Βλαντιμίρ Μαγιακόφσκι, «Επίκαιροι αμίλητοι»

«Την ώρα που αεροκοπανάνε οι άρχοντες
περί δημοκρατικής τάξης, ανάμεσά
μας οι αμίλητοι ζούνε.
Κι όσο σαν δούλοι εμείς μένουμε σιωπηλοί,
οι ηγεμόνες δυναμώνουν,
ξεσκίζουν, βιάζουν, ληστεύουν,
των ανυπόταχτων τα μούτρα
τσαλακώνουν.
Ετούτων των αμίλητων το πετσί, περίεργα θα ’λεγες είναι
φτιαγμένο.
Τους φτύνουνε καταπρόσωπο κι αυτοί σκουπίζουνε σιωπηλά το πρόσωπο το
φτυσμένο. […]
‘Ει! Ξυπνήστε κοιμισμένοι!
Από την κορυφή ως τα νύχια ξεσκεπάστε τους,
άλλο δε μας μένει».

Βλαντιμίρ Μαγιακόφσκι: 7/7/1893-14/4/1930

Ρώσος ποιητής, αυτός που εξέφρασε με τα καταπληκτικά γραπτά του την Οκτωβριανή Επανάσταση. Υπήρξε ο κορυφαίος εκπρόσωπος του ρωσικού φουτουρισμού.

Ο Βλαντιμίρ Μαγιακόφσκι (Vladimir Mayakovsky) γεννήθηκε στη Βαγδάτη της Γεωργίας στις 7 Ιουλίου 1893. Ο πατέρας του ήταν ευγενούς καταγωγής (Ρώσος με κοζάκικες ρίζες), δασοφύλακας το επάγγελμα. Η μητέρα του ήταν ουκρανικής καταγωγής. Από τα 14 χρόνια του ασπάσθηκε τις ιδέες του σοσιαλισμού και συμμετείχε ενεργά σε αντιτσαρικές διαδηλώσεις στη γενέτειρά του. Μετά τον ξαφνικό θάνατο του πατέρα του, ο νεαρός Βλαντιμίρ, η μητέρα του και οι δύο αδελφές του, Όλγα και Λουντμίλα, μετακόμισαν στη Μόσχα. Το 1908 ο Μαγιακόφσκι έγινε μέλος του Ρωσικού Σοσιαλδημοκρατικού Εργατικού Κόμματος και φυλακίστηκε επανειλημμένα για την ανατρεπτική δράση του. Στο κελί της απομόνωσης άρχισε να γράφει τα πρώτα του ποιήματα. Μετά την αποφυλάκισή του φοίτησε στη Σχολή Καλών Τεχνών της Μόσχας και προσχώρησε στο κίνημα των ρώσων φουτουριστών, όπου γρήγορα διακρίθηκε κι έγινε ο κύριος εκπρόσωπός τους.

Το 1912, ο κύκλος των ρώσων φουτουριστών εξέδωσε μανιφέστο με τίτλο «Χαστούκι στο γούστο του κοινού». Το κίνημα του φουτουρισμού ανήγαγε σε φετίχ του το μέλλον και ύμνησε την τεχνολογική εξέλιξη.

Τα προεπαναστατικά ποιήματα του Μαγιακόφσκι τον καθιερώνουν ως έναν εκ των βασικότερων εκπροσώπων του ρωσικού φουτουρισμού, ενός κινήματος που αποκηρύσσει την παράδοση για χάρη του πειραματισμού, καλωσορίζοντας την κοινωνική αλλαγή που επιφέρουν οι τεχνολογικές εξελίξεις, όπως το αυτοκίνητο. 

Ως μέλος μια παράδοξης παρέας φουτουριστών (Κρουτσενίχ, Χλέμπνικοφ, Μπουρλιούκ) γυρνάει στις διάφορες πόλεις της Ρωσίας και εξεγείρει τα πλήθη.

Λατρεύει να τους προκαλεί, να τους ερεθίζει, να τους «χαστουκίζει» με τους αιχμηρούς στίχους και την τολμηρή γλώσσα του. Ο κόσμος τον ακολουθεί, γεμίζει τις αίθουσες όπου κι αν εμφανίζεται, τον χειροκροτεί με πάθος, τον αποδοκιμάζει. Πάντως πηγαίνει.

Το 1915 δημοσιεύει το πρώτο μεγάλο του ποίημα με τίτλο: «Σύννεφο με παντελόνια».

«Τη σκέψη στο πλαδαρό μυαλό σας που ονειρεύεται,
σαν υπηρέτης λαίμαργος σε καναπέ λιγδιάρικο
με την καρδιά κουρέλι ματωμένο θα ερεθίσω·
χορταστικά χλευαστικός, ξεδιάντροπος και καυστικός.

