Του Αναστάσιου Ζησίμου* - kommon.gr

Η περίπτωση της αμερικάνικης πρεσβείας στην Αθήνα

Η αποπομπή της Kimberly Guilfoyle από την πρεσβεία των ΗΠΑ στην Αθήνα, στις 13 Οκτωβρίου 2026, έπειτα από δημοσιεύματα της Wall Street Journal, που περιγράφουν την εμπορευματοποίηση του ρόλου του μεσολαβητή-πρέσβη μεταξύ τοπικών οικονομικών ελίτ και κέντρου εξουσίας. Ειδικότερα, τα δημοσιεύματα για αίτημα οικονομικής εύνοιας προς δωρητή, για πολυτελείς παροχές από επιχειρηματίες και για μια μεγαλοστομία (;) περί ανατροπής της ελληνικής κυβέρνησης, προσφέρεται ως αφορμή για ένα ευρύτερο ερώτημα. Τι φανερώνει η υπόθεση για τη θέση της Ελλάδας στο διεθνές σύστημα και τις σχέσεις με τις ΗΠΑ;

Η Θεωρία της Εξάρτησης (Cardoso και Faletto, Galtung) προσεγγίζει την εξάρτηση ως σχεσιακή δομή ασύμμετρης ισχύος, όπου η εσωτερική εξέλιξη της περιφέρειας καθορίζεται από τα συμφέροντα του κέντρου. Η ελληνική γραμμή ανάλυσης (Μουζέλης, Τσουκαλάς) συνδέει την εξωτερική επιρροή με το πελατειακό κράτος και με ελίτ που αντλούν νομιμοποίηση και πόρους από τον ξένο παράγοντα.

Από το Λονδίνο στην Ουάσιγκτον

Το ελληνικό κράτος και η πολιτική σκηνή αναπτύχθηκε εν πολλοίς υπό την εγγύηση των Προστάτιδων Δυνάμεων, και τα πρώτα κόμματα («αγγλικό», «γαλλικό», «ρωσικό») οργανώθηκαν γύρω από ξένους προστάτες. Η βρετανική δύναμη επί της Ελλάδας εκδηλώθηκε με τον αποκλεισμό του Πειραιά το 1850 (υπόθεση Πατσίφικο), με τη συστηματική ανάμιξη στις κυβερνητικές διαδοχές και, στα Δεκεμβριανά του 1944, με άμεση στρατιωτική επιβολή. Η αδυναμία του Λονδίνου να συνεχίσει τη στήριξη το 1947 οδήγησε στη μεταβίβαση της σκυτάλης. Το Δόγμα Τρούμαν και το Σχέδιο Μάρσαλ ενέταξαν την Ελλάδα στην αμερικανική σφαίρα επιρροής, ενώ η ένταξη στο ΝΑΤΟ το 1952 θεσμοθέτησε τον στρατιωτικό άξονα της εξάρτησης.

Εντός αυτού του πλαισίου ο Αμερικανός πρέσβης κατέστη ρυθμιστικός πόλος. Ο John Peurifoy, οιονεί συγκυβερνήτης, παρενέβη ανοιχτά στο εκλογικό σύστημα και στους κυβερνητικούς συνασπισμούς. Η αποστροφή που αποδίδεται το 1964, στο απόγειο της κυπριακής κρίσης, στον Λίντον Τζόνσον προς τον Έλληνα πρέσβη (“Fuck your constitution”) εκφράζει, ανεξαρτήτως της ακριβούς διατύπωσης, την ιεραρχία που η περιφέρεια υποχρεωνόταν να αναγνωρίζει. Οι εγχώριες ελίτ αντλούσαν νομιμοποίηση και πόρους από τον ξένο προστάτη, διαμορφώνοντας το πρότυπο των comprador ελίτ, η θέση των οποίων εξαρτάται από τη διαμεσολάβηση προς το κέντρο. Ακόμα και η τομή των Μνημονίων, ειρήσθω εν παρόδω, αποτελεί μία τρόπον τινά εξάρτηση, που, όμως, σε αυτή την περίπτωση μεταφέρεται από το γεωπολιτικό στο δημοσιονομικό πεδίο.

Ασυμμετρία και το παράδειγμα Guilfoyle

Η περίπτωση Guilfoyle αντιπροσωπεύει διαφορετικό υπόδειγμα από τους διπλωμάτες του Ψυχρού Πολέμου. Ο διορισμός της αντανακλά σε μεγάλο μέρος τη συναλλακτική διπλωματία, κατά την οποία η πρεσβεία λειτουργεί ως ανταμοιβή προσωπικής πίστης προς το οικογενειακό και πολιτικό περιβάλλον του προέδρου και όχι ως προϊόν θεσμικής διπλωματικής σταδιοδρομίας. Ήδη κατά την ανακοίνωση, ελληνικοί πολιτικοί και διπλωματικοί κύκλοι διατύπωσαν επιφυλάξεις για την έλλειψη εμπειρίας, αλλά ήταν μάταιο. Η επιλογή του κέντρου δεν υπόκειται σε διαβούλευση. Σε όρους Galtung, το κέντρο εξάγει στην περιφέρεια, όχι μόνο πολιτικές, αλλά και τον προσωποκεντρικό τρόπο διακυβέρνησής του.

Η φερόμενη φράση «όπως στη Ρουμανία» της πρέσβειρας αμφισβητήθηκε από στέλεχος της κυβερνώσας παράταξης και από την πρεσβεία. Ωστόσο, ως υπόθεση εργασίας, το γεγονός ότι η αφήγηση βρήκε ακροατήριο υποδηλώνει εσωτερικευμένη αντίληψη περί δυνητικής ξένης παρέμβασης στην εγχώρια πολιτική. Η αντίδραση των εγχώριων ελίτ, πάντως, ήταν συγκρατημένη. Η επίσημη πλευρά περιορίστηκε σε διαψεύσεις, ενώ μέρος του Τύπου είχε προβάλλει νωρίτερα τη συμβολή της πρέσβειρας στην ενεργειακή ατζέντα (Exxon Mobil, αμερικανικό LNG κτλ). Η αποδοχή του πρέσβη ως συνδιαμορφωτή της εθνικής στρατηγικής συνιστά ένδειξη υποχωρούσας κυριαρχικής αυτονομίας.

Το κρισιμότερο στοιχείο είναι η ασυμμετρία λογοδοσίας που παρατηρείται. Ειδικότερα, ο έλεγχος προήλθε από την Ουάσιγκτον (δημοσιογραφική έρευνα, γενική επιθεώρηση του State Department, Δημοκρατικοί βουλευτές και γερουσιαστές), και η απομάκρυνση αποφασίστηκε από τον πρόεδρο των ΗΠΑ. Το κράτος υποδοχής υπήρξε απλώς θεατής. Η διαπίστωση αυτή δεν σημαίνει συμπεριφορά ‘comprador’ εκ μέρους των Ελλήνων αξιωματούχων, οι διαψεύσεις τους δείχνουν δράση, όχι υποταγή. Σημαίνει ότι η διαδικασία ελέγχου των απεσταλμένων βρίσκεται εκτός του εθνικού πεδίου.

Συμπερασματικά, αξίζει να αναλογιστούμε πως η υπόθεση Guilfoyle δεν τεκμηριώνει τοις πράγμασι εξάρτηση, την καθιστά  σε έναν βαθμό ορατή. Το ηγεμονικό κέντρο μεταβάλλει τον τρόπο παρέμβασης, από την ανοιχτή επιβολή στη συναλλακτική, προσωποποιημένη διαμεσολάβηση. Η απεμπλοκή δυσχεραίνεται από εξοπλισιτκές εξαρτήσεις,, ενεργειακές επιλογές και τον ρόλο των εγχώριων ελίτ, που συχνά επιδιώκουν την προστασία του κέντρου ως πόρο εσωτερικής ισχύος. Στον βαθμό που η εθνική κυριαρχία προϋποθέτει τη δυνατότητα διαχείρισης και ελέγχου των εξωτερικών παρεμβάσεων στο εσωτερικό της χώρας, η ελληνική πραγματικότητα εμφανίζεται δέσμια των συσχετισμών στο κέντρο εξουσίας. Συνεπώς, η αντικατάσταση ή αποχώρηση ενός συγκεκριμένου προσώπου δεν ανατρέπει τη δομική αυτή σχέση, διατηρώντας τον εκάστοτε πρέσβη σε ρόλο κομβικού ρυθμιστή…

Πηγές

CNN Editorial Team. (2026, 13 Οκτωβρίου). White House ousts Kimberly Guilfoyle. CNN Politics.

NBC News. (2026, 13 Οκτωβρίου). Guilfoyle resigns as U.S. Ambassador to Greece. NBC News.

Axios. (2026, 13 Οκτωβρίου). Kimberly Guilfoyle resigns as Greece ambassador amid Trump pressure. Axios.

ABC News. (2026, 13 Οκτωβρίου). Trump ‘looking at’ firing US ambassador to Greece Kimberly Guilfoyle. ABC News.

Newmoney.gr. (2026). Η πρεσβεία, ο Κάθετος Διάδρομος και η WSJ. Newmoney.gr.

CNN Greece. (2025). Κίμπερλι Γκίλφοϊλ: «Δεν περίμενα τόσο θερμή υποδοχή στην Αθήνα – Εξαιρετικά φιλόξενοι οι Έλληνες». CNN Greece.

iefimerida. (2024). Kimberly Guilfoyle appointed US ambassador to Greece amid controversy. iefimerida.gr.

*Ο Αναστάσιος Ζησίμου είναι πολιτικός επιστήμονας