Γράφει ο Ορέστης Μουσούρης

Το πρόγραμμα των πρωτομαγιάτικων εκδηλώσεων στην Κέρκυρα, το 1919, περιλάμβανε, μεταξύ άλλων, μουσική και πορεία έως το εξοχικό προάστιο, τότε, Ανάληψη. Εκεί θα γινόταν η ομιλία ή μάλλον μία «διάλεξη», όπως την προσδιόριζε η σχετική προκήρυξη.

Η χώρα δεν είχε υιοθετήσει ακόμη το Νέο ημερολόγιο. Αρκετές μεγάλες εργατικές συνδικαλιστικές οργανώσεις στην Αθήνα, στον Πειραιά και σε άλλες πόλεις, με ηγεσίες που είχαν σαφή διεκδικητικό και ταξικό προσανατολισμό και επιθυμούσαν συντονισμό των εργατικών αγώνων σε διεθνή κλίμακα, ήδη είχαν γιορτάσει μαχητικά και επιβλητικά την Παγκόσμια Ημέρα των Εργαζομένων στις 18 Απρίλη, έτσι ώστε οι Έλληνες εργατοϋπάλληλοι για πρώτη φορά να συντονίσουν τα βήματά τους με εκείνα των εργαζομένων άλλων μεγάλων χωρών που είχαν αφήσει πίσω τους το Παλαιό Ημερολόγιο και την ίδια ημέρα είχαν 1η Μάη. Ωστόσο, σε άλλες ελληνικές πόλεις, μεταξύ των οποίων και η Κέρκυρα, μια σειρά αντίστοιχες οργανώσεις, κυρίως μάλιστα όσες προτιμούσαν «χαμηλούς τόνους» αποφεύγοντας να έρχονται σε αντίθεση με τους εργοδότες και τις κυβερνήσεις, είχαν επιλέξει να γιορτάσουν την Πρωτομαγιά σύμφωνα με το ισχύον ακόμα στη χώρα Παλαιό ημερολόγιο. 

Είχαν περάσει μόλις λίγοι μήνες από την επίσημη ίδρυση, συγκρότηση και νομιμοποίηση του Εργατικού Κέντρου Κέρκυρας, δηλαδή του φορέα που το 1918 διαδέχθηκε πρωθύστερους πολυκλαδικούς εργατικούς συνδέσμους και άλλα σχήματα συνεργασίας εργατικών οργανώσεων, συνενώνοντας στις γραμμές του όλα τα εργατικά σωματεία από τους επιμέρους κλάδους. Οι εσωτερικές συγκρούσεις, ωστόσο, σχετικά με τον προσανατολισμό της πολιτικής του, ήδη ήταν έντονες. Αρκετά σωματεία, από τα μαζικότερα μέλη του Κέντρου, είχαν στραφεί κατά της πολιτικής της ηγεσίας του ως «επηρεαζόμενης από τους αστούς» και την προειδοποιούσαν με πιθανή αποχώρηση από τις γραμμές του. Τα σωματεία αυτά υποστήριζαν ότι «η αληθής Εργατική Εορτή παρήλθε» και θεωρούσαν ότι ο πρωτομαγιάτικος γιορτασμός που είχε εξαγγείλει η ηγεσία του Εργατικού Κέντρου δεν είχε τον επιθυμητό χαρακτήρα. Συγκρούονταν, στην πραγματικότητα, δύο καθοριστικές γραμμές πολιτικής για τα συμφέροντα των εργαζομένων: εκείνη της «ταξικής συνεργασίας» με εκείνη της «πάλης των τάξεων».    

Οι τοπικές αρχές, συμπεριλαμβανομένης της Νομαρχίας και της Αστυνομίας, δεν έκρυβαν ότι συντάσσονταν με τους εκφραστές της πρώτης. 

