκτρονική επιστολή (...) η οποία ουσιαστικά ανακαλεί την έγκριση του σεμιναρίου και κατά συνέπεια τις επιμορφωτικές άδειες των εικαστικών εκπαιδευτικών ΠΕ08 που συμμετέχουν στο σεμινάριο. Ως αιτιολογία ανάκλησης αναφέρεται η μη έγκαιρη δημοσιοποίηση του προγράμματος του σεμιναρίου» σημειώνει η Ενωση Εκπαιδευτικών και συμπληρώνει: «Εχοντας παραλάβει την έγκριση του σεμιναρίου από τις 8 Απριλίου, το Δ.Σ. της ΕΝΕΚΕΜ φρόντισε για την έκδοση αεροπορικών και άλλων εισιτηρίων μετακίνησης των προσκεκλημένων ομιλητών, όπως και για τη διαμονή και την κάλυψη αντίστοιχων εξόδων τους. Σας ενημερώνουμε ότι κάποιοι εκ των προσκεκλημένων έχουν ήδη μεταβεί στη Θεσσαλονίκη και άλλοι βρίσκονται ήδη καθ’ οδόν. Οπως γνωρίζετε, τα έξοδα διοργάνωσης των σεμιναρίων μας δεν καλύπτονται από το ΥΠΑΙΘΑ, αλλά από ιδίους πόρους της ΕΝΕΚΕΜ, η οποία επιμορφώνει τους εικαστικούς εκπαιδευτικούς ανελλιπώς επί τέσσερις δεκαετίες. Σε περίπτωση ανάκλησης της έγκρισης του σεμιναρίου, ακυρώνεται από το ΥΠΑΙΘΑ μια καταξιωμένη επιμορφωτική δράση και εγείρονται επίσης ζητήματα αποζημίωσης της ΕΝΕΚΕΜ. Εξάλλου η ανάκληση των αδειών αυτών καθιστά αδικαιολογήτως απόντες τους συμμετέχοντες εκπαιδευτικούς από την υπηρεσία τους, οι οποίοι έχουν ήδη προβεί στην αγορά εισιτηρίων μετακίνησης και διαμονής για να μεταβούν από νομούς της Βόρειας Ελλάδας στη Θεσσαλονίκη και έχουν προεξοφλήσει τα καταλύματα διαμονής τους στη Θεσσαλονίκη».

Το παρασκήνιο

Σύμφωνα με την ΕΝΕΚΕΜ, ενδέχεται να υπάρχει άλλος λόγος πίσω από την ανάκληση: η αντίδραση μερίδας πολιτών για τη συμμετοχή του καλλιτέχνη και εκπαιδευτικού Χριστόφορου Κατσαδιώτη, με την ομιλία του με τίτλο «Η θεματολογία που ενοχλεί». Ορισμένες από τις επιστολές διαμαρτυρίας, τις οποίες έλαβε η Ενωση, χρησιμοποιούν επιθετικούς και απαξιωτικούς χαρακτηρισμούς, κάνοντας λόγο για «βλάσφημη» θεματολογία και απαιτώντας την αποπομπή του εισηγητή.

Η ΕΝΕΚΕΜ υπερασπίζεται τον χαρακτήρα της εισήγησης, σημειώνοντας ότι δεν αφορά προσωπική υπεράσπιση έργων αλλά το δικαίωμα των καλλιτεχνών στην ελευθερία της έκφρασης και στην αποτροπή του βανδαλισμού έργων τέχνης. Ειδικά μετά τα πρόσφατα περιστατικά στην Εθνική Πινακοθήκη, η συζήτηση κρίνεται επίκαιρη και ουσιώδης.

Γιατί έχει σημασία το ζήτημα;

• 1. Ελευθερία του λόγου και της καλλιτεχνικής έκφρασης. Το περιστατικό εγείρει σοβαρά ερωτήματα για το πόσο ανεξάρτητες μπορούν να είναι οι επιστημονικές και εκπαιδευτικές πρωτοβουλίες όταν υπόκεινται σε παρεμβάσεις λόγω πολιτικής ή ηθικής αντιπαράθεσης.
• 2. Διαδικαστική συνέπεια και διαφάνεια .Η νυχτερινή ανάκληση, χωρίς σαφή και επαρκή τεκμηρίωση, προκαλεί ανησυχία για την προβλεψιμότητα των διοικητικών διαδικασιών και την υποστήριξη των επιμορφωτικών δράσεων στην εκπαίδευση.
• 3. Οικονομικές και οργανωτικές επιπτώσεις

Η ματαίωση ενός σεμιναρίου κυριολεκτικά την τελευταία στιγμή συνεπάγεται οικονομική ζημία για τη διοργανώτρια ένωση, αλλά και ταλαιπωρία για δεκάδες εκπαιδευτικούς και ομιλητές.

Η θεματολογία του σεμιναρίου παραπέμπει ευθέως σε ιστορικές περιπτώσεις λογοκρισίας στην τέχνη: από τις αντιδράσεις απέναντι στους ιμπρεσιονιστές και τον Πικάσο μέχρι το κίνημα Νταντά, η κοινωνική ένταση απέναντι στο νέο ή το «προκλητικό» υπήρξε πάντοτε παρούσα. Η διαφορά είναι πώς ανταποκρίνεται σε αυτήν η θεσμική εξουσία. Η υπόθεση της ΕΝΕΚΕΜ είναι πολύ περισσότερο από ένα γραφειοκρατικό επεισόδιο. Αγγίζει θεμελιώδη ζητήματα παιδείας, τέχνης και δημοκρατίας. Η κοινότητα των εικαστικών εκπαιδευτικών καλείται να υπερασπιστεί όχι απλώς την ομαλή διεξαγωγή ενός σεμιναρίου, αλλά το ίδιο το δικαίωμα στην έκφραση και στον διάλογο.