Προδημοσίευση από το Λαϊκό Δρόμο

Φυλλομετρώντας ορισμένες φορές τις σελίδες της ελληνικής ιστορίας κρίνεις απαραίτητο να επισημάνεις με έναν ιδιαίτερο τρόπο ορισμένα γεγονότα που καθόρισαν την πορεία του τόπου. Τα Ιουλιανά του 1965 αποτελούν ένα από τα ορόσημα της κρίσης του λεγόμενου «βαθέος κράτους» και της μετεμφυλιακής δομής μιας βάρβαρης πολιτικής εξουσίας. Συνδέονται ευθέως με την παρακμή και την εργαλειοποίηση του αντιδραστικού αστικού κοινοβουλευτισμού από την εξαρτημένη μεγαλοαστική τάξη, κατάσταση που οδήγησε εν τέλει στην ανοιχτή φασιστική στρατιωτική δικτατορία. Δεν θα ήταν υπερβολή να διαπιστώσουμε ότι η μεγαλοαστική τάξη, το ξένο και ντόπιο κεφάλαιο, σε συνθήκες έντονης οικονομικής κρίσης διαμόρφωσαν τα επόμενα χρόνια -και ειδικότερα τα χρόνια της ΕΕ επιτροπείας- με πιο ανώδυνους τρόπους την ίδια αντιδραστική εργαλειοποίηση. Έτσι η βάρβαρη μνημονιακή περίοδος επέφερε καταλυτικές αντιλαϊκές ανατροπές στη χώρα και στους κοινοβουλευτικούς συσχετισμούς, δημιουργώντας μια βαθιά πολιτική κρίση. Οι πολιτικές μεταβολές λόγω των μνημονιακών τεκτονικών δονήσεων ήταν ραγδαίες: διαγραφές, ανεξαρτητοποιήσεις, παραιτήσεις και συγκρότηση νέων κοινοβουλευτικών ομάδων. Οι υποτυπώδεις πολιτικές διαφορές ανάμεσα στα αστικά κόμματα «κατέρρευσαν» ολοκληρωτικά. Στη διαδρομή των αντιδραστικών φιλομνημονιακών συγκυβερνήσεων συνεχίστηκε το κύμα της πολιτικής ρευστοποίησης. Οι -με σχετική ευκολία- μεταπηδήσεις ανάμεσα στα αστικά κόμματα του κοινοβουλίου να συνεχίζονται μέχρι και σήμερα από την ακροδεξιά μέχρι τη λεγόμενη Αριστερά. Μαζί με αυτά και η αναθεώρηση της ιστορίας, η διαστρέβλωση των συμπερασμάτων ένθεν-κακείθεν με την πλήρη απόκρυψη-αποσιώπηση της παρουσίας του ξένου παράγοντα στις πολιτικές εξελίξεις της χώρας. Ιδιαίτερα η τοποθέτηση του ΚΚΕ, αθωώνει τους Αμερικάνους ιμπεριαλιστές πάτρωνες σε σχέση με την εξάρτηση και την υποτέλεια και για ένα από τα μεγαλύτερα εγκλήματα που διέπραξαν στον τόπο μας, την επιβολή της χούντας.

Πώς φτάσαμε στο παλατιανό πραξικόπημα

Το καλοκαίρι του 1965 ανοίγει μια αρκετά μεγάλη περίοδος πολιτικής αστάθειας. Ο θρίαμβος της Ένωσης Κέντρου (E.K.) στις εκλογές της 16^ης Φεβρουαρίου 1964 εμφανίζει το Γ. Παπανδρέου κυρίαρχο της πολιτικής σκηνής, ενώ η ρεφορμιστική EΔA παραμένει ουσιαστικά υποστηρικτής των επιλογών της E.K.

H E.K. εκφράζει απ’ τη μια μεριά την εκσυγχρονιστική διάσταση της εποχής σε ό,τι αφορά τη συμπεριφορά του πολιτικού συστήματος με τη μερική φιλελευθεροποίησή του, αλλά και από την άλλη -και σε επίπεδο οικονομικό- την ένταση της εξάρτησης από το αμερικανικό κεφάλαιο αλλά και τη διείσδυση του ευρωπαϊκού οικονομικού παράγοντα (συμφωνία ένταξης στην EOK το 1962).

Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ουσιαστικά έχουν περάσει 15 χρόνια από το τέλος του εμφυλίου πολέμου. Στα χρόνια αυτά κυριάρχησε ο μοναρχοφασισμός και η Δεξιά και έπρεπε να βρεθεί τρόπος εκτόνωσης της λαϊκής αγανάκτησης. Αυτή ακριβώς η πραγματικότητα προσδιορίζει και τις αντιθέσεις που στη συγκεκριμένη φάση αποτέλεσαν το καύσιμο με το οποίο κινήθηκαν τα γεγονότα. Στην ελληνική οικονομία εξελίσσεται ο ανταγωνισμός των διαφόρων μερίδων του κεφαλαίου, ντόπιου και ξένου, όπου η αμερικάνικη ηγεμονία όχι μόνο πρέπει να θεωρείται δεδομένη αλλά να εξασφαλίζει και τη διατήρησή της. Γι’ αυτό και από την πρώτη ημέρα της νίκης της E.K. θα εκδηλωθούν οι αντιφάσεις του ετερόκλητου συνασπισμού προσωπικοτήτων που αποτελούν και τα ηγετικά στελέχη του κέντρου (διαγραφή Γαρουφαλιά).

Η αμερικανική πολιτική «παρακολουθεί» με αυξημένο ενδιαφέρον τα τεκταινόμενα στη χώρα μας. Εξάλλου με το δόγμα Tρούμαν, τις στρατιωτικές και οικονομικές αποστολές, το σχέδιο Μάρσαλ, δημιούργησαν τις προϋποθέσεις να εδραιώσουν τη θέση τους στη χώρα μας, χρησιμοποιώντας ως όργανα τα ανάκτορα, μέρος του πολιτικού κόσμου, τους στρατιωτικούς του IΔEA (Παπαδόπουλος και σία) και επεδίωκαν να θεσμοποιήσουν και να μονιμοποιήσουν την εξάρτηση της Ελλάδας στο αμερικανικό άρμα. Ήδη η αμερικανική κυβέρνηση ήταν δυσαρεστημένη με την κυβέρνηση Παπανδρέου. Ο γνωστός δημοσιογράφος-εκδότης Σουλτσμπέργκερ θα συνοψίσει ως εξής σε μια σειρά ανταποκρίσεών του στους «Τάιμς της Νέας Υόρκης» την αμερικανική προπαγάνδα και τις επιδιώξεις τους: Απομακρύνθηκαν από την KYΠ φίλοι των Αμερικανών, ενθάρρυναν την κυπριακή κυβέρνηση να αγοράσει όπλα από τη Σοβιετική Ένωση, υποχρέωσε τη CIA να καταβάλει μέσω του υπουργού Προεδρίας τα χρήματα που έδινε ως τότε απευθείας στην ελληνική KYΠ κλπ. Επίσης, είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι η κυβέρνηση της E.K. δυσαρέστησε τις εταιρίες πετρελαίου με νομοσχέδιο που προώθησε για έλεγχο εσόδων-εξόδων και κερδών τους στην Ελλάδα καθώς και την προσπάθεια για τον έλεγχο της εισαγωγής και διανομής πετρελαίου στη χώρα μας (περ. Νέα Οικονομία, 1965). Όμως, όπως προαναφέραμε, η αμερικανική πολιτική καθορίστηκε στην Ελλάδα πρώτα και κύρια από τις γενικότερες θέσεις κυρίως στρατηγικού χαρακτήρα που έχουν να κάνουν είτε με τον εξελισσόμενο αμερικανο-σοβιετικό ανταγωνισμό είτε με τις επιδιώξεις των HΠA στη Mέση Ανατολή με τη μετατροπή της Ελλάδας σε μια απέραντη στρατιωτική βάση, σε έναν τοπικό χωροφύλακα στο χώρο της Μεσογείου. H αμερικανική ηγεμονία δεν πρέπει να αμφισβητηθεί σε κανένα σημείο του πλανήτη. Γι’ αυτό τα ανάκτορα και ο εσμός των παραεξουσιαστικών-παρακρατικών κέντρων έδωσαν τον Ιούλη του 1965 το κύριο χτύπημα.

