Του Γιώργου Κ. Καββαδία

Η εξαγγελία για αναθεώρηση του άρθρου 103 του Συντάγματος και άρση της μονιμότητας των δημοσίων υπαλλήλων δεν είναι μια «τεχνική» μεταρρύθμιση. Είναι μια βαθιά πολιτική επιλογή. Και αν υλοποιηθεί, θα σηματοδοτήσει μια ιστορική οπισθοδρόμηση: επιστροφή σε εποχές όπου η δημόσια διοίκηση λειτουργούσε ως λάφυρο της εκάστοτε κυβέρνησης.

Η μονιμότητα δεν γεννήθηκε από συντεχνιακή απληστία. Κατοχυρώθηκε το 1911 από τον Ελευθέριο Βενιζέλο για να μπει τέλος στο κομματικό όργιο του 19ου αιώνα. Μέχρι τότε, κάθε αλλαγή κυβέρνησης σήμαινε μαζικές απολύσεις και προσλήψεις «ημετέρων». Οι απολυμένοι υπάλληλοι – οι περιβόητοι «Παυσανίες» – συγκεντρώνονταν στην Πλατεία Κλαυθμώνος, απαιτώντας την επαναπρόσληψή τους «μετά κλαυθμών και οδυρμών». Η ίδια η ονομασία της πλατείας είναι μνημείο κρατικής αυθαιρεσίας.

Το Άρθρο 103 είναι η θεσμική θωράκιση απέναντι στην κομματική αυθαιρεσία και στον αυταρχισμό. Σήμερα, η κυβέρνηση επιχειρεί να παρουσιάσει την άρση της μονιμότητας ως εκσυγχρονισμό. Τη συνδέει με τη συνταγματική κατοχύρωση της «αξιολόγησης», υποστηρίζοντας ότι έτσι θα ενισχυθεί η αποτελεσματικότητα του Δημοσίου. Το επιχείρημα είναι βολικό. Και παραπλανητικό.

Πρώτον, γιατί η μονιμότητα δε σημαίνει ασυλία. Το ισχύον πλαίσιο προβλέπει ρητά απολύσεις για διάφορους λόγους, όπως σοβαρά πειθαρχικά παραπτώματα, αμετάκλητες ποινικές καταδίκες. Η συνταγματική προστασία δεν καλύπτει την παραβατικότητα· καλύπτει την πολιτική αυθαιρεσία. Δεύτερον, γιατί η ίδια κυβέρνηση που καταγγέλλει τη «μονιμότητα» ως πρόβλημα, διπλασίασε τους μετακλητούς υπαλλήλους. Δηλαδή ενίσχυσε ακριβώς τον μηχανισμό κομματικού ελέγχου που υποτίθεται ότι θέλει να περιορίσει. Η αντίφαση είναι κραυγαλέα: οι πολιτικά διορισμένοι πολλαπλασιάζονται, ενώ οι μόνιμοι στοχοποιούνται.

Η πραγματική στόχευση δεν είναι η αξιοκρατία. Είναι η πειθάρχηση. Ένας δημόσιος υπάλληλος που γνωρίζει ότι η θέση του εξαρτάται από μια αξιολόγηση διαμορφωμένη από την εκάστοτε πολιτική ηγεσία, δύσκολα θα αντισταθεί σε πιέσεις, δύσκολα θα επιμείνει σε θεσμικές διαδικασίες όταν αυτές συγκρούονται με πολιτικές σκοπιμότητες. Η εμπειρία της μνημονιακής περιόδου είναι αποκαλυπτική. Το 2013, το κλείσιμο της ΕΡΤ απέδειξε πόσο εύκολα μπορεί να καταργηθεί μια δημόσια υπηρεσία και να βρεθούν στον δρόμο χιλιάδες εργαζόμενοι στο όνομα της «μεταρρύθμισης». Και η επειδή η ιστορία… συνηθίζει να επαναλαμβάνεται, εν έτει 2013 οι απολύσεις (15.000 συγκεκριμένα) δημοσίων υπαλλήλων έρχονται να συμπεριληφθούν στις «δεσμεύσεις» της κυβέρνησης απέναντι στους δανειστές της. Ο σημερινός πρωθυπουργός Κ. Μητσοτάκης βάζει τότε φαρδιά πλατιά την υπογραφή του ως Υπουργός Διοικητικής Μεταρρύθμισης.

