Χρήστος Κάτσικας

Η αθέατη πραγματικότητα των νεοδιόριστων εκπαιδευτικών

Ηδημόσια συζήτηση για την εκπαίδευση επικεντρώνεται συνήθως στα προγράμματα σπουδών, στις εξετάσεις ή στις νέες τεχνολογίες.
Σπάνια, όμως, στρέφεται στις συνθήκες ζωής εκείνων που καλούνται να εφαρμόσουν όλες αυτές τις αλλαγές μέσα στις σχολικές αίθουσες.
Κάθε Σεπτέμβριο, χιλιάδες νεοδιόριστοι εκπαιδευτικοί περνούν για πρώτη φορά το κατώφλι του σχολείου όπου καλούνται να υπηρετήσουν. Για τους μαθητές είναι ο νέος δάσκαλος ή η νέα καθηγήτρια. Για την πολιτεία, μια ακόμη θέση που επιτέλους καλύφθηκε. Για τους ίδιους, όμως, η αρχή της μονιμότητας δεν σηματοδοτεί απαραίτητα την αρχή μιας σταθερής ζωής.
Πίσω από τον διορισμό κρύβεται μια καθημερινότητα που λίγοι γνωρίζουν: δύο σπίτια, δύο λογαριασμοί, αμέτρητα χιλιόμετρα, οικονομική ασφυξία και μια προσωπική ζωή που παραμένει διαρκώς σε αναμονή.
Η εικόνα αυτή επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο σε ολόκληρη τη χώρα.

Οι αθέατες πλευρές

Για τους περισσότερους εκπαιδευτικούς ο πολυπόθητος διορισμός έρχεται ύστερα από πολλά χρόνια ως αναπληρωτές. Όταν τελικά αποκτούν μόνιμη θέση, διαπιστώνουν ότι η νέα πραγματικότητα δεν διαφέρει όσο περίμεναν.
Η υποχρεωτική διετής παραμονή στον τόπο διορισμού, σε συνδυασμό με τις μεγάλες ελλείψεις οργανικών θέσεων κοντά στον τόπο κατοικίας τους, σημαίνει ότι χιλιάδες νέοι μόνιμοι εκπαιδευτικοί εξακολουθούν να ζουν μακριά από τις οικογένειές τους.
Για πολλούς, ο διορισμός πραγματοποιείται σε νησιά, ορεινές ή απομακρυσμένες περιοχές, όπου το κόστος στέγασης έχει εκτοξευθεί και η εύρεση κατοικίας αποτελεί συχνά μια δύσκολη αποστολή. 

Δύο σπίτια, ένας μισθός – Η οικονομική εξίσωση σχεδόν αδύνατη.

Παρακάτω είναι ένας ρεαλιστικός ενδεικτικός προϋπολογισμός για έναν νεοδιόριστο εκπαιδευτικό που διορίζεται μακριά από τον τόπο μόνιμης κατοικίας του, με καθαρό πρώτο μισθό περίπου 890 ευρώ. Οι δαπάνες βασίζονται σε συντηρητικές εκτιμήσεις για μια επαρχιακή πόλη. Σε νησιά ή τουριστικές περιοχές το έλλειμμα μπορεί να είναι αισθητά μεγαλύτερο. 
 

Μηνιαία έσοδα - έξοδα  Ποσό (€)
Καθαρός μηνιαίος μισθός          890
Ενοίκιο κατοικίας          450
Ηλεκτρικό ρεύμα           60
Νερό    10
Internet & κινητό            30
Θέρμανση / κοινόχρηστα (μέσος όρος)   50
Διατροφή          370
Μετακινήσεις (καύσιμα ή ΜΜΜ) και ταξίδια προς τον τόπο μόνιμης κατοικίας      180
Βασικά είδη νοικοκυριού           50
Ρουχισμός - προσωπική φροντίδα (μέσος όρος) 40
Έκτακτα έξοδα / υγεία   60
Συνολικά μηνιαία έξοδα 1.300
Μηνιαίο έλλειμμα          -410 €
 

Ετήσια εικόνα
Ετήσια οικονομικά στοιχεία                            Ποσό (€)
Ετήσιο καθαρό εισόδημα (12 μισθοί)               10.680
Ετήσια βασικά έξοδα διαβίωσης                                  15.600
Ετήσιο οικονομικό έλλειμμα                              -4.920
 

Το βασικό συμπέρασμα

Με έναν πρώτο καθαρό μισθό κάτω από 900 ευρώ, ένας νεοδιόριστος εκπαιδευτικός που υπηρετεί εκτός του τόπου κατοικίας του δυσκολεύεται να καλύψει ακόμη και τις στοιχειώδεις ανάγκες διαβίωσης. Ακόμη και με συγκρατημένες εκτιμήσεις δαπανών, το μηνιαίο έλλειμμα διαμορφώνεται περίπου στα 410 ευρώ, δηλαδή σχεδόν 4.920 ευρώ ετησίως. Σε περιοχές με υψηλά ενοίκια, όπως νησιά ή μεγάλα αστικά κέντρα, το ετήσιο έλλειμμα μπορεί εύκολα να υπερβεί τις 6.000–8.000 ευρώ, γεγονός που εξηγεί γιατί πολλοί νεοδιόριστοι αναγκάζονται να στηρίζονται στην οικογένειά τους, να αναζητούν δεύτερη εργασία όπου είναι εφικτό ή να περιορίζουν δραστικά το επίπεδο διαβίωσής τους.

Η οικογένεια μπαίνει σε αναμονή

Το μεγαλύτερο κόστος, όμως, δεν αποτυπώνεται στους τραπεζικούς λογαριασμούς. Πολλά νέα ζευγάρια ζουν χωριστά επί χρόνια.

Γονείς βλέπουν τα παιδιά τους μόνο τα Σαββατοκύριακα ή στις σχολικές αργίες. Νέοι άνθρωποι αναβάλλουν τη δημιουργία οικογένειας, καθώς γνωρίζουν ότι δεν μπορούν να σχεδιάσουν με βεβαιότητα πού θα ζουν τα επόμενα χρόνια.

Η εργασιακή σταθερότητα δεν συνοδεύεται από κοινωνική και οικογενειακή σταθερότητα. 

Ένα σχολείο που στηρίζεται στις προσωπικές θυσίες

Οι εκπαιδευτικοί, παρά τις δυσκολίες, βρίσκονται καθημερινά στην τάξη. Διδάσκουν, οργανώνουν δράσεις, στηρίζουν μαθητές και οικογένειες, συμμετέχουν στην εκπαιδευτική ζωή των σχολείων με τον ίδιο επαγγελματισμό που θα επέδειχναν αν