Η γελοιοποίηση του κοινοβουλευτισμού – Η Αποστασία

Άναυδος ο ελληνικός λαός μαθαίνει στις 15 Ιούλη ότι ο βασιλιάς Κωνσταντίνος κλιμακώνει την επίθεσή του ενάντια στο νόμιμο πρωθυπουργό της χώρας, Γ. Παπανδρέου, εξαναγκάζοντάς τον μέσα από ένα διάλογο διάρκειας ολίγων λεπτών σε παραίτηση, καθώς δεν του επιτρέπει να αναλάβει ο ίδιος το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας. Συντελείται το παλατιανό πραξικόπημα, κάθε έννοια της κατ’ επίφαση αστικής δημοκρατίας θρυμματίζεται. «Σε λίγο καλείται ο Γ. Νόβας στα ανάκτορα και του δίνει ο βασιλιάς την εντολή να σχηματιστεί νέα κυβέρνηση. […]Ο βασιλιάς επείγεται να ορκιστεί ο πυρήνας της νέας κυβέρνησης. Οι δισταγμοί των μελλοντικών αποστατών τού χαλούν κάπως τα σχέδια. […]Ο βουλευτής ναύαρχος I. Τούμπας χωρίς ενδοιασμούς ως πιστός στρατιώτης του βασιλέως αναλαμβάνει το υπουργείο Δημόσιας τάξης. Σε λίγο προσέρχεται και ο ως εκείνη τη στιγμή υπουργός Εξωτερικών Στ. Κωστόπουλος. O Αρχιεπίσκοπος Χρυσόστομος ορκίζει ενώπιον του βασιλέως την τριμελή κυβέρνηση του πρωτοπυρήνα της αποστασίας». (Σ. Λιναρδάτου, «Aπ’ τον εμφύλιο στη Xούντα»).

Την επομένη ορκίζεται στα ανάκτορα το δεύτερο κλιμάκιο υπουργών του Αθανασιάδη-Νόβα. Οι περισσότεροι ανήκουν στην ομάδα K. Μητσοτάκη – Kόκκα. Επιβεβαιώνονται πλέον οι πληροφορίες που διέρρευσαν στον αθηναϊκό τύπο για τους πραγματικούς πρωτεργάτες της αποστασίας. Το χαρακτηριστικό είναι ότι όλοι όσοι αποστατούν παίρνουν υπουργείο. Η αποστασία τελικά αποτέλεσε -άσχετα από τις φήμες για μεγάλα χρηματικά ποσά που μοιράζονται ως αντάλλαγμα- μια άθλια επιχείρηση συναλλαγής και εξαγοράς συνειδήσεων.

Ο K. Μητσοτάκης πρωτοστατεί στα τηλεφωνήματα και στις υποσχέσεις προς τους βουλευτές για υπουργοποίηση. Οι αποστάτες έτσι, με τη συμμετοχή τους στο παλατιανό πραξικόπημα, σηματοδοτούν την έναρξη της φάσης που ολοκληρώνεται με την αμερικανοκίνητη φασιστική δικτατορία.

O λαός διαδηλώνει… H στάση της EΔA

Το «νέο» δεν αργεί να μαθευτεί. Οι δυνάμεις της αστυνομίας παίρνουν θέσεις στα επίκαιρα σημεία, ενισχύεται η φρουρά στη Bουλή και σημειώνονται οι πρώτες συγκρούσεις στους δρόμους μεταξύ πολιτών και αστυνομικών. Δεκάδες χιλιάδες δημοκράτες, αριστεροί ξεχύνονται στους δρόμους της Αθήνας και πολλών άλλων πόλεων.

