γράφει ο Γιώργος Σόφης

Βρισκόμαστε στο μέσον του καλοκαιριού, στο μέσον της τουριστικής περιόδου και σχεδόν όλη η συζήτηση των οικονομικών αναλυτών αφορά τα νέα που έρχονται απ’ την τουριστική κίνηση, αφού άλλωστε η κυβέρνηση αλλά και όλο το πολιτικό σύστημα θεωρεί ότι ο τουρισμός αποτελεί τη βασική πηγή εσόδων και τη βασική πηγή της καπιταλιστικής οικονομικής ανάπτυξης της χώρας. Θα επιχειρήσουμε να δώσουμε μια διαφορετική άποψη για την πραγματικότητα γύρω απ’ την υπόθεση τουρισμός και τις πραγματικές επιπτώσεις στην οικονομία της χώρας. Θα πρέπει αρχικά να τονίσουμε ότι ο παράγοντας τουρισμός σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να παρακαμφθεί και να δαιμονοποιηθεί σαν τον μοναδικό παράγοντα κρίσης της ελληνικής οικονομίας. Επίσης οι παρακάτω γραμμές δεν έρχονται να απαντήσουν στο συνολικό πρόβλημα που λέγεται τουρισμός, αλλά προσπαθούν να αποκαλύψουν ορισμένες εμφανέστατα αρνητικές επιπτώσεις στην πορεία της χώρας τις τελευταίες δεκαετίες.

1. Ο τουρισμός άλλαξε δραματικά το οικονομικό μοντέλο της χώρας

Τα τελευταία χρόνια με σημείο αναφοράς την ένταξη της χώρας μας στη ΕΕ (πρώην ΕΟΚ), το οικονομικό μοντέλο της χώρας έχει αλλάξει δραματικά. Ο αγροτικός τομέας έχει συρρικνωθεί δραματικά, η χώρα έχει χάσει βασικά αγροτικά προϊόντα, η όποια βιομηχανική παραγωγή έχει υποβαθμιστεί σημαντικά, ενώ έχει διογκωθεί έντονα ο τριτογενής τομέας, δηλαδή οι υπηρεσίες, με την τουριστική βιομηχανία να παίζει προεξάρχοντα ρόλο. Μάλιστα, οι κυβερνήσεις ομολογούν χωρίς να κοκκινίζουν ότι η βαριά βιομηχανία της χώρας είναι ο τουρισμός!

Η καταστροφή αυτή των παραγωγικών δυνάμεων πρώτα απ’ όλα στον πρωτογενή τομέα (γεωργία, κτηνοτροφία) έχει οδηγήσει σε ριζική αλλαγή της κατανομής του πληθυσμού, στην απασχόληση του εργατικού δυναμικού, στην εγκατάλειψη των καλλιεργούμενων εκτάσεων, στην άναρχη δόμηση σε όλη σχεδόν τη χώρα με στόχο την αύξηση των κατοικιών για τουριστικές ανάγκες. Η κατάσταση αυτή έχει προκαλέσει σοβαρή αλλοίωση στη συνείδηση του πληθυσμού (γνωστή η έκφραση για τα γκαρσόνια της Ευρώπης), μεγάλες καταστροφές στο περιβάλλον, αφού -με τη λογική της αύξησης της τουριστικής δραστηριότητας- δεν φαίνεται καθόλου περίεργη και η προσπάθεια της κυβέρνησης να πουλήσει ακόμα και την Ακρόπολη, μετατρέποντας ουσιαστικά το υπουργείο Πολιτισμού σε ανώνυμη εταιρεία!