Ούτε μια γκρίζα τρίχα δεν έχω στην ψυχή,
μήτε των γηρατειών τη στοργή!
Μέγας ο κόσμος με της φωνής τη δύναμη
έρχομ’ όμορφος, στα εικοσιδυό μου χρόνια».

Το καλοκαίρι του ιδίου χρόνου γνωρίζει και ερωτεύεται τη Λιλλή Μπρικ, γυναίκα του εκδότη του Οσιπ Μπρικ. Της αφιερώνει το επόμενο σπουδαίο ποίημά του «Σπονδυλωτό Φλάουτο» (1916). Και τα δύο αυτά έργα του καταγράφουν έναν έρωτα χωρίς ανταπόκριση κι εκφράζουν τη διάσταση του ποιητή με τον κόσμο που ζούσε.

Με την έκρηξη της Οκτωβριανής Επανάστασης, ο Μαγιακόφσκι υπηρέτησε πολυποίκιλα με την πέννα του τη νέα κοινωνία. Ο ενθουσιασμός του για την επανάσταση του 1917 θα εκφραστεί από την αρχή: «Αυτή είναι η δική μου επανάσταση. Πήγα στο Σμόλνι. Δούλεψα. Έκανα κάθε είδους δουλειά». Εκλαΐκευε με καλλιτεχνικό τρόπο τους σκοπούς της επανάστασης και έγραφε στρατευμένα ποιήματα, άρθρα, βιβλία για μικρά παιδιά και ζωγράφιζε αφίσες και σκίτσα, τα οποία συνόδευε με στίχους και συνθήματα, ενώ παράλληλα περιόδευε τη χώρα, κάνοντας διαλέξεις και απαγγελίες. Η ποίησή του, το θέατρο, η σάτιρά του αγγίζουν τον επαναστατημένο λαό, που τοποθετεί τον Μαγιακόφσκι στο υψηλότερο βάθρο της συνείδησής του.

Τον Νοέμβρη του 1917 γράφει «Tο δικό μας βήμα» που αποτελεί το πρώτο του μεταεπαναστατικό ποίημα. Τον Μάρτη του 1918 βγαίνει το πρώτο και μοναδικό φύλλο της Εφημερίδας των Φουτουριστών, στο οποίο ο Μαγιακόφσκι δημοσιεύει δυο ποιήματα «Επανάσταση» (ποιητικό χρονικό) και «Το βήμα μας». Δημοσιεύει επίσης μια ανοιχτή επιστολή προς τους εργάτες, στην οποία ταυτίζει σε μεγάλο βαθμό τον σοσιαλισμό με τον αναρχισμό και προβάλλει έντονα τη φουτουριστική θέση για άρνηση της τέχνης του παρελθόντος. Το 1919, στην πρώτη επέτειο της επανάστασης, δημοσιεύει την «Ωδή στην επανάσταση», ένα ποίημα πολεμικής ενάντια στους εχθρούς της επανάστασης και ύμνου στη δουλειά. Τον ίδιο χρόνο γράφτηκε και παρουσιάστηκε στην Πετρούπολη το θεατρικό έργο «Μυστήριο Μπούφο» το οποίο και χαρακτηρίστηκε ως το πρώτο κουμμουνιστικό θεατρικό έργο. Το 1924, μετά τον θάνατο του Λένιν, ολοκληρώνει το μεγάλο συνθετικό του ποίημα «Βλαντιμίρ Ιλίτς Λένιν», μία ελεγεία από 3.000 στίχους,που είχε αρχίσει να το γράφει από το 1923.

Μετά το 1925 ταξίδεψε στην Ευρώπη, τις ΗΠΑ, την Κούβα, το Μεξικό. Τις εντυπώσεις από το ταξίδι του στο Νέο Κόσμο τις αποτύπωσε στο βιβλίο του «Πώς ανακάλυψα την Αμερική».

Σε μια διάλεξή του στις ΗΠΑ γνωρίζεται με την Έλι Τζόουνς. Καρπός του κεραυνοβόλου και σύντομου έρωτά τους είναι μια κόρη, για την ύπαρξη της οποίας έμαθε το 1929, όταν συναντήθηκε κρυφά με την Τζόουνς στη Γαλλία. Εκείνη την εποχή ο Μαγιακόφσκι ζούσε ένα παθιασμένο έρωτα με την Τατιάνα Γιακόβλεβα, μία συμπατριώτισσά του εμιγκρέ, που ζούσε στο Παρίσι. Επιθυμούσε να την παντρευτεί, αλλά αυτή αρνιόταν πεισματικά.

