Όταν το δωρεάν γίνεται… ακριβό

«Προσπαθούμε, δια των μεταρρυθμίσεων που φέρνουμε, να κάνουμε δύο παράλληλα συστήματα στην υγεία -ιδιωτική και δημόσια- να τα κάνουμε να συνεργαστούν, για να αντιμετωπίσουμε τις νέες συνθήκες…» (Α. Γεωργιάδης, βουλή, Απρίλης 2024).

Αυτή ακριβώς η πολιτική οδηγεί στην τραγική εικόνα που υπάρχει σήμερα σε όλο το Εθνικό Σύστημα Υγείας (ΕΣΥ), που έχει τη σφραγίδα της Κυβέρνησης Μητσοτάκη και βιώνεται με τον πιο απάνθρωπο τρόπο από τους πολίτες αυτής της χώρας. Δεκάδες οι καταγγελίες από τα νοσοκομεία, στις οποίες περιγράφονται οι ελλείψεις σε γιατρούς και νοσηλευτές, που έχουν σαν συνέπεια την υπολειτουργία παθολογικών και ογκολογικών κλινικών, ακτινολογικών τμημάτων και ΜΕΘ. Οι πολίτες βιώνουν στο πετσί τους την αύξηση -ιδιαίτερα στην περιφέρεια- των χρόνων αναμονής για διαγνωστικές εξετάσεις, χειρουργεία και νοσοκομειακή περίθαλψη. Μελέτες και στατιστικά αυτό αποδεικνύουν.

Η χώρα βρίσκεται στην τελευταία θέση της ΕΕ στην αναλογία νοσηλευτών προς πληθυσμό. Το ΕΣΥ σήμερα λειτουργεί με 15.000 λιγότερους νοσηλευτές από όσους απαιτούνται. Κλινικές λειτουργούν οριακά, βάρδιες χωρίς επαρκές προσωπικό, νοσηλευτές που εργάζονται 12ωρα χωρίς ρεπό και άδειες. Πολλά ΤΕΠ έχουν μετατραπεί σε πεδία μάχης, οι εξαντλητικές συνθήκες εργασίας θέτουν σε κίνδυνο την ζωή του υγειονομικού προσωπικού και των ασθενών, οι αναγκαστικές μετακινήσεις και οι χρυσές εφημερίες των ιδιωτών με τις οποίες το υπουργείο προσπαθεί να καλύψει τα τεράστια αυτά κενά, η καθυστέρηση στην πληρωμή των εφημεριών και οι χαμηλές αποδοχές οδηγούν το ΕΣΥ στην κατάρρευση. Και οι ασθενείς, μέσα στην αγωνία τους, βλέπουν ένα ανάλγητο κράτος να υποκρίνεται και να ψεύδεται μέσα από τα αργυρώνητα ΜΜΕ.

Οι συνέπειες των παραπάνω πολιτικών υπήρξαν ευρείες και εμφανείς. Η συμμετοχή των πολιτών στις απευθείας ιδιωτικές πληρωμές ανέβηκε δραματικά. Η Ελλάδα καταγράφει από τις υψηλότερες ιδιωτικές δαπάνες υγείας στην Ευρώπη. Αποτέλεσμα η πρόσβαση σε αναγκαία φάρμακα και υπηρεσίες να καταστεί οικονομικά δυσχερέστερη. Είναι εφικτή μόνο «τρώγοντας» ακόμη μεγαλύτερο κομμάτι από τον προϋπολογισμό της λαϊκής οικογένειας ή εντελώς ανέφικτη για τα χαμηλότερα κοινωνικοοικονομικά στρώματα, εντείνοντας τις ανισότητες και αυξάνοντας τις ανικανοποίητες ανάγκες για παροχές υγείας. «Mπαρούτι» στα θεμέλια του πολύπαθου ΕΣΥ θα βάλει η πρόθεση της κυβέρνησης να δώσει το «πράσινο φως» για την είσοδο ιδιωτικών ασφαλιστικών εταιρειών στα δημόσια νοσοκομεία.

Μελέτη του ΚΕΠΥ(1) τεκμηριώνει ότι κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης (2009-19), σε συνθήκες δημοσιονομικής λιτότητας και εξωτερικής επιτήρησης, το ΕΣΥ αποδυναμώθηκε δραματικά. Σε αυτό το διάστημα οι πολιτικές λιτότητας που συνόδευσαν τα μνημόνια έθεσαν την «υγεία» στο επίκεντρο των αντιδραστικών διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, που αποσκοπούσαν στην περικοπή του κόστους και στην αύξηση της βάρβαρης δημοσιονομικής βιωσιμότητας μέσω -μεταξύ άλλων- δραστικών μειώσεων των δημόσιων δαπανών υγείας.

Η δημόσια δαπάνη υγείας μειώθηκε κατά 43,3%, συμπαρασύροντας τη χρηματοδότηση των νοσοκομείων του ΕΣΥ σε μείωση κατά 36,3%. Το ΕΣΥ απώλεσε το 13,6% των νοσοκομείων του, το 23,5% των νοσοκομειακών του κλινών, το 12,9% των εργαζομένων στα νοσοκομεία του και το 11,2% των εργαζομένων του στα Κέντρα Υγείας. Οι συνέπειες αυτής της συρρίκνωσης του ΕΣΥ στον πληθυσμό ήταν άμεσα εμφανείς με αύξηση κατά 28,2% των ανικανοποίητων ιατρικών αναγκών και κατά 4,1% των νοικοκυριών με καταστροφικές δαπάνες υγείας (δηλαδή με πολύ υψηλές πληρωμές της λαϊκής οικογένειας για υπηρεσίες υγείας, οι οποίες ξεπερνούν την οικονομική τους δυνατότητα και θέτουν σε κίνδυνο τη διαβίωσή τους). Η μελέτη επίσης τεκμηριώνει ότι κατά την πανδημική περίοδο (2020-24), σε συνθήκες δημοσιονομικής χαλάρωσης, το ΕΣΥ δεν ενδυναμώθηκε.

Το 2023 το ΕΣΥ διέθετε 128 νοσοκομεία (εκ των οποίων τέσσερα ΝΠΙΔ) συνολικής δυναμικότητας 33.802 κλινών, οι οποίες αντιστοιχούσαν στο 69.8% των νοσοκομειακών κλινών της χώρας. Την περίοδο 2009-19 το ΕΣΥ απώλεσε συνολικά 9.285 νοσοκομειακές κλίνες κύρια μέσω του κλεισίματος ή της συγχώνευσης νοσοκομείων του. Αξίζει να σημειωθεί ότι κατά την ίδια χρονική περίοδο (2009-23) ο ιδιωτικός κερδοσκοπικός νοσοκομειακός τομέας υγείας συγκράτησε τη συνολική του δυναμικότητα σε κλίνες, αυξάνοντας έτσι το μερίδιο του στο συνολικό αριθμό νοσοκομειακών κλινών στη χώρα (30,2% του συνόλου των κλινών της χώρας το 2023, έναντι 27,8% το 2009). Ως αθροιστικό αποτέλεσμα των παραπάνω περιόδων κρίσης και των πολιτικών αντιμετώπισής τους, το υγειονομικό προσωπικό συνολικά που υπηρετούσε το 2024 στα νοσοκομεία του ΕΣΥ ήταν κατά 10% λιγότερο σε σχέση με τα προ οικονομικής κρίσης επίπεδα του 2009, ενώ 11,7% των εργαζόμενων στα νοσοκομεία του ΕΣΥ εξακολουθούσαν να εργάζονται ως επικουρικό προσωπικό με συμβάσεις ορισμένου χρόνου.

Το 2020 (πανδημία) τα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας δείχνουν ότι 460.539 (απογραφή 2021) αντιμετώπιζαν καταστροφικές (σε σχέση πάντα με τον οικογενειακό προϋπολογισμό) δαπάνες υγείας. Οι καταστροφικές δαπάνες υγείας στην Ελλάδα αυξήθηκαν σημαντικά κατά την μνημονιακή περίοδο της οικονομικής κρίσης (λόγω της μείωσης του διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών και της συρρίκνωσης του ΕΣΥ και των κοινωνικοασφαλιστικών καλύψεων υγείας), παρουσιάζοντας νέα σημαντική αύξηση με την εκδήλωση της πανδημίας. Το 2020 το ποσοστό των νοικοκυρών που αντιμετώπιζαν καταστροφικές δαπάνες υγείας ήταν κατά 25% υψηλότερο σε σχέση με το αντίστοιχο ποσοστό προ οικονομικής κρίσης το 2009.

Επιπρόσθετα, η μετατροπή του ΕΣΥ κατά τη διάρκεια της πανδημίας σε «σύστημα υγείας μίας νόσου» προκάλεσε τεράστιες απώλειες στη νοσηλευτική του κίνηση με εμφανείς επιπτώσεις στην οικονομική προστασία και πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας του πληθυσμού. Η μελέτη του ΚΕΠΥ αναδεικνύει ότι κατά τη μεταπανδημική περίοδο (2024), το ΕΣΥ εμφανίζει σαφείς ενδείξεις έντονης δοκιμασίας των ορίων αντοχής του. Χάρη στην αυτοθυσία του προσωπικού των δημοσίων νοσοκομείων (παντελής η απουσία -ως επιλογή- των ιδιωτικών κλινικών) αποφεύχθηκαν τα χειρότερα.

Η χρηματοδότηση των νοσοκομείων του, σε σχέση με τα προ κρίσεων επίπεδα του 2009, παραμένει κατά 38% μικρότερη έχοντας διανύσει 14 έτη συνεχούς λιτότητας και αδυνατεί να επανέλθει στα προ πανδημίας επίπεδα. Στις δομές ΠΦΥ του ΕΣΥ παρατηρείται αυξημένη φθορά ιατρικού προσωπικού με τάση μείωσης, οι δε επισκέψεις σε Κέντρα Υγείας και ΤοΜΥ -πέντε χρόνια μετά την έναρξη της πανδημίας- παραμένουν κατά 16,5% λιγότερες σε σχέση με τα προ πανδημίας επίπεδα· μια σαφής απόδειξη της στροφής των ασθενών, με όποιο κόστος, στον ιδιωτικό τομέα υγείας.

Πέρα όμως από το γεγονός ότι οι ασθενείς εξωθούνται να πληρώνουν στον ιδιωτικό τομέα, αναγκάζονται να πληρώνουν και στο δημόσιο, είτε με τα απογευματινά ιατρεία, τα οποία λειτουργούν εδώ και πολλά χρόνια στην Ελλάδα, είτε με τα απογευματινά χειρουργεία τα οποία νομοθετήθηκαν -υποτίθεται- ως απάντηση στο πρόβλημα των τεράστιων αναμονών.

Στα πλαίσια αυτά εντάσσεται και η πρόσκληση του ΕΟΠΥΥ στις ιδιωτικές κλινικές που ενδιαφέρονται να συμμετάσχουν στο πρόγραμμα χειρουργείων να υποβάλουν τα σχετικά δικαιολογητικά. Το πρόγραμμα αυτό επιχορηγείται από το Ταμείο Ανάκαμψης. Προφανώς δεν είναι τυχαίο ότι επιλέγεται αυτή η χρονική στιγμή προκειμένου να ξεκινήσουν οι δωρεάν απογευματινές επεμβάσεις και από τον ιδιωτικό τομέα, αφού η λίστα αναμονής έχει ασθενείς που περιμένουν πάνω από τέσσερα χρόνια για να χειρουργηθούν, καθώς δεν υπάρχει το απαραίτητο προσωπικό.

Η διαχρονική πραγματικότητα των συστημάτων υγείας στον καπιταλισμό αποκαλύπτει ότι στις κρίσεις του -είτε με δημοσιονομικό περιορισμό (λιτότητα) είτε με δημοσιονομική χαλάρωση και επέκταση- οι δημόσιες υπηρεσίες υγείας παραμένουν αποδυναμωμένες και ευάλωτες, με τις κρίσεις τις περισσότερες φορές να χρησιμοποιούνται ως ευκαιρία για την επιτάχυνση και εμβάθυνση των πολιτικών ιδιωτικοποίησης-εμπορευματοποίησης της υ­γείας και αμφισβήτησης του χαρακτήρα της ως θεμελιώδους δημόσιου και δωρεάν δικαιώματος. Αυτός εξάλλου είναι ο διακηρυγμένος άμεσα η έμμεσα πολιτικός στόχος της κυβέρνησης, όπως και όλων των προηγούμενων κυβερνήσεων, να συρρικνωθεί δηλαδή το ΕΣΥ και τη θέση του να πάρουν τα ξένα και ντόπια ιδιωτικά κεφάλαια στην υγεία.

Αυτή η πολιτική υλοποιείται με πολύ γρήγορους ρυθμούς με ΝΔ, Μητσοτάκη και Γεωργιάδη στο τιμόνι.

Είναι λοιπόν πολιτική η επιλογή και πολιτικός ο σχεδιασμός που υπηρετεί την περικοπή δαπανών για την υγεία, και τη συρρίκνωση του ΕΣΥ, ώστε να πάψει πλέον να αποτελεί ισχυρό ανταγωνιστή των ιδιωτικών κλινικών. Είναι βέβαιο ότι η ύπαρξη ενός ισχυρού δημόσιου και δωρεάν συστήματος υγείας δεν αφήνει κανένα περιθώριο ανάπτυξης και κερδοφορίας των ιδιωτικών κεφαλαίων στην υγεία. Αυτός είναι ένας βασικός λόγος που θέλουν να ξεμπερδέψουν με το ΕΣΥ και να το μετατρέψουν σε ένα πλήρως εμπορευματοποιημένο σύστημα υγείας, που θα παρέχει δωρεάν μόνο πολύ βασικές και έκτακτες υπηρεσίες.

Η δημόσια δωρεάν υγεία, η ιατροφαρμακευτική κάλυψη και ασφάλιση, τα νοσοκομεία που χτίστηκαν από άκρη σε άκρη σε όλη τη χώρα με «λεφτά» του λαού και που χρόνια τώρα επιχειρούν να τα κλείσουν, αποτελούν κατακτήσεις που κερδήθηκαν μέσα από μεγάλους αγώνες, προκειμένου να έχουν όλοι, μηδενός εξαιρουμένου, πρόσβαση στο κοινωνικό αγαθό της ιατρικής περίθαλψης. Δημόσια και δωρεάν υγεία για όλους.

(1) Το ΕΣΥ σε οριακό σημείο αντοχής, Ερευνητική ομάδα ΚΕΠΥ (Κέντρο Έρευνας και Εκπαίδευσης στη Δημόσια Υγεία, την Πολιτική Υγείας και την Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας), Δεκέμβρης 2025.

πηγή: Λαϊκός Δρόμος