Στο διάστημα ενός μήνα από 16 Ιουλίου έως 17 Αυγούστου 1965 σημειώνεται η μεγαλύτερη έκρηξη διαδηλώσεων που είχε γνωρίσει ποτέ η Ελλάδα.

Γίνονται 383 συγκεντρώσεις και πορείες, εκ των οποίων 67 στην Αθήνα με τη συμμετοχή εκατοντάδων χιλιάδων διαδηλωτών και με συνθήματα «Δημοκρατία», «Κάτω οι αποστάτες», «1-1-4», «οι προδότες στο Γουδί».

Στις 21 Ιουλίου η αστυνομία δολοφονεί τον αριστερό φοιτητή Σωτήρη Πέτρουλα, καθώς διαλύει με δακρυγόνα και κλομπς τεράστια αντικυβερνητική διαδήλωση.

Στις 27 Ιουλίου κηρύσσεται γενική πολιτική απεργία, η οποία σημειώνει μεγάλη επιτυχία και επιτείνει το κλίμα απομόνωσης της κυβέρνησης των αποστατών.

Μέσα από αυτές τις κινητοποιήσεις φαίνεται ότι την ηγεμονία έχει ο Παπανδρέου, ο οποίος κηρύσσει το λεγόμενο «ανένδοτο αγώνα» και μαζί με το γιο του Ανδρέα αναβαθμίζονται παίρνοντας εύσημα δημοκρατίας και αγωνιστικότητας.

Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η μεγάλη ευθύνη της EΔA, η οποία στα πλαίσια της ταξικής συνεργασίας, έτσι όπως αυτή εκφράζεται και από τη ρεβιζιονιστική γραμμή του KKE (ειρηνικό πέρασμα κλπ), κατέληξε ουραγός των εξελίξεων, στερώντας από το κίνημα το σωστό προσανατολισμό του. Στο δημοκρατικό κίνημα που αναπτύχθηκε ορμητικά, ιδιαίτερα ύστερα από τα Ιουλιανά οι μαρξιστές-λενινιστές έδωσαν ενεργητικά τη συμβολή τους. Παρά το γεγονός πως αντιπροσώπευαν γενικά μια μικρή ακόμα αριθμητική δύναμη, έδωσαν σκληρές μάχες για την προβολή και τη νίκη της γραμμής τους στο κίνημα των λαϊκών μαζών και σε πολλές περιπτώσεις μέσα στις παλλαϊκές διαδηλώσεις μπόρεσαν να βάλουν την πολιτική σφραγίδα τους και να επηρεάσουν την κατεύθυνση εξέλιξης των γεγονότων.

Το πιο σημαντικό όμως ήταν πως μέσα από τις αλλεπάλληλες συγκρούσεις με την αντίδραση και το ρεβιζιονισμό οι μαρξιστές-λενινιστές πρόβαλαν την πολιτική φυσιογνωμία τους στις λαϊκές μάζες και δέθηκαν με αυτές. (Από τον Οκτώβρη του 1964, είχε εκδοθεί ήδη το περιοδικό «Αναγέννηση»).

Ο δρόμος προς τη φασιστική χούντα

Ο λαϊκός παράγοντας αμφισβητεί ουσιαστικά τις επιλογές της κυρίαρχης τάξης. Η κυβέρνηση Νόβα (αποστατών) δυσκολεύτηκε να λάβει ψήφο εμπιστοσύνης και ο βασιλιάς ζητάει μεγαλύτερη αμερικανική υποστήριξη και δραστηριοποίηση για τον πειθαναγκασμό του αναγκαίου αριθμού βουλευτών, ώστε να λάβει ψήφο εμπιστοσύνης ο Νόβας. Όπως αποδεικνύεται από αμερικανικά έγγραφα, ασφυκτική πίεση προς την κατεύθυνση αυτή ασκεί ο σταθμός της CIA στην Αθήνα.
Στα πλαίσια αυτά, στις 2/8/65, η αμερικανική πρεσβεία σε έκθεση προς το Στέιτ Ντιπάρτμεντ αναφέρει ότι υπάρχει κίνδυνος έκρηξης εμφυλίου πολέμου (αναφερόμενη προφανώς στις λαϊκές κινητοποιήσεις), διαμορφώνοντας έτσι το πολιτικό άλλοθι βάσει του οποίου κινείται πλέον η CIA με στόχο το φασιστικό πραξικόπημα.