2. Η τουριστικοποίηση της οικονομίας συμβάλλει σημαντικά στην ακρίβεια

Η εγκατάλειψη της αγροτικής παραγωγής έχει οδηγήσει τη χώρα μας σε χώρα εισαγωγής αγροτικών προϊόντων, ενώ τα προηγούμενα χρόνια ήταν αυτάρκης. Η έλλειψη εργατικών χεριών -που σήμερα αντιμετωπίζεται κατά κύριο λόγο με εργάτες από ξένες χώρες, που έρχονται με συμβάσεις εργασιακής δουλείας στη χώρα μας- έχει προκαλέσει μια ασφυκτική κατάσταση στην αγορά, στον ασφυκτικό έλεγχο απ’ τους μεγαλοεισαγωγείς που καθορίζουν όπως αυτοί θέλουν τις τιμές και οδηγούν σε συνεχή αύξηση των τιμών των προϊόντων. Ταυτόχρονα ο έντονος κερδοσκοπικός χαρακτήρας του τουρισμού οδηγεί σε ακόμα μεγαλύτερη ακρίβεια που επιβαρύνει έτσι σημαντικά και τον ντόπιο πληθυσμό, μιας και η ακρίβεια μένει στον τόπο και όταν τελειώνει η τουριστική σεζόν, κάτι που ήδη άρχισαν να το αντιλαμβάνονται πρώτα απ’ όλα οι νησιώτες που έχουν μετατραπεί στα πρώτα θύματα της τουριστικής κερδοσκοπίας.

Για να αντιληφθεί κανείς και το αίσχος της κυβερνητικής πολιτικής γύρω απ’ το ζήτημα της ακρίβειας, υπενθυμίζουμε τις κυβερνητικές δηλώσεις ότι δεν σκοπεύουν να παρέμβουν στη μείωση των τιμών έστω στα καύσιμα, γιατί έτσι θα ευνοηθούν και οι τουρίστες, αποδεικνύοντας με τον πιο κατηγορηματικό τρόπο τη λογική της απόλυτης κερδοσκοπίας και το μαυραγοριτισμού σε όποιον βρουν διαθέσιμο!

3. Η καταστρατήγηση των εργασιακών σχέσεων

Ο τουρισμός, όπως και αν τον εμφανίζει η κυβέρνηση, είναι μία ιδιαίτερα οικονομική επένδυση. Πολλοί παράγοντες επηρεάζουν τη ροή του τουριστικού δυναμικού. Να αναφέρουμε χαρακτηριστικά: την επίδραση του πολέμου, των περιβαλλοντικών συνθηκών που είναι ευμετάβλητες, την οικονομική κρίση και φυσικά τα μεγάλα tour operators, που κατά κύριο λόγο προσανατολίζουν τις τουριστικές ροές προς τα σημεία εκείνα όπου θα έχουν μεγαλύτερα κέρδη.

Για όλες αυτές τις αιτίες και για αρκετούς άλλους παράγοντες, η αγορά εργασίας στο χώρο του τουρισμού είναι ιδιαίτερα πιεστική και οι συνθήκες απασχόλησης ιδιαίτερα άσχημες. Τα ωράρια λειτουργίας καταστρατηγούνται προκλητικά -παρά τις τρομερές διευκολύνσεις που έχει προσφέρει η κυβέρνηση με τα περίφημα 13αωρα απασχόλησης-, η μεγάλη πλειοψηφία των εργαζομένων εργάζεται ανασφάλιστη, ενώ δεν τηρούνται και οι όροι των συμβάσεων που οι ίδιοι οι επιχειρηματίες επιβάλλουν, τόσο στο ζήτημα των αμοιβών, του ωραρίου εργασίας, όσο και στις συνθήκες διαβίωσης και διατροφής. Δεν είναι επίσης λίγες οι περιπτώσεις όπου μεγάλες τουριστικές μονάδες φέρνουν εργατικό δυναμικό από το εξωτερικό με απόλυτα μαύρες σχέσεις εργασίας, βαφτίζοντας το δυναμικό αυτό «μαθητεία». Επίσης είναι χαρακτηριστικό των άθλιων συνθηκών δουλειάς το γεγονός ότι υπάρχουν πολλές χιλιάδες θέσεις εργασίας κενές, κάτι που αποτελεί την καλύτερη απάντηση για τον εργασιακό μεσαίωνα στον τουρισμό.

4. Οι αρνητικές επιπτώσεις στον πολιτισμό

Όσο και αν φαίνεται περίεργο, αρνητική επίδραση έχει σε πολλές περιπτώσεις ο τουρισμός και στον πολιτισμό και τις παραδόσεις μιας χώρας. Όταν η πολιτιστική κληρονομιά μιας χώρας γίνεται εμπόρευμα προς πώληση, χάνει την ιστορική της αξία, προσφέρεται με τη λογική του cope paste, γίνεται πανάκριβη για τον επισκέπτη και απλησίαστη για τον μέσο Έλληνα. Αρκεί να φανταστεί κανείς ότι μια τετραμελής οικογένεια χρειάζεται σχεδόν 100 ευρώ για μια επίσκεψη στην Ακρόπολη! Ταυτόχρονα οι τουριστικοί πράκτορες προς τέρψη των ξένων τουριστών οργανώνουν κακόγουστες εκδηλώσεις που αποτελούν πραγματικά ντροπή για τις παραδόσεις του τόπου μας.

Και για να μην υπάρχει καμία αμφιβολία για όλα αυτά, αρκεί να μελετήσει κανείς το νόμο που ψήφισε η κυβέρνηση για τη διαχείριση του πολιτιστικού προϊόντος(!), με τη δημιουργία ανώνυμης εταιρείας διαχείρισης που θα μπορεί να νοικιάζει ακόμα και την Ακρόπολη στους τουριστικούς πράκτορες.

5. Το πρόβλημα της λειψυδρίας και ο τουρισμός

Ένα ιδιαίτερα σημαντικό πρόβλημα που εμφανίζεται στις τουριστικές περιοχές σχεδόν κάθε χρόνο είναι το πρόβλημα της διαχείρισης του νερού. Ας ξεκινήσουμε από μια απλή διαπίστωση. Αν ένα νησί έχει μόνιμο πληθυσμό μερικές εκατοντάδες ή και μερικές χιλιάδες ανθρώπους και αποτελεί πόλο τουριστικής έλξης, στη διάρκεια της τουριστικής περιόδου ο πληθυσμός αυτός τουλάχιστον δεκαπλασιάζεται.

Από μόνο του αυτό το γεγονός δημιουργεί ένα εκρηκτικό ζήτημα, αφού προφανώς οι υποδομές του χειμώνα -να το πούμε με απλά λόγια- δεν μπορούν με τίποτε να καλύψουν τις καλοκαιρινές ανάγκες. Αν προσθέσουμε τις ατελείωτες ιδιωτικές πισίνες που λειτουργούν σε βίλες και ξενοδοχεία, το πρόβλημα πολλαπλασιάζεται. Αν προστεθούν στους παράγοντες αυτούς και τα άνυδρα χρόνια -που πάντα εμφανίζονται με μια ορισμένη συχνότητα, όπως αναφέρεται στη διεθνή βιβλιογραφία-, τότε το πρόβλημα γίνεται ασφυκτικό. Τα αποτελέσματα της λειψυδρίας είναι πολλαπλά. Εκτός της έλλειψης νερού για τις καθημερινές ανάγκες των πολιτών, πέφτει και η ποιότητα του προσφερόμενου νερού, ενώ σημαντικές επιπτώσεις προκαλούνται και στην αγροτική παραγωγή, με αποτέλεσμα να μην φτάνει το νερό για τις ανάγκες της άρδευσης, οι γεωτρήσεις να τραβάνε νερό απ’ τη θάλασσα με ακόμα πιο επιβαρυντικές επιπτώσεις στο σύνολο της οικονομίας. Χαρακτηριστική είναι η κατάσταση που επικρατεί στο μεγαλύτερο νησί της χώρας, τη Κρήτη που κάθε χρόνο χτυπάει μεγάλες καμπάνες πλέον για τις αρνητικές συνέπειες της λειψυδρίας.

Καταγράψαμε ορισμένες μόνο επιπτώσεις της λεγόμενης τουριστικής ανάπτυξης στην πραγματική ζωή των Ελλήνων πολιτών. Όσο και αν η κυβέρνηση ωραιοποιεί την πραγματικότητα, όσο και αν την βαφτίζει σαν τη βαριά βιομηχανία της χώρας μας, η κακή διαχείριση του τουρισμού και η λογική της αρπαχτής από κράτος και επιχειρηματίες προκαλούν μεγάλα άμεσα και έμμεσα προβλήματα σε πολλούς τομείς της ελληνικής οικονομίας, που φυσικά επιβαρύνουν τη μεγάλη πλειονότητα του ελληνικού λαού.