του Γιώργου Κ. Καββαδία

Λίγες μόλις ημέρες πριν από τη λήξη της σχολικής χρονιάς, η κυβέρνηση και το ΥΠΑΙΘΑ κάλεσαν τους εκπαιδευτικούς και τις σχολικές μονάδες να επιλέξουν τα διδακτικά βιβλία που θα χρησιμοποιηθούν το σχολικό έτος 2027-2028. Πρόκειται για μια διαδικασία που εγείρει σοβαρά παιδαγωγικά και επιστημονικά ερωτήματα. Πώς είναι δυνατόν οι χιλιάδες εκπαιδευτικοί της πράξης να μελετήσουν και να αξιολογήσουν περίπου 230 νέα εγχειρίδια, τα οποία ανακοινώθηκαν μόλις στις αρχές Απριλίου και μάλιστα με διαδικασίες fast track; Με ποια επιστημονικά κριτήρια, με ποιο χρόνο διαβούλευσης και με ποια παιδαγωγική προετοιμασία;

Πίσω από τις εξαγγελίες για το «πολλαπλό βιβλίο», που παρουσιάζεται ως μια σύγχρονη μεταρρύθμιση και ως διεύρυνση της ελευθερίας των εκπαιδευτικών να επιλέγουν το καταλληλότερο εγχειρίδιο για τους μαθητές τους, διακρίνονται διαφορετικές στοχεύσεις. Η πολιτική αυτή συνδέεται με την εισαγωγή ιδιωτικοοικονομικών κριτηρίων στη λειτουργία του δημόσιου σχολείου, με την ενίσχυση επιχειρηματικών συμφερόντων στο χώρο της εκπαίδευσης και με την όξυνση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων.

Το «πολλαπλό βιβλίο» μετατρέπει το σχολικό εγχειρίδιο, ένα θεμελιώδες μορφωτικό αγαθό, σε πεδίο ανταγωνισμού και επιχειρηματικής δραστηριότητας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η περίπτωση φροντιστηρίου που έλαβε έγκριση από το ΥΠΑΙΘΑ και στο οποίο ανήκουν περίπου 70 από τα 230 βιβλία του Μητρώου Διδακτικών Βιβλίων, ενώ ήδη οργανώνονται επιμορφωτικά σεμινάρια προς τους εκπαιδευτικούς, τα οποία λειτουργούν ως προωθητικές ενέργειες των συγκεκριμένων εκδόσεων. Ακόμη πιο αποκαλυπτική είναι η ύπαρξη ενεργών συνδέσμων σε σχολικά εγχειρίδια που παραπέμπουν σε ιστοσελίδες φροντιστηρίων.

Παράλληλα, μέσω ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων κατευθύνονται σημαντικά ποσά στον εκδοτικό χώρο. Το πρόγραμμα του «πολλαπλού βιβλίου», ενταγμένο στο ΕΣΠΑ, κοστολογείται σε περίπου 30 εκατομμύρια ευρώ, ενώ επιπλέον χρηματοδοτήσεις αφορούν τα νέα προγράμματα σπουδών και την έκδοση των νέων βιβλίων. Την ίδια στιγμή, η συγγραφή των εγχειριδίων πραγματοποιήθηκε χωρίς να έχει προηγηθεί ουσιαστική πιλοτική εφαρμογή, επιστημονική αξιολόγηση και επαρκής παιδαγωγική τεκμηρίωση.

Η εισαγωγή του «πολλαπλού βιβλίου» συνδέεται άμεσα με τη λογική της αυτονομίας της σχολικής μονάδας και της κατηγοριοποίησης των σχολείων. Διαμορφώνονται, έτσι, σχολεία πολλών ταχυτήτων: διαφορετικά βιβλία για το σχολείο της γειτονιάς και διαφορετικά για τα Πρότυπα ή τα Ωνάσεια σχολεία. Άλλα εγχειρίδια θα περιορίζονται σε στοιχειώδεις γνώσεις και δεξιότητες και άλλα θα παρέχουν υψηλότερου επιπέδου γνωστικά εφόδια και περισσότερες μορφωτικές και κοινωνικές προοπτικές.

Με τον τρόπο αυτό υπονομεύεται ο ενιαίος χαρακτήρας της δημόσιας εκπαίδευσης, διαρρηγνύονται τα κοινά προγράμματα σπουδών και αποδυναμώνεται η αρχή της ισότιμης πρόσβασης όλων των μαθητών στη γνώση. Οι μορφωτικές ανισότητες δεν περιορίζονται αλλά αποκτούν θεσμικό χαρακτήρα.
Δεν είναι τυχαίο ότι το «πολλαπλό βιβλίο» συνδέεται και με τις πρόσφατες εξαγγελίες για το «Εθνικό Απολυτήριο», τη διεύρυνση της Τράπεζας Θεμάτων και τη γενίκευση εξεταστικών διαδικασιών τύπου πανελλαδικών. Όσο εντείνονται οι εξεταστικοί φραγμοί, τόσο διευρύνεται το χάσμα ανάμεσα σε όσους διαθέτουν τους οικονομικούς πόρους για πρόσθετη εκπαιδευτική στήριξη και σε όσους δεν τους διαθέτουν. Το πολλαπλό βιβλίο δεν έρχεται να μειώσει αυτές τις ανισότητες· έρχεται να τις παγιώσει.

Το υποτιθέμενο «πολλαπλό» βιβλίο δεν συνιστά πραγματική πολυφωνία. Στην πράξη αντικαθιστά το μοναδικό σχολικό εγχειρίδιο με ένα άλλο, εξίσου μοναδικό για κάθε σχολείο. Πρόκειται για πολλαπλές παραλλαγές της ίδιας κυρίαρχης εκπαιδευτικής αντίληψης, με διαφορετική μόνο διατύπωση και διδακτική οργάνωση.

Σε αυτό το τοπίο οι δύο εκπαιδευτικές Ομοσπονδίες αποδείχθηκαν για μια ακόμα φορά πολύ κατώτερες των περιστάσεων. Η μεν ΔΟΕ (δάσκαλοι) καλεί τους συλλόγους διδασκόντων επί της ουσίας να αποδεχθούν το «πολλαπλό βιβλίο». Η δε ΟΛΜΕ (καθηγητές) επέλεξε τη στάση της αφωνίας, για μια ακόμα φορά. Παρόλα αυτά, οι αντιστάσεις πολλών εκπαιδευτικών και Συλλόγων Διδασκόντων, που αρνήθηκαν να συμμετάσχουν στη διαδικασία επιλογής, έπειτα από το αγωνιστικό κάλεσμα πολλών ΕΛΜΕ και ΣΕΠΕ, εκφράζουν ακριβώς την υπεράσπιση της δημοκρατικής κατάκτησης του ενιαίου σχολικού βιβλίου και του ενιαίου προγράμματος σπουδών για όλα τα σχολεία. Η υπεράσπιση της ισότιμης συμμετοχής όλων των μαθητών στα μορφωτικά αγαθά προϋποθέτει τη διεκδίκηση ουσιαστικών αλλαγών στα αναλυτικά προγράμματα, την άρση των εξεταστικών φραγμών και την ενίσχυση του παιδαγωγικού ρόλου του εκπαιδευτικού. Η συλλογική στάση των εκπαιδευτικών αποτελεί προϋπόθεση για ένα πραγματικά ενιαίο, δημόσιο και δωρεάν δωδεκάχρονο σχολείο, που θα αγκαλιάζει όλα τα παιδιά χωρίς αποκλεισμούς, διακρίσεις και εκπαιδευτικές ανισότητες.

πηγή: Λαϊκός Δρόμος