Οι αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες ουσιαστικά πλέον παρεμβαίνουν στις πολιτικές εξελίξεις· εξαντλούνται και τα τελευταία σενάρια επίλυσης του πολιτικού προβλήματος στην Ελλάδα.
Μάταιος κόπος. Στις 28 Αυγούστου η κυβέρνηση των αποστατών καταψηφίζεται. H τρίτη κυβέρνηση των αποστατών, με επικεφαλής τον Στ. Στεφανόπουλο, τελικά στις 24 Σεπτεμβρίου αποσπά ψήφο εμπιστοσύνης στη Βουλή.

Ύστερα από 71 ημέρες προσπάθειας, παρασκηνίων, αυλικών, ξένων υπηρεσιών και των πρωταγωνιστών της αποστασίας συμπληρώνεται ο μαγικός αριθμός της «πλειοψηφίας»:
152 ψήφοι (99 της EPE, 8 Προοδευτικοί, 44 αποστάτες από την E.K. και ο Π. Γαρουφαλιάς που διαγράφτηκε). H πραγματικότητα των Ιουλιανών ανάδειξε σε όλο το μεγαλείο τους τις αδυναμίες του μετεμφυλιακού πολιτικού συστήματος στη χώρα μας.

Η κυρίαρχη τάξη, αδύναμη και εξαρτημένη, ακολουθεί τις επιλογές του Αμερικάνου ηγεμόνα. Ο λαϊκός παράγοντας παραμένει απειλητικός. Τους επόμενους μήνες η αμερικανοκρατία διαμορφώνει τις προϋποθέσεις της επιτυχίας του φασιστικού πραξικοπήματος. Οι πρωταγωνιστές της χούντας προωθούνται στις ένοπλες δυνάμεις.

H κυβερνητική κρίση συνεχίζεται με νέες αποστασίες. Γίνεται η δίκη των αξιωματικών της οργάνωσης AΣΠIΔA. Τέλος, ο συμβιβασμός του Παπανδρέου με τη δεξιά και το παλάτι συμπληρώνουν το παζλ που οδήγησε στην 21^η Απριλίου του 1967 και σε ό,τι ακολούθησε τα επόμενα χρόνια στη χώρα μας.

Η εμπειρία αυτής της περιόδου αλλά και των επομένων δύσκολων χρόνων δεν πρέπει να επιβιώνει ως ιστορική ανάμνηση. Τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα με την κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη, εγείρονται ζητήματα αντιδραστικών «παρακρατικών» εκτροπών από τον πυρήνα του κράτους. Οι παρακολουθήσεις, τα οικονομικά σκάνδαλα, οι αντισυνταγματικές αντιδραστικές ρυθμίσεις, η ατιμωρησία για κρατικά εγκλήματα, η υποτέλεια και ένταση της εξάρτησης από τον ιμπεριαλισμό, η στήριξη στους κατακτητικούς πολέμους, η βάρβαρη αντιλαϊκή πολιτική αποτελούν την νέα «κανονικότητα». Και όλα αυτά με την λεγόμενη Αριστερά στη γωνία και το λαό μας με αγωνιστικά σκιρτήματα να προσπαθεί να βάλει φραγμό. Κοιτώντας την περίοδο των Ιουλιανών διδασκόμαστε ότι το λαϊκό, το νεολαιίστικο και φοιτητικό κίνημα θα έπρεπε να αποτελεί τον αυτοτελή κοινωνικό πρωταγωνιστή, που χωρίς αυταπάτες θα καθορίσει τα πολιτικά πράγματα της χώρας και θα διαλύσει τις όποιες προσπάθειες αντιδραστικών κυβερνητικών εναλλακτικών στην προοπτική της ανατροπής για τη νέα κοινωνία.