Το 1927 με αφορμή τα δέκα χρόνια της επανάστασης ο Μαγιακόφσκι γράφει το συνθετικό ποίημα «Καλά!» Το 1927-1928 ο Μαγιακόφσκι ταξίδεψε πολύ στη Σοβιετική Ένωση διαβάζοντας σε ειδικές λογοτεχνικές βραδιές αποσπάσματα από το ποίημα αυτό. Το 1928 έγραψε το θεατρικό έργο «Κοριό» και το 1929 το «Λουτρό», τα οποία ήταν και τα δυο τελευταία θεατρικά του έργα. Στις 14 του Απρίλη του 1930, ύστερα από μια περίοδο έντονης αμφισβήτησης και κριτικής, έθεσε τέρμα στη ζωή του με μια σφαίρα στο κεφάλι. Το χωριό που γεννήθηκε, το Μπαγκντάντ, σήμερα σε ένδειξη μνήμης έχει πάρει το όνομά του. Ο Μαγιακόφσκι ήταν ένας από τους επαναστάτες του 20^ού αιώνα.

Το σημείωμα που βρέθηκε στον τόπο της αυτοκτονίας του έγραφε:

«Σε όλους.

Μην κατηγορήσετε κανέναν για το θάνατο μου και παρακαλώ να λείψουν τα κουτσομπολιά. Ο Μακαρίτης τα απεχθανόταν φοβερά.

Μαμά, αδελφές, και σύντροφοι, σχωρέστε με – αυτός δεν είναι τρόπος (δεν τον συμβουλεύω σε κανένα), μα εγώ δεν έχω διέξοδο. Λιλλή αγάπα με.

Συντρόφισσα κυβέρνηση, η οικογένειά μου είναι η Λιλλή Μπρικ, η μαμά, οι αδελφές και η Βερόνικα Βιτόλνταβνα Πολόνσκαγια. Αν τους εξασφαλίσεις μια ανεκτή ζωή, σ’ ευχαριστώ. Τα αρχινισμένα ποιήματα δώστε τα στους Μπρικ, αυτοί θα τα καθαρογράψουν.

Όπως λένε “Το επεισόδιο έληξε”.

Η βάρκα του έρωτα συντρίφτηκε πάνω στην καθημερινότητα. Έχω ξοφλήσει τους λογαριασμούς μου με τη ζωή. Προς τι, λοιπόν, η απαρίθμηση των αμοιβαίων πόνων, των συμφορών και των προσβολών;

Να ‘στε ευτυχισμένοι».

Μετά την αυτοκτονία του, ο σοβιετικός τύπος επιτέθηκε στον ποιητή, χαρακτηρίζοντάς τον «φορμαλιστή» και «συνοδοιπόρο» και όχι «Καλλιτέχνη του Λαού», όπως συνηθιζόταν για τους στρατευμένους καλλιτέχνες. Η Λιλλή Μπρικ έγραψε, τότε, ένα γράμμα στο Στάλιν και του ζητούσε την αποκατάσταση του ονόματος του Μαγιακόφσκι. Ο Στάλιν ανταποκρίθηκε και τον χαρακτήρισε «Καλύτερο και πιο ταλαντούχο ποιητή της σοβιετικής μας εποχής».

Ο Μαγιακόφσκι, με το λυρισμό και τις τεχνικές καινοτομίες, βρήκε αξιόλογους συνεχιστές στην πατρίδα του (Οστρόφσκι, Έρενμπουργκ, Γεφτουσένκο) και στο εξωτερικό (Ελιάρ, Αραγκόν, Νερούντα, Ρίτσος, Πατρίκιος). Καταγράφεται στη συνείδηση των ανθρώπων ως ο ποιητής που οραματίστηκε και περιέγραψε όσο λίγοι το φωτεινό μέλλον της ανθρωπότητας. Σίγουρα, το αστραποβόλο έργο του είναι μια από τις πρόνοιες που φροντίζει να κρατά η Ιστορία για τις μεγάλες στιγμές της. Με τα σπουδαία ανθρώπινα γνωρίσματα της ποίησής του διασφαλίζεται η διαχρονικότητά της, η αθανασία της.

Βιβλιογραφία

«Μαγιακόφσκι: Τα εύκολα και τα δύσκολα», ποιήματά του μεταφρασμένα εξαιρετικά από τον Μήτσο Αλεξανδρόπουλο, Ελληνικά Γράμματα.
Β.Ι. Λένιν, Σύγχρονη Εποχή
Ερωτική Αλληλογραφία με τη Λίλι Μπρικ, Άγκυρα
Θεατρικά (Γκοβόστης)
«Ποιήματα» σε μετάφραση Γιάννη Ρίτσου, Κέδρος
«Πώς ανακάλυψα την Αμερική», Σύγχρονη Εποχή
«Σύννεφο με παντελόνια», Τραμάκια
«Φλέγομαι», μυθιστορηματική βιογραφία του Μαγιακόφσκι από τον Τούρμπγιερν Σέβε, Scripta

Τίτλοι στα ελληνικά

2019, Προεπαναστατικά ποιήματα, Εκδόσεις Βακχικόν
2018, Ο βάρδος της επανάστασης, Κάπα Εκδοτική
2018, Περί αυτού
2017, Λένιν, Εκδόσεις Καστανιώτη
2016, Της επανάστασης και του έρωτα, Φίλντισι
2015, Ο κοριός. Το χαμάμ, Ηριδανός
2015, Παρίσι, Εκάτη
2015, Ποιήματα, Κέδρος
2015, Πώς φτιάχνονται τα ποιήματα, Ύψιλον
2015, Τι είναι καλό και τι κακό;, Πάπυρος Εκδοτικός Οργανισμός
2012, Μαγιακόφσκι ποιήματα, Κοροντζής
2011, Τραγωδία, Τυπωθήτω
2010, Βλαντίμιρ Μαγιακόφσκι: Ερωτικές επιστολές, Μεταίχμιο
2010, Η Μόσχα στις φλόγες, Εντύποις
2009, Για την επανάσταση. Για το παιδί, Οδυσσέας
2009, Ερωτικά γράμματα στη Λίλια Μπρικ, Οδυσσέας
2007, Η δική μου Αμερική, Το Ποντίκι
2007, Φυσώντας των σπονδύλων μου το φλάουτο και άλλα 8 ποιήματα, Τυπωθήτω
2005, Η 4η Διεθνής, Ο Πολίτης
2001, Βλαντιμίρ Μαγιακόφσκι, Οδυσσέας
1999, Ποιήματα, Κέδρος
1995, Σύννεφο με παντελόνια, Τα Τραμάκια
1988, Πώς ανακάλυψα την Αμερική, Σύγχρονη Εποχή
1987, Β. Ι. Λένιν, Σύγχρονη Εποχή
1986, Το αλογάκι φωτιά, Οδυσσέας
2022, Στα παιδιά (μετάφραση, απόδοση, σημειώσεις: Κωνσταντίνα Λύγκουρη, Νίκος Γαλάνης), Εκδόσεις Ενάντια

Δισκογραφία

Θάνου Μικρούτσικου: «Καντάτα για τη Μακρόνησο/Σπουδή σε ποιήματα του Βλαδίμηρου Μαγιακόβσκη» (Lyra, 1976), με ερμηνεύτρια τη Μαρία Δημητριάδη.
Σύννεφα με Παντελόνια: «Τίποτα δεν κρύβεται κάτω απ’ τον ήλιο» (Minos-EMI, 2001). Οι στίχοι του Μάνου Ξυδού βασίζονται σε ποιήματα του Μαγιακόφσκι.

Παραθέτουμε τέσσερα μελοποιημένα ποιήματά του:

Προανάκρουσμα – 1976 

Στίχοι: Γιάννης Ρίτσος & Βλαδίμηρος Μαγιακόφσκι
Μουσική: Θάνος Μικρούτσικος
Ερμηνεία: Μαρία Δημητριάδη

Στίχοι

Ο στίχος μου
τον όγκο των ετών
θα σκίσει
και θα προβάλει
βαρύς
τραχύς
μα κι ορατός ακόμη
ως έφτασε μέχρι τις μέρες μας
το υδραγωγείο που ’χαν χτίσει
οι δούλοι κάποτε
στη Ρώμη..

Ξελασπώστε το μέλλον – 1976

Στίχοι: Γιάννης Ρίτσος & Βλαδίμηρος Μαγιακόφσκι
Μουσική: Θάνος Μικρούτσικος
Μαρία Δημητριάδη

Στίχοι

Το μέλλον δε θα ρθει
από μονάχο του έτσι νέτο σκέτο
αν δεν πάρουμε μέτρα κι εμείς
από τα βράγχια κομσομόλε άρπαξέ το
απ’ την ουρά του πιονιέροι κι εσείς

Πόλεμος δεν είναι μόνο όπως θαρρείς εσύ
να λες ναι ναι στα μέτωπα με βολές πολυβόλου
της φαμίλιας του σπιτικού η επίθεση
για μας μικρότερη απειλή δεν είναι διόλου

Η κομμούνα δεν είναι μια βασιλοπούλα
του παραμυθιού που λες
για να την ονειρεύεσαι τις νυχτιές
μέτρησε καλοσκέψου σημάδεψε
και τράβα βήματα τα βήματα
έστω και πάνω σε μικροζητήματα 

Δεν είναι μόνον ο κομμουνισμός στη γη
στα κάθιδρα εργοστάσια εκείνα
είναι και μες στο σπίτι
στο τραπεζάκι εμπρός
στις σχέσεις στη φαμίλια
στην καθημερινή ρουτίνα

Μ΄ όλη μου τη φωνή – 1976

Στίχοι: Γιάννης Ρίτσος & Βλαδίμηρος Μαγιακόφσκι
Μουσική: Θάνος Μικρούτσικος
Μαρία Δημητριάδη

Στίχοι

Μεις, με τη δόξα, θα λογαριαστούμε αλλιώς –
δικιά μας δα κι αυτή έχει λάχει –
ας γίνει για όλους μας ένα μνημείο κοινό
ο σοσιαλισμός
που εδραιώσαμε στη μάχη.
Απόγονοι,
ελέγξετε καλά τα λεξικά σας :
μες απ’ τη Λήθη
θ’ αναδυθούν
φάσματα λέξεις σαν αυτές :
«πορνεία»,
«φυματίωση»,
«αποκλεισμός», όχι άλλες.
Για σας,
τους σβέλτους
και γερούς, για δες,
ο ποιητής
έγλειψε με τη γλώσσα των πλακάτ
τις φθισικές ροχάλες.
Όσο μακραίνει
των χρόνων η ουρά,
τόσο θα μοιάζω
με τ’ απολιθωμένα εκείνα τέρατα.
Άντε, λοιπόν, συντρόφοι,
να τη διαβούμε πιο γοργά
όση ζωή μας μένει
με πεντάχρονα.
Τα γραφτά μου
κέρδος δε μου’ φεραν
ούτε ένα ρούβλι για μισό,
ούτε, βεβαίως, από μαόνι
έπιπλα λεία,
κι εξόν από φρεσκοπλυμένο
ένα πουκάμισο,
λόγω τιμής
δεν έχω τίποτ’ άλλο χρεία.
Όταν θα παρουσιαστώ
στου φωτεινού σας
μέλλοντος
την κεντρική επιτροπή
θα’ ρθω, πάνω απ’ τη συμμορία της ποίησης
των πλεονεχτών και σαλταδόρων,
σείων
σα μπολσεβίκικη ταυτότητα
κομματική,
τους εκατό τόμους μαζί
όλως μου των
κομματικών βιβλίων.

Το ποίημα του Οχτώβρη – 1976

Στίχοι: Γιάννης Ρίτσος & Βλαδίμηρος Μαγιακόφσκι
Μουσική: Θάνος Μικρούτσικος
Μαρία Δημητριάδη & Γιώργος Κιμούλης

Στίχοι

Ο χρόνος είναι κάτι απίθανα μακρύ
Υπήρξαν χρόνοι πάει περάσαν μυθικοί
Ούτε μπιλίνες ούτε έπη ούτε εποποιίες πια
Σαν τηλεγράφημα η στροφή πετά

Με φλογισμένα χείλη πιες γονατιστός
Απ’ το ποτάμι που το λένε γεγονός
Είν’ ο καιρός Που όλος βομβίσει σε τηλέγραφου χορδή
Είναι η καρδιά με την αλήθεια ίδιο μαζί

Μη λησμονήσετε να μνημονεύσετε τον ποιητή μας
Βλαδίμηρο Μαγιακόφσκι
Πριν σαράντα έξι χρόνια μίσεψε μακριά μας
Τι δουλειά έχει ο Μαγιακόφσκι;
Μας μίλαγε τακτικά ένας γέρος σύντροφος Μακεδόνας
Στη φάμπρικα γι’ αυτόν
Όταν καμιά Κυριακή πίναμε καμιά ρακή από την πατρίδα
Και μετά τραγουδούσαμε τραγούδια της ξενιτειάς
Και τ’ αντάρτικα
Είχε μείνει χρόνια στη Ρωσία
Κι έπαιρνε το βιβλίο με τα ποιήματα του Βλαδίμηρου
Όπως τον έλεγε
Και μας διάβαζε
Και θυμόταν τον άλλο Βλαδίμηρο
Και δάκρυζε καμιά φορά
Σαν πολλά να τα ’πα
Γεια σας και πάλι

ΠΗΓΗ: e-prologos.gr