Παράλληλα, το πειθαρχικό δίκαιο έχει ήδη διευρυνθεί σε βαθμό που επιτρέπει ευρείες ερμηνείες. Όροι όπως «ανάρμοστη συμπεριφορά» εντός και εκτός υπηρεσίας ή η δημόσια κριτική με «απρεπείς εκφράσεις» μπορούν να λειτουργήσουν ως εργαλείο φίμωσης. Όταν η πολιτική και συνδικαλιστική δράση βαφτίζεται πειθαρχικό ζήτημα, η διοίκηση μετατρέπεται σε χώρο επιτήρησης και φόβου.

Στόχος να διαμορφώσουν μια άκρως ελεγχόμενη διοίκηση, με κομματικές εντολές, πιέσεις από την πολιτική ηγεσία στους υπηρεσιακούς υφισταμένους, διώξεις με το μανδύα του πειθαρχικού χαρακτήρα, ένα κράτος ασφυκτικά ελεγχόμενο από την κυβέρνηση για να επιτελεί την ταξική του λειτουργία.  Η κυβέρνηση ξεκαθαρίζει και στους πιο δύσπιστους, ότι η αξιολόγηση είναι εργαλείο καταστρατήγησης του δικαιώματος στη μόνιμη σταθερή δουλειά και στοχεύει σε απολύσεις. Η πρόθεση να αρθεί η μονιμότητα στο Δημόσιο αποτελεί πρόκληση και ευθύ χτύπημα στο δικαίωμα στη μόνιμη και σταθερή δουλειά σε εκατοντάδες χιλιάδες δημοσίους υπαλλήλους.

Η αξιολόγηση δεν είναι μια ουδέτερη διαδικασία, αλλά συνδέεται με το χαρακτήρα του κράτους, του αστικού κράτους, που υπηρετεί τις ανάγκες του μεγάλου κεφαλαίου και αποτελεί εργαλείο θωράκισής του. Είναι ο κεντρικός μηχανισμός για ανατροπή εργασιακών δικαιωμάτων και την υπονόμευση της μονιμότητας, την τρομοκράτηση και τις μαζικές απολύσεις. Δεν είναι μια διαδικασία προώθησης της αξιοκρατίας. Αντίθετα φροντίζει για την ανέλιξη των «ημετέρων» που ακολουθούν υπάκουα, με σκοπό τη χειραγώγηση και πειθάρχηση των υπολοίπων.

Τo φαινόμενo μαζικών ή μεμονωμένων διώξεων εκπαιδευτικών «διότι δεν συνεμορφώθησαν προς τα υποδείξεις» ή για διατύπωση άποψης και κυρίως για πολιτική και συνδικαλιστική δράση έχει πάρει πρωτόγνωρες για τα μεταπολιτευτικά χρόνια διαστάσεις, με αποτέλεσμα ένα σπιράλ αυταρχισμού, φόβου και τρομοκρατίας να θέτει την όποια (παιδαγωγική) ελευθερία σε αναστολή. Σε αυτή την κατεύθυνση εντείνονται οι διαδικασίες και οι μηχανισμοί ελέγχου ακόμα και της προσωπικής ζωής. Η πολιτική της κυβέρνησης με το δίπολο διώξεις-αυταρχισμός και «αξιολόγηση» θέλει τους εργαζόμενους και τους εκπαιδευτικούς άβουλους και μοιραίους», «yes men», υπαλλήλους που ευθυγραμμίζονται και υποτάσσονται στη γενικότερη εκπαιδευτική πολιτική.

Το άρθρο 103 δεν είναι απολίθωμα. Είναι γραμμή άμυνας απέναντι στον κομματισμό που σημάδεψε την ελληνική διοίκηση για δεκαετίες. Η Αριστερά της αντίστασης και της ανατροπής οφείλει να υπερασπιστεί τα δικαιώματα και τις κατακτήσεις ολόκληρου αιώνα. Η υπεράσπιση της μονιμότητας στο δημόσιο συνδέεται άρρηκτα με το δικαίωμα της μόνιμης και σταθερής εργασίας για όλους. Ποτέ άλλοτε δεν ήταν πιο αναγκαίο ένα παλλαϊκό κίνημα υπεράσπισης των κοινωνικών αγαθών-δικαιωμάτων και ανατροπής της κυρίαρχης πολιτικής, που να συνδέεται με το στρατηγικό στόχο για την εγκαθίδρυση μιας κοινωνίας απαλλαγμένης από την εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, στο πλαίσιο της οποίας «η ελεύθερη ανάπτυξη του καθενός είναι προϋπόθεση για την ανάπτυξη όλων».