Ούτως ή άλλως, πάντως, γεγονός είναι, όπως πιστοποιούν σχετικά δημοσιεύματα, ότι μια αξιοσημείωτη γιορτή στην Κέρκυρα για την 1η Μάη, τη Διεθνή Ημέρα της Εργατικής Τάξης, οργανώθηκε το 1919 επισήμως από το Εργατικό Κέντρο Κέρκυρας (ΕΚΚ), τη νεοσύστατη τότε δευτεροβάθμια συνδικαλιστική οργάνωση των εργατών και υπαλλήλων του νησιού, η οποία σήμερα αριθμεί 108 χρόνια ζωής. Πιθανότατα, δεν επρόκειτο για πλήρως ενωτικό γιορτασμό, αν και πιθανολογείται από τα διαθέσιμα στοιχεία ότι η πρωτομαγιάτικη συγκέντρωση ήταν μαζική και συνδυάστηκε με κήρυξη απεργίας, που κατέγραψε επιτυχία. Ενδέχεται να μετείχαν με δικό τους πλαίσιο θέσεων και μαζικά σωματεία που διαφωνούσαν με την πολιτική της ηγεσίας του Κέντρου, τα οποία μάλιστα είχαν συγκροτήσει νέο αγωνιστικό σχήμα, επίσης με διακλαδικό, πανεργατικό χαρακτήρα. Δεν είναι γνωστό, καν, κάποιο ψήφισμα της πρωτομαγιάτικης συγκέντρωσης. Αντιθέτως, είναι γνωστή η ομιλία που έκανε ο τότε πρόεδρος του ΕΚΚ κ. Νικολαΐδης. 

Επρόκειτο για μια μάλλον γενικόλογη ομιλία, με αοριστίες και χωρίς αιτήματα και αιχμές, η οποία δικαίωνε, μπορεί να πει κανείς, εκείνα τα σωματεία που κατέκριναν την ηγεσία του Κέντρου για πολιτική απαράδεκτων συμβιβασμών με τους κεφαλαιούχους και τους κάθε λογής πολιτικούς εκφραστές τους, βλαπτική για τα συμφέροντα των εργαζομένων του νησιού. 

Σύμφωνα με ορισμένα στοιχεία, κάποια σωματεία συμπεριλάμβαναν ακόμα στις τάξεις τους και στις ηγετικές θέσεις τους, από την περίοδο της ίδρυσής τους, πρόσωπα που δεν ήταν εργάτες ή υπάλληλοι, αλλά προέρχονταν από μικροαστικά στρώματα και τον χώρο των ελεύθερων επαγγελματιών και επιστημόνων του νησιού 

Όλα αυτά βέβαια, για την Πρωτομαγιά του 1919, σχεδιάζονταν και συνέβαιναν, από τις παραμονές των εκδηλώσεων, μέσα στις κυρίως για τους εργαζόμενους ιδιαίτερα δυσμενείς και φορτισμένες συνθήκες που επικρατούσαν στη χώρα, καθώς στα ηγετικά κλιμάκια επικρατούσε «πολεμικός πυρετός» και ήταν θέμα ωρών η ανακοίνωση έναρξης της καταστροφικής Μικρασιατικής Εκστρατείας, ενώ στο νησί δεν είχε ακόμα ολοκληρωθεί ο τερματισμός της σχεδόν τετράχρονης ουσιαστικά κατοχής του από τα γαλλικά και άλλα στρατεύματα της Αντάντ, που είχαν καταλάβει το νησί με το «έτσι θέλω» στα τέλη του 1915. Προφανώς, οι έντονες διαφοροποιήσεις στους κόλπους του ΕΚΚ δεν ήταν άσχετες ούτε με εκείνο το κλίμα και τον ευρύτερο ιμπεριαλιστικό παροξυσμό της εποχής με τις ραδιουργίες του αγγλογαλλικού ιμπεριαλιστικού άξονα και εγχώριων αστικών δυνάμεων με σημαία τη «Μεγάλη Ιδέα». Ήδη υπήρχαν στο Εργατικό Κέντρο Κέρκυρας, φαίνεται, δυνάμεις προσκείμενες στο νεογέννητο τότε Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα Ελλάδας, δηλαδή στο κατοπινό Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας, καθώς και άλλες δυνάμεις, που θεωρούσαν αναγκαίο να προτάξουν τα αυτοτελή ταξικά συμφέροντα των εργαζομένων, διαχωρίζοντάς τα από εκείνα της αστικής τάξης και των δύο βασικών αστικών πολιτικών συνασπισμών της εποχής, δηλαδή του λεγόμενου βενιζελικού και του λεγόμενου αντιβενιζελικού. Όπως είναι φυσικό, η ιδεολογική διαπάλη, που αφορούσε την κατάσταση και τα πάγια συμφέροντα των εργαζομένων, αλλά και τον ίδιο τον πόλεμο, εκφραζόταν και στους κόλπους του Κέντρου.   

Σε κάθε περίπτωση, όμως, διάφορα στοιχεία για εκείνες τις πρωτομαγιάτικες εκδηλώσεις στην Κέρκυρα το 1919, πριν από 107 χρόνια, δημιουργούν την αίσθηση, ανεξάρτητα από τον ενδεχομένως περιορισμένο διεκδικητικό χαρακτήρα που είχαν επισήμως, ότι ήδη η Παγκόσμια Ημέρα των Εργαζομένων αποτελούσε κάτι σχετικά οικείο για πλατιά εργατικά - λαϊκά στρώματα της Κέρκυρας. Μολονότι δεν έχουν προκύψει ή δεν έχουν γίνει ακόμη γνωστά τεκμηριωμένα στοιχεία ερευνητών για προγενέστερους πανεργατικούς γιορτασμούς της Πρωτομαγιάς στο νησί, δημοσιεύματα στον κερκυραϊκό Τύπο εκείνων των ημερών βεβαιώνουν, εμμέσως πλην σαφώς, ότι στην πόλη της Κέρκυρας είχαν προηγηθεί ανάλογες εκδηλώσεις αρκετά χρόνια νωρίτερα. Η αρχή τους είχε γίνει, ενδεχομένως, στα τέλη της δεκαετίας του 1890. 

Σχετικά με τον γιορτασμό της Εργατικής Πρωτομαγιάς το 1919, στο Αρχείο «Ντίνος Θεοτόκης» του Εργατικού Κέντρου Κέρκυρας (ΕΚΚ), ανάμεσα σε χιλιάδες έγγραφα που καλύπτουν περίοδο 115 περίπου ετών από δράσεις εργατικών φορέων του νησιού, έχει σωθεί προκήρυξη που είχε εκδώσει Επιτροπή του Κέντρου στις 28 Απριλίου 1919, ενόψει εκείνου του γιορτασμού. Προκύπτει μάλιστα από αυτήν ότι είχε σχεδιαστεί μια ενδιαφέρουσα, πολύωρη, πολύμορφη και ίσως επιβλητική εκδήλωση, με συνοδεία μπάντας. 

Οι εκδηλώσεις του ΕΚΚ την Πρωτομαγιά του 1919, με περιεχόμενο που προφανώς αντανακλούσε τους πολιτικούς-ταξικούς συσχετισμούς που επικρατούσαν στην ηγεσία του και συγχρόνως λάμβανε υπόψη του σε κάποιο βαθμό το λαϊκό αίσθημα, θα ξεκίναγαν, σύμφωνα με το πρόγραμμα, πολύ νωρίς. Στις 7 το πρωί μουσικό σώμα θα περιδιάβαινε πανηγυρικά τους δρόμους της πόλης για τριάντα λεπτά, παιανίζοντας. Ήταν μέρα Πέμπτη και, πιθανότατα, είχε κηρυχθεί απεργία. 

Τόπος συγκέντρωσης των εργατών και εργατριών, που καλούνταν να προσέλθουν με τις σημαίες των σωματείων τους από τα διάφορα σημεία της όπου αυτά στεγάζονταν, ήταν η πλατεία Δημαρχείου, ώρα 7:30 το πρωί. Ωστόσο, δεν θα γίνονταν εκεί ομιλίες για την Ημέρα των Εργατών, ούτε θα εγκρινόταν εκεί ψήφισμα με τις θέσεις και τα αιτήματα της εργατικής τάξης. Οργανωμένα, «με τάξη και πειθαρχία» και συνοδευόμενοι από μουσικούς, οι συγκεντρωμένοι στις 8 το πρωί θα ξεκινούσαν πορεία - διαδήλωση δυόμισι περίπου χιλιομέτρων ως το προάστιο της Ανάληψης, από όπου το απόγευμα, ολοκληρώνοντας ένα πρόγραμμα διάρκειας δώδεκα και πλέον ωρών, διαδηλώνοντας θα επέστρεφαν πάλι ενωμένοι στην πόλη, στην πλατεία Δημαρχείου. 

Στην περιοχή της Ανάληψης θα γίνονταν μία «διάλεξη» και ίσως άλλες ομιλίες και συζήτηση - απόφαση για την κατάσταση και τους στόχους της εργατικής τάξης του νησιού. Οι εργαζόμενοι είχαν κληθεί να έχουν μαζί τους τρόφιμα για μεσημεριανό φαγητό.

Να τι έλεγε, ακριβώς, η προκήρυξη Επιτροπής του Εργατικού Κέντρου που είχε αναλάβει την ευθύνη της γιορτής και ζητούσε να επικρατήσει «πλήρης τάξις και πειθαρχία»:  

ΕΡΓΑΤΙΚΟΝ ΚΕΝΤΡΟΝ
ΚΕΡΚΥΡΑΣ
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 
ΤΗΣ
ΕΡΓΑΤΙΚΗΣ ΠΡΩΤΟΜΑΓΙΑΣ

Την 7ην πρωινήν η μουσική θα περιέλθη την πόλιν παιανίζουσα. 

Τα Σωματεία μετά των Σημαιών των θα συγκεντρωθούν εις τα Καταστήματά των και θα προσέλθουν εν σώματι εις την πλατείαν του Δημαρχείου την 7 1/2 ΑΚΡΙΒΩΣ. 

Από κάθε Σωματείον να ορισθούν δύο επόπτας δια την τάξιν οι οποίοι θα λαμβάνουν οδηγίας από τον Έφορον του Κέντρου. 

Την παραμονήν της εορτής θα λάβουν αι Διοικήσεις των Σωματείων τα σήματα και τα διακριτικά σημεία των εποπτών. 

Την 8ην θα γίνη η εκκίνησις μετά της μουσικής προς την Ανάληψιν όπου θα παραμείνωμεν μέχρι της εσπέρας. 

Την πρωίαν εις το ύπαιθρον θα γίνη η σχετική προς την ημέραν διάλεξις και το κατάλληλον ψήφισμα. 

Η επιστροφή θα γίνη πάλι εν σώματι και η διάλυσις θα γίνη εις την πλατείαν του Δημαρχείου. 

Είμεθα υπερβέβαιοι ότι πλήρης τάξις και πειθαρχία θα επικρατήση εις όλην την εορτήν μας.     

Παρακαλούνται οι εργάται να φροντίσουν δια τα τρόφιμα της ημέρας. 

Κέρκυρα 28 Απριλίου 1919 

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Δημοσιεύματα φύλλου τοπικής -φιλεργατικής όπως υποστήριζε η ίδια- εφημερίδας,  προσκείμενης επί σειρά ετών στον βενιζελικό χώρο, που σώζεται στη Συλλογή εφημερίδων της Αναγνωστικής Εταιρίας Κέρκυρας, αν και δεν είναι αρκετά διαφωτιστικά για τα χαρακτηριστικά της εκδήλωσης που έγινε, παρέχουν ενδιαφέροντα στοιχεία.  

Συγκεκριμένα, η «Κερκυραϊκή Ηχώ» του Μ. Λάνδου, δημοσιογράφου-εκδότη που με αμφιλεγόμενες θέσεις είχε υποστηρίξει τον μεγάλο απεργιακό αγώνα των εργατών του νησιού το 1912 και πάντως τότε δεν είχε γίνει δεκτός σε τοπική σοσιαλιστική οργάνωση, στις 2 Μάη 1919 εκθείαζε την πρωτομαγιάτικη εκδήλωση του ΕΚΚ. Τη θεωρούσε ως επιβλητικότερη και μεγαλοπρεπέστερη από όσο ήταν, όπως υπονοούσε, ανάλογες εκδηλώσεις προηγούμενων ετών στο νησί. Σημείωνε, επίσης, ότι ο Νομάρχης κ. Τσιριμώκος και ο Αστυνομικός Διευθυντής κ. Διαλλινάς είχαν επισκεφθεί τους εργάτες στην Ανάληψη, με θετικό πνεύμα.   

Ανέφερε, μεταξύ άλλων, σε κείμενό της με τίτλο «Η Εργατική Πρωτομαγιά»: «Διεξήχθη μετ' αξιοθαυμάστου τάξεως, χθες, η Εργατική Πρωτομαγιά εις την Ανάληψιν. Δια πρώτην φοράν επανηγυρίσθη με τόσην επιβλητικότητα και τόσην μεγαλοπρέπειαν, η μεγάλη Εορτή των Εργατών εν Κερκύρα. Την πρωΐαν, τα Εργατικά μας Σωματεία, συγκεντρωθέντα εις την Πλατείαν του Δημαρχείου, με την μουσικήν επί κεφαλής, κατηυθύνθησαν εν ζητωκραυγαίς εις την Ανάληψιν, όπου παρέμειναν καθ' όλον το διάστημα της ημέρας. Αληθής ανθρώπινος χείμαρρος ετράπη το απόγευμα εις την ωραίαν τοποθεσίαν, ίνα επισκεφθή τους εορτάζοντας εργάτας (...) Οι εργάται εν σώματι, με την μουσικήν επί κεφαλής, επανήλθον ζητωκραυγάζοντες και με ακράτητον ενθουσιασμόν εις την πόλιν, περί την 7 1/2 μ.μ. Εθαυμάσθη κυρίως η επικρατήσασα τάξις, ήτις και εν περιστάσει ταύτη, εφανέρωσεν όλα τα ψυχικά χαρίσματα τα οποία κοσμούσι τας εργατικάς μας ομάδας. Απευθύνομεν τα θερμότερα των συγχαρητηρίων μας και εις τα Διοικητικά Συμβούλια των Σωματείων και εις την Οργανωτικήν Επιτροπήν».  

Η ομιλία του προέδρου του ΕΚΚ

Η εφημερίδα δημοσίευσε στο ίδιο φύλλο της το περιεχόμενο της -γεμάτης αοριστίες και προτροπές επικράτησης πνεύματος μιας φανταστικής αρμονικής συνεργασίας των κοινωνικών τάξεων- ομιλίας του προέδρου του ΕΚΚ κ. Νικολαΐδη. Μολονότι αυτή, όπως προαναφέραμε, δεν περιλαμβάνει, καν, έστω ελάχιστες αναφορές στην κατάσταση, τις θέσεις και τις διεκδικήσεις των εργαζομένων, αλλά και δεν αναφέρεται καν στο πραγματικό νόημα της Εργατικής Πρωτομαγιάς, ενώ παραποιεί τη σηματοδότηση και τις ιστορικές διεθνείς καταβολές της γιορτής, αξίζει να παρατεθεί, καθώς φανερώνει μάλλον το πνεύμα που κυριαρχούσε στον χώρο των δυνάμεων που είχαν βρεθεί στην ηγεσία του ΕΚΚ και τον ρόλο που αυτές επιτελούσαν, έναν περίπου χρόνο μετά την ίδρυσή του. Ακολουθεί ολόκληρη:    

Αδελφοί Εργάται, 

Συνήλθομεν σήμερον πρώτην Μαΐου καθ' ημάς και καθ' ην στιγμήν η θαυματουργός φύσις εορτάζει με πληθώραν ανθέων και αρωμάτων την αναγέννησιν αυτής, δια να εορτάσωμεν και ημείς την δύναμιν των χειρών, ήτοι την εργατικήν μας χρησιμότητα, άνευ της οποίας είναι αδύνατον να λειτουργήση ο κοινωνικός οργανισμός και να επικρατήσουν οι δίκαιοι όροι υπό τους οποίους πρέπει να ζώμεν όλοι μας. Και είναι σημαντική η συνέλευσις αυτή κατά τούτο, ότι δι' αυτής αποδεικνύεται ο συνασπισμός των εργατικών δυνάμεων και προάγεται το εργατικόν συμφέρον· συμφέρον, το οποίον ως εκ της τάσεως την οποίαν η ολιγαρχία, εν γένει, εδείκνυεν εις όλα, παρηγκωνίζετο εγκληματικώς και εθεωρείτο μέχρι τινός ως υποτέλεια, εις την οποίαν κάθε εργάτης είχεν υποχρέωσιν να υποκύπτη, χωρίς να αναγνωρίζεται εις αυτόν κανέν εκ των δικαιωμάτων του ανθρώπου επί της ζωής!

Το σύνθημα αυτό της εργατικής απελευθερώσεως από την δουλείαν ενός αποθανόντος παρελθόντος, έξοχα νεωτεριστικά πνεύματα εκ του πολιτισμού των ευρωπαϊκών μεγαλοπόλεων προερχόμενα, εστήριξαν επί της γενικής αρχής του δικαίου, κατά το οποίον, με άλλας λέξεις, η ζωή είναι κτήμα του καθενός και κανείς προνομιούχος δεν υπάρχει εν τη κοινωνία, ο οποίος να δικαιούται να απολαμβάνη αυτός από την εκμετάλλευσιν του κυριωτέρου παράγοντος της ευτυχίας, του μόνου συντελεστού παντός κοινωνικού αγαθού, δηλαδή του Εργάτου εν γένει, χωρίς εις την απολαυήν αυτήν να είναι μέτοχος και η μόνη ισχυρά αυτή δύναμις, η οποία θέτει εις κίνησιν όλον τον βιοποριστικόν μηχανισμόν. 

Δόξα και τιμή, λοιπόν, εις εκείνους, οι οποίοι εσήκωσαν από την αφάνειάν του, από την σκληράν δουλείαν τον Εργάτην και εις τους οποίους ο εργατικός κόσμος εν γένει οφείλει το αιώνιον μνημόσυνον. 

Αλλά, Κύριοι, είναι ανεγνωρισμένον και εις τούτο καμμία δεν ειμπορεί να χωρήση αμφισβήτησις, ότι παραλλήλως προς κάθε δικαίωμα βαδίζει και πρέπει να βαδίζη η έννοια του καθήκοντος. Έχομεν δικαίωμα να προστατεύσωμεν την ζωήν μας, αλλ' έχομεν και καθήκον επίσης να σεβώμεθα τα δικαιώματα των άλλων.

Και όταν τα δύο αυτά συμβαδίζουν αρμονικώς δεν είναι δυνατόν η κοινωνία εν γένει να μη διάγη εν αρμονία. Διότι πρέπει να εννοηθή καλώς, ότι σκοπός του μεγάλου τούτου εργατικού Συνασπισμού, δεν είναι μόνον η άμυνα εναντίον πάσης αδικίας, αλλά και η αμοιβαία υποστήριξις του συμφέροντος και της μεταξύ των ενότητος των Εργατών, δια να μη υποτεθή, ότι και εις την ενότητα αυτήν δύνανται να λάβουν θέσιν αι διακρίσεις εκείναι, αι οποίαι εις προγενεστέρας εποχάς εκράτουν τον Εργάτην δυστυχή δια πάντοτε και εδημιούργησαν κάθε ανθρωπίνην ανισότητα, η οποία εγεννήθη ναι μεν και έζησε μέχρι τινός, αλλ' απέθανεν οριστικώς δια να προέλθη εκ του θανάτου της η νέα παντοδύναμος ζωή του Εργάτου. Ας χαιρώμεθα, αγαπητοί, δια τούτο, αλλά και ας προσπαθώμεν πάντοτε να είμεθα σύμφωνοι προς τας αρχάς μας, αρχάς, αι οποίαι πρωτίστως επιβάλλουν την σύμπνοιαν και την μεταξύ μας αρμονίαν και αγάπην, τουτέστιν, το αδιάσπαστον των δυνάμεών μας, το οποίον και μόνον θα δυνηθή να φέρη εις πέρας το κοινωνιοσωτήριον έργον μας και θα εξασφαλίση ακλονήτως πλέον την Εργατικήν μας ευτυχίαν. 

Υπέρ αυτής λοιπόν και μόνης αγωνιζόμενοι, ας φωνάξωμεν 

«Ζήτω η Εργατική μας δύναμις!»

«Ζήτω η Κοινωνική Ευτυχία»

Σε συναφές δημοσίευμά της σε άλλες στήλες της, η εφημερίδα ανέφερε ότι «η εργατική τάξις (...) ούσα αυτή η κυριαρχούσα δύναμις της κοινωνικής προόδου», δικαιούται... «της αμερίστου εκτιμήσεως του τιμίου αυτής αγώνος». Επίσης, εξέφραζε την ευχή «όπως εκλείψη πάσα μεταξύ των εργατών διχόνοια, ίνα ούτοι ισχυροί εν τω δικαίω των, αντιμετωπίσωσι μετά θάρρους και σταθερότητος την πάλην προς επικράτησιν των ωραιοτέρων αυτών ιδανικών». Ακόμη, δήλωνε «την ανυστερόβουλον χαράν αυτής επί τη εμφανίσει του εργατικού κόσμου της Κερκύρας ως οργανωμένου συνόλου». Ούτε λέξη δεν υπήρχε σε αυτά έστω τα δημοσιεύματα, για την κατάσταση και τις αξιώσεις των εργατοϋπαλλήλων του νησιού ή για την κριτική που είχαν ασκήσει διάφορα σωματεία του τόπου, εκείνες τις ημέρες, στην ηγεσία του ΕΚΚ.

Οι αντιδράσεις σειράς σωματείων του νομού στις θέσεις που υιοθετούσε η ηγεσία του ΕΚΚ, όπως προκύπτει από δημοσίευμα φύλλου της προσκείμενης τότε στο Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα Ελλάδας αθηναϊκής εφημερίδας «Ριζοσπάστης» στις 29 Απρίλη 1919, με τίτλο «Οι εργάται Κερκύρας», ήταν έντονες και εκτεταμένες. Διάφορα σωματεία είχαν αναλάβει πρωτοβουλία συγκρότησης μιας Πανεργατικής Ένωσης του νησιού, αποχωρώντας από το Εργατικό Κέντρο. Αυτήν, σύμφωνα με το δημοσίευμα, την είχαν συγκροτήσει τον Απρίλη του 1919, ως αγωνιστικό σχήμα σωματείων «επί τη βάσει της πάλης των τάξεων, έξω κάθε αστικής επιρροής, με τάσεις και σκοπόν την χειραφέτησιν του προλεταριάτου», τα σωματεία των αρτεργατών, των εργατών αλευροποιίας, των ξυλουργών, των καπνεργατών και των ραπτεργατών, εξασφαλίζοντας στην πορεία, ειδικά για το θέμα του γιορτασμού της Πρωτομαγιάς, την υποστήριξη των σωματείων των κτιστών, των αμαξηλατών και των υποδηματεργατών, αν όχι και άλλων εργατικών σωματείων του νησιού. 

Τα σωματεία αυτά είχαν ζητήσει από την ηγεσία του ΕΚ να οργάνωνε τη γιορτή της Πρωτομαγιάς, όπως είχαν κάνει αρκετές άλλες εργατικές οργανώσεις σε διάφορες πόλεις της χώρας συντονίζοντας τη δράση τους με τις αντίστοιχες οργανώσεις των άλλων χωρών παγκοσμίως, βάσει του Νέου ημερολογίου, νωρίτερα και προφανώς με το κατάλληλο για τον χαρακτήρα της Παγκόσμιας Ημέρας των Εργατών διεκδικητικό πλαίσιο. Έκαναν λόγο για «παλαιό» Εργατικό Κέντρο. Η Πανεργατική Ένωση των εν λόγω σωματείων εγκαινίασε τη δράση της, σύμφωνα με το δημοσίευμα, στις 28 Απρίλη 1919, με συγκέντρωση στην οποία είχαν προσκληθεί να μιλήσουν ο σοσιαλιστής βουλευτής Αριστοτέλης Σίδερις και ο επικεφαλής της τοπικής σοσιαλιστικής οργάνωσης Νίκος Βαρότσης. Κάποια πρωτομαγιάτικη γιορτή, που είχε σχεδιαστεί νωρίτερα, είχε ματαιωθεί, προφανώς λόγω διαβουλεύσεων με την ηγεσία του ΕΚ. Το δημοσίευμα ανέφερε, επίσης, ότι τα σωματεία που συσπειρώνονταν στην Πανεργατική Ένωση ήταν «καθαρώς εργατικά σωματεία», υπονοώντας μάλλον ότι σε άλλα συμμετείχαν και τρίτα πρόσωπα. 

Τα προαναφερθέντα σωματεία υποστήριζαν ότι η ηγεσία του ΕΚ επηρεαζόταν από την αστική τάξη και ιδεολογία και επεδίωκε να ματαιώσει κάθε αγώνα των εργαζομένων που εξέφραζε την αναπόφευκτη πάλη των τάξεων. 

«Η εορτή της Πρωτομαγιάς, σημείωνε το δημοσίευμα, «υπήρξεν η αφορμή», μόνο, για τη σύγκρουση στους κόλπους των εργατικών συνδικαλιστικών οργανώσεων του νησιού σχετικά με τον προσανατολισμό τους.

Μια πολύ παλαιότερη εργατική γιορτή στην Ανάληψη

Σε ό,τι αφορά πάλι εκείνον το γιορτασμό του 1919, δεν προκύπτει από τα διαθέσιμα στοιχεία ο λόγος για τον οποίο επιλέχθηκε η περιοχή της Ανάληψης ως τόπος πραγματοποίησης της συγκέντρωσης και συζητήσεων. 

Ενδεχομένως, πέρα από όσα προαναφέρθηκαν, η επιλογή αυτή να μην ήταν άσχετη με περιορισμούς που έθεταν οι τοπικές αρχές. Σε πολλές περιοχές της χώρας, την ίδια χρονιά, οι αστυνομικές αρχές δεν επέτρεπαν εργατικές διαδηλώσεις για τη Μέρα της Πρωτομαγιάς στα κέντρα των πόλεων, παρά μόνο μακριά από αυτά. Αλλά δεν υπάρχουν στοιχεία που να συνηγορούν στο ότι συνέβη κάτι αντίστοιχο και στην Κέρκυρα. Το 1919, πάντως, μάλλον ήταν η τελευταία χρονιά που μια πρωτομαγιάτικη συγκέντρωση των εργαζομένων της Κέρκυρας συνδυάστηκε με μετάβαση και ομιλίες στην Ανάληψη.  

Επίσης, δεν είναι γνωστό αν το μουσικό σώμα που ορίστηκε να πλαισιώσει την ολοήμερη σχεδόν πρωτομαγιάτικη εκδήλωση του ΕΚΚ το 1919 ήταν επίσημη μπάντα μίας εκ των δύο Φιλαρμονικών της πόλης ή καρπός πρωτοβουλίας κάποιων από τους μουσικούς-μέλη τους. Η συμμετοχή μουσικών δεν πρέπει να ξενίζει. Είναι γνωστό ότι το 1921, σύμφωνα με μαρτυρία του παλιού αγωνιστή Τηλέμαχου Ρούση, σε απεργιακή πρωτομαγιάτικη πορεία στο κέντρο της πόλης προπορευόταν μπάντα μουσικών της Παλαιάς Φιλαρμονικής, παιανίζοντας τη «Διεθνή», τον Παγκόσμιο Ύμνο των Εργαζομένων.  

Πέραν αυτών, όμως, υπάρχουν ενδείξεις, σύμφωνα με στοιχεία του ιστορικού ερευνητή Γιώργου Ζούμπου, για συμμετοχή της Φιλαρμονικής «Μάντζαρος» σε πολύ παλαιότερη εργατική εκδήλωση στην Ανάληψη, ενδεχομένως όχι άσχετη με τη Διεθνή Μέρα των Εργατών και τα μηνύματά της. 

 Έχει σωθεί φωτογραφία που πιθανολογείται ότι χρονολογείται στο 1898 ή στο 1899 και στην οποία εικονίζονται μέλη της «Εργατικής Αδελφότητας» της Κέρκυρας σε εκδήλωση-εκδρομή στην τοποθεσία Ανάληψη, μαζί με μέλη της κερκυραϊκής Φιλαρμονικής «Μάντζαρος». Ως γνωστόν, η πρώτη είχε δημιουργηθεί το 1887 και η δεύτερη το 1890. 

 Η «Εργατική Αδελφότης» της Κέρκυρας αποτέλεσε, κατά τον ιστορικό ερευνητή Σπύρο Λουκάτο, την «πρωταρχή του εργατικού κινήματος στα Επτάνησα, κάτω από την επίδραση της σοσιαλιστικής ιδεολογίας», δρώντας ως «σύλλογος αλληλοβοηθείας των εργατών» του νησιού για το «αποκλειστικό συμφέρον της εργατικής τάξεως». Η ίδρυσή της ήταν ένα πρώτο βήμα στην πορεία κατάκτησης της ενιαίας συνδικαλιστικής, διεκδικητικής οργανωμένης δράσης των Κερκυραίων εργατών και υπαλλήλων. Ως μήνας ίδρυσής της το 1887 θεωρείται ο μήνας Μάης. 

ΟΡΕΣΤΗΣ ΜΟΥΣΟΥΡΗΣ