γράφει ο Μιχάλης Μαυρογιώργης

Οι λίγοι με όπλα την αγορά, τους νόμους, τους θεσμούς και την κρατική βία, άλλοτε ξεκάθαρα (πχ πλειστηριασμοί) και άλλοτε υπόγεια (πχ νόμοι οριοθέτησης οικισμών και καθορισμού χρήσεων γης) αναδιανέμουν μεθοδικά τον πλούτο υπέρ τους – Μετατρέπουν με αυτό τον τρόπο το δικαίωμα στη στέγαση σε πανάκριβο εμπόρευμα για το λαό

Τα μνημόνια ενέτειναν το πιο βάρβαρο εργαλείο αναδιανομής: τους πλειστηριασμούς. Ακόμη και η πρώτη κατοικία, αποτέλεσμα κόπων μιας ζωής, περνά στα χέρια των τραπεζών και των funds. Κυβέρνηση και τραπεζίτες δείχνουν το αποκρουστικό τους πρόσωπο πλειστηριάζοντας μέχρι και κατοικίες καρκινοπαθών. Ο μικροϊδιοκτήτης πληρώνει ΕΝΦΙΑ χωρίς να εξετάζεται εάν προκύπτει εισόδημα από την ιδιοκτησία αυτή, χωρίς καν να εξετάζεται το εισόδημά του γενικά που σε αρκετές περιπτώσεις είναι πενιχρό. Ο μεγαλοϊδιοκτήτης, από την άλλη, έχει offshore και παραθυράκια. Η φορολογία στην κατοικία γίνεται μοχλός πίεσης για τους φτωχούς, ώστε να πουλήσουν όσο-όσο.

Επιπλέον οι ιδιωτικοποιήσεις αποτελούν ένα από τα βασικά εργαλεία αυτής της αναδιανομής. Η δημόσια γη, που θα μπορούσε να αξιοποιηθεί για τις ανάγκες του λαού (λαϊκή κατοικία, πράσινο, παιδεία, υγεία), ξεπουλιέται στους μεγαλοεπιχειρηματίες. Το παράδειγμα του Ελληνικού είναι κραυγαλέο: 6.200 στρέμματα δημόσιας γης παραχωρήθηκαν εξοργιστικά φθηνά (147€/τ.μ.) στη Lamda Development (Λάτσης) για την κατασκευή ενός «παραδείσου» για λίγους, ενώ οι λαϊκές γειτονιές ασφυκτιούν από την έλλειψη πράσινου. Ενδεικτικό το γεγονός ότι στο Ελληνικό κατασκευάζεται καζίνο μέσα στον αστικό ιστό. Αυτό ήταν κάτι που οι χρήσεις γης το απαγόρευαν μέχρι προσφάτως. Ταυτόχρονα η μετατροπή σπιτιών σε ακίνητα βραχυχρόνιας μίσθωσης, η μαζική αγορά κατοικιών από επενδυτικά funds και ξένους αγοραστές (βλ golden visa) εκτοπίζουν περαιτέρω τη λαϊκή κατοικία.

Το ίδιο κράτος, που καθορίζει την πολεοδομική νομοθεσία, είναι εκείνο που στέλνει τα ΜΑΤ να ξυλοκοπήσουν το λαό που αντιστέκεται στους πλειστηριασμούς. Θα ήταν μάλλον αφελές να θεωρήσουμε ότι το κράτος αυτό νομοθετεί με κριτήριο τις ανάγκες του λαού. Πράγματι μόνο τα τελευταία χρόνια το κράτος έχει υψώσει ανυπέρβλητα νομοθετικά εμπόδια στο λαό.

Το Συμβούλιο της Επικρατείας με διαδοχικές αποφάσεις του (176/2023, 992/2023 και 1206/2023) περιόρισε δραστικά την εκτός σχεδίου δόμηση. Αυτό διότι πλέον, προκειμένου να οικοδομείται ένα γεωτεμάχιο, απαιτείται ο κοινόχρηστος δρόμος (πρόσωπο) να είναι αναγνωρισμένος με προεδρικό διάταγμα ή άλλη κανονιστική πράξη. Ταυτόχρονα βέβαια το κράτος δεν έχει φροντίσει να αναγνωρίσει τη μεγάλη πλειοψηφία των δρόμων που βρίσκονται εκτός σχεδίου!

Επιπλέον σε αρκετές περιοχές της ελληνικής επικράτειας πραγματοποιείται κλοπή γης από το κράτος με όχημα τους δασικούς χάρτες. Η προστασία των δασών από οποιαδήποτε χρήση μπορεί να τα επιβαρύνει φυσικά είναι κάτι θετικό. Εδώ ωστόσο δεν συμβαίνει αυτό. Αγροτεμάχια που καλλιεργούνται πολλές δεκαετίες κρίθηκαν δασικά σε μία νύκτα. Το κριτήριο της αντίστοιχης νομοθεσίας είναι πως προκειμένου ένα αγροτεμάχιο (ή και ένα οικόπεδο) να μην χαρακτηριστεί δασικό θα πρέπει να προκύπτει (από αεροφωτογραφίες) ανθρώπινη δραστηριότητα (καλλιέργεια, κατοικία, μεταποίηση, βιοτεχνία κτλ) από το 1945! Δηλαδή εάν κάποιου ο προπάππους καλλιέργησε ένα γεωτεμάχιο το 1950, τότε αυτό κρίνεται δασική έκταση! Μάλιστα υπό προϋποθέσεις περνάει και στην ιδιοκτησία του κράτους ακόμα και εάν ο ιδιοκτήτης έχει συμβόλαιο εδώ και δεκαετίες! Δεκάδες χιλιάδες μικροί αγρότες και ατομικά αγροτικά νοικοκυριά είδαν τις μικροϊδιοκτησίες τους δηλωμένες και περασμένες στο κτηματολόγιο από το ελληνικό δημόσιο (Διεύθυνση Δασών). Οι διαδικασίες των ενστάσεων (και πρόδηλων σφαλμάτων) είναι κοστοβόρες, χρονοβόρες, ακατανόητες και εξοντωτικές για τη μεγάλη πλειοψηφία της αγροτιάς, χωρίς να προκύπτει σε πολλές περιπτώσεις θετικό αποτέλεσμα.

Ταυτόχρονα, η έλλειψη πολεοδομικού σχεδιασμού, η διαφθορά, η υποστελέχωση κρατικών μηχανισμών όπως επίσης και η λογική «όλα για τον τουρισμό» έχουν οδηγήσει στο να αποτελεί η αυθαίρετη δόμηση ένα εκτεταμένο πρόβλημα στη χώρα μας. Είναι γεγονός πως και φτωχά στρώματα έχουν αναγκαστεί να χτίσουν αυθαίρετα προκειμένου να εξασφαλίσουν στέγη, καθώς δεν υπήρξε ποτέ πολιτική που να ενδιαφέρεται για τη λαϊκή κατοικία. Οι κυβερνήσεις διαχρονικά αλλά και τα ΜΜΕ για το πρόβλημα της αυθαίρετης δόμησης δείχνουν με το δάκτυλο αυτά τα στρώματα. Προσπαθούν με αυτόν τον τρόπο να πείσουν το λαό πως είναι και ο ίδιος διεφθαρμένος, στη λογική «όλοι μαζί τα φάγαμε». Εξισώνουν εκείνον που έκτισε μία αυθαίρετη ισόγεια προέκταση 20τ.μ. με τον μεγαλοξενοδόχο που έκτισε 2000 τ.μ. αυθαίρετο ξενοδοχείο.

Οι συνέπειες της αυθαίρετης δόμησης είναι καταστροφικές. Καμία αντισεισμική, αντιπλημμυρική και αντιπυρική προστασία δεν μπορεί να διασφαλιστεί όταν δεν υπάρχει πολεοδομικός σχεδιασμός που να τηρείται, με αποτέλεσμα τραγικές ανθρώπινες και υλικές απώλειες. Η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ στο κεφάλαιο Δ του Ν. 4495/2017 (συνέχεια του 4178/2013) έχει δώσει τον παραπλανητικό τίτλο: Αντιμετώπιση αυθαίρετης δόμησης. Σε ένα νομοσχέδιο με αυτό τον τίτλο θα περίμενε κανείς κρατικές παρεμβάσεις που να μετριάζουν τις συνέπειες της εκτεταμένης αυθαίρετης δόμησης του παρελθόντος. Να υπήρχαν έστω εκ των υστέρων προσπάθειες για την αντισεισμική, αντιπλημμυρική και αντιπυρική προστασία των κατασκευών αυτών. Ταυτόχρονα ένα κράτος υπέρ των λαϊκών συμφερόντων θα εξαντλούσε την επιείκειά του απέναντι στη λαϊκή κατοικία, ενώ ταυτόχρονα θα εξαντλούσε την αυστηρότητά του απέναντι σε αυθαίρετα εκτρώματα χιλιάδων τετραγωνικών για επενδυτικούς σκοπούς. Ο νόμος αυτός ωστόσο όπως και ο προηγούμενος (4178/2013) δεν έχει φυσικά αυτή τη λογική. Με το νόμο αυτό, το κράτος δεν κάνει ούτε μία παρέμβαση για τη προστασία της λαϊκής κατοικίας από τις φυσικές καταστροφές αλλά και την προστασία του περιβάλλοντος. Αντίθετα λειτουργεί φορομπηχτικά ζητώντας από το λαό εξωφρενικά πρόστιμα προκειμένου να νομιμοποιήσει τις αυθαιρεσίες. Ταυτόχρονα νομιμοποιεί και θηριώδεις αυθαίρετες κατασκευές (βιομηχανικά κτίρια, ξενοδοχεία) με παρόμοιο πρόστιμο (ανά τ.μ.) με αυτό της πρώτης κατοικίας.

Σε αυτό το πλαίσιο ήρθε να προστεθεί και το ΠΔ 194/2025 (Οριοθέτηση οικισμών με πληθυσμό κάτω των 2000 κατοίκων καθώς και καθορισμός χρήσεων γης και γενικών όρων και περιορισμών δόμησης). Τα κριτήρια τα οποία θέτει το συγκεκριμένο νομοσχέδιο είναι δυσμενέστερα αυτών που ισχύουν σήμερα, τόσο για την οριοθέτηση των οικισμών, όσο και για τους όρους δόμησης. Δηλαδή όταν ολοκληρωθούν τα τοπικά πολεοδομικά σχέδια, οικόπεδα που βρίσκονται σήμερα εντός οικισμού και είναι οικοδομήσιμα θα μετατραπούν σε αγροτεμάχια ή μη οικοδομήσιμα οικόπεδα.

Ας δούμε ορισμένα ενδεικτικά σημεία του νόμου. Στο παρελθόν ο νόμος υποχρέωσε τους Νομάρχες να προσδιορίσουν ορισμένους οικισμούς (06.12.1982). Το παρόν νομοσχέδιο ισχυρίζεται πως οι νομάρχες ήταν αναρμόδια όργανα(!) και οι οικισμοί αυτοί πρέπει να οριοθετηθούν ξανά σύμφωνα με το ΠΔ. 194/2025. Επιπλέον πηγαίνοντας ένα βήμα παραπέρα στο άρθρο πέντε παράγραφος επτά αναφέρεται ότι οικισμοί που είχαν υπαχθεί με απόφαση νομάρχη στο 06.12.1982 μπορούν να καταργηθούν εντελώς(!) εάν δεν πληρούνται τα κριτήρια του παρόντος. Επιπλέον καταργείται πρόβλεψη που υπήρχε προκειμένου να μπορούν να οικοδομήσουν μόνιμοι κάτοικοι στάσιμων οικισμών που διέθεταν ένα μόνο οικόπεδο (δημιουργία οικοπέδων 500 τ.μ. από κατάτμηση μεγαλύτερων οικοπέδων). Τέλος ενώ πριν το ΠΔ εάν είχες ένα οικόπεδο έστω και ένα τ.μ. εντός οικισμού μπορούσες να οικοδομήσεις («συμπλήρωνες» αρτιότητα από το τμήμα του οικοπέδου που ήταν εκτός οικισμού), πλέον απαιτείται να είναι εντός οικισμού το 30% του οικοπέδου προκειμένου να «συμπληρώσεις» αρτιότητα. Αυτά είναι μόνο ορισμένα ενδεικτικά παραδείγματα του πνεύματος του νόμου αυτού.

Η πολιτική αυτή εντείνει την εγκατάλειψη της υπαίθρου και επιταχύνει τη συγκέντρωση του πληθυσμού στα μεγάλα αστικά κέντρα. Εκατοντάδες μικροί οικισμοί συρρικνώνονται στερώντας από τους κατοίκους τους τη δυνατότητα να παραμείνουν στον τόπο τους. Η κυβέρνηση, την ίδια στιγμή που αναφέρεται υποκριτικά στο δημογραφικό πρόβλημα, προωθεί την ερήμωση της υπαίθρου και τη μετατροπή της γης σε εμπόρευμα για επενδυτές και τουρίστες.

Η ανάγκη του λαού για στέγαση μπορεί να βρει δικαίωση μόνο μέσα από τους αγώνες του ίδιου του λαού. Μόνο έτσι μπορούν να υπάρξουν άμεσα μέτρα ανακούφισης, όπως ματαίωση πλειστηριασμών, κατάργηση του ΕΝΦΙΑ, εργατικές κατοικίες, ουσιαστικά επιδόματα ενοικίων και φοιτητικές εστίες. Μόνο έτσι μπορούν να υπάρξουν νόμοι που να υποχρεώνονται να λαμβάνουν υπόψη το λαό και τις ανάγκες του.