Τα τελευταία χρόνια καταγράφεται μια σαφής αύξηση των αγχωδών διαταραχών και της κατάθλιψης στους νέους. Οι έρευνες στην Ελλάδα δείχνουν ότι ένα σημαντικό ποσοστό νέων 18–30 ετών εμφανίζει έντονα συμπτώματα άγχους, ενώ τα καταθλιπτικά επεισόδια παρουσιάζουν σταθερή άνοδο, ιδιαίτερα μετά την πανδημία. Πρόσφατη έρευνα που δημοσιεύτηκε τον Ιανουάριο του 2026 σε δείγμα 5000 Ελλήνων φοιτητών, έδειξε ότι πάνω από 60% των φοιτητών εμφανίζει καταθλιπτικά συμπτώματα, ενώ περισσότεροι από τους μισούς εκδηλώνουν συμπτώματα άγχους και στρες. Το φαινόμενο αυτό δεν μπορεί να ερμηνευτεί ως μια σειρά «ατομικών περιπτώσεων», ούτε ως αποτέλεσμα προσωπικής αδυναμίας, όπως προσπαθεί να παρουσιάσει τις ψυχικές ασθένειες η κυρίαρχη προπαγάνδα. Αντίθετα, αποτελεί μια κοινωνική πραγματικότητα, άμεσα συνδεδεμένη με τις συνθήκες ζωής που διαμορφώνονται σήμερα.

Η νεολαία βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα περιβάλλον διαρκούς αβεβαιότητας. Η εργασιακή επισφάλεια, οι χαμηλοί μισθοί, η ανεργία και η δυσκολία αυτονόμησης δημιουργούν ένα συνεχές αίσθημα ανασφάλειας για το μέλλον. Ταυτόχρονα, στο εκπαιδευτικό σύστημα και, στη συνέχεια, στο εργασιακό περιβάλλον ενισχύεται συνεχώς ο ανταγωνισμός, η πίεση για επιτυχία, η αύξηση της παραγωγικότητας, μετατρέποντας τη μόρφωση και την εργασία σε έναν διαρκή αγώνα επιβίωσης. Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, το άγχος παύει να είναι περιστασιακό και γίνεται μόνιμο χαρακτηριστικό της καθημερινότητας.

Παράλληλα, η ενίσχυση του ατομικισμού και η αποδυνάμωση των συλλογικών σχέσεων οδηγούν σε απομόνωση. Οι νέοι καλούνται να «τα καταφέρουν μόνοι τους», ενώ εντείνεται το αίσθημα σύγκρισης και ανεπάρκειας. Το αποτέλεσμα είναι η εσωτερίκευση των πιέσεων. Τα κοινωνικά προβλήματα μεταφράζονται σε «ατομικά αδιέξοδα».

Ωστόσο, το ζήτημα δεν αφορά όλους με τον ίδιο τρόπο. Οι νέοι από εργατικά και λαϊκά στρώματα βιώνουν πιο έντονα τις συνέπειες. Η οικονομική ανασφάλεια, η έλλειψη στήριξης και οι περιορισμένες επιλογές επιδεινώνουν την ψυχική επιβάρυνση. Έτσι, η ψυχική υγεία αναδεικνύεται και ως ταξικό ζήτημα: αυτοί που έχουν λιγότερα μέσα, έχουν και λιγότερες δυνατότητες να προστατευτούν.

Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο εμφανές όταν εξετάσουμε την πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας. Στην Ελλάδα, οι δημόσιες δομές είναι περιορισμένες και υποστελεχωμένες. Τα Κέντρα Ψυχικής Υγείας και τα εξωτερικά ιατρεία των δημόσιων νοσοκομείων αντιμετωπίζουν σοβαρές ελλείψεις σε προσωπικό, ενώ οι λίστες αναμονής μπορεί να φτάνουν εβδομάδες ή και μήνες. Η πρωτοβάθμια φροντίδα ψυχικής υγείας παραμένει ανεπαρκώς ανεπτυγμένη, με αποτέλεσμα πολλοί νέοι να μην έχουν άμεση και δωρεάν πρόσβαση σε υποστήριξη.

Ουσιαστικά η μόνη διέξοδος είναι ο ο ιδιωτικός τομέας που μπορεί να προσφέρει υπηρεσίες πιο άμεσα, αλλά με κόστος απαγορευτικό πολλές φορές για έναν νέο εργαζόμενο ή άνεργο. Έτσι, η ψυχική υγεία μετατρέπεται σταδιακά σε εμπόρευμα: όσοι έχουν την οικονομική δυνατότητα μπορούν να λάβουν φροντίδα, ενώ οι υπόλοιποι καλούνται να διαχειριστούν μόνοι τους το πρόβλημα. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο ανθούν τα τελευταία χρόνια, κυρίως στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οι διάφοροι influencers και coaches, που προωθούν την κουλτούρα της λεγόμενης «θετικής σκέψης», την ιδέα δηλαδή ότι η ευτυχία και η ψυχική ισορροπία είναι ατομικό ζήτημα. «Σκέψου θετικά», «όλα είναι στο μυαλό σου», «αν θέλεις κάτι πολύ θα το πετύχεις» είναι μερικές από τις φράσεις που διαβάζουμε καθημερινά, οι οποίες δεν ενδυναμώνουν πραγματικά, αλλά ουσιαστικά μεταθέτουν την ευθύνη από τις κοινωνικές συνθήκες στο άτομο. Έτσι το άγχος και η κατάθλιψη, για παράδειγμα, αποκόπτονται από τις πραγματικές αιτίες που τα γεννούν και παρουσιάζονται σαν προσωπική αποτυχία διαχείρισης.

Για εμάς, αυτή που γεννά τις αιτίες για την ψυχική εξουθένωση της νεολαίας είναι η αντιλαϊκή πολιτική που εφαρμόζει η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας εδώ και 7 χρόνια συνεχίζοντας το έργο των προκατόχων της, ενώ ταυτόχρονα η ίδια πολιτική την αφήνει απροστάτευτη διαλύοντας την δημόσια ψυχική υγεία και ρίχνοντας την ευθύνη στον καθένα ξεχωριστά. Η πολιτική αυτή είναι που παράγει ανασφάλεια, πίεση και ανισότητες. Η αντιμετώπιση του προβλήματος δεν μπορεί να περιοριστεί σε ατομικές λύσεις ή στην απλή «ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας». Απαιτεί ουσιαστική βελτίωση των όρων ζωής, ενίσχυση των δημόσιων δομών υγείας και κατοχύρωση του δικαιώματος όλων σε δωρεάν και ποιοτική ψυχική φροντίδα.

περιοδικό πορεία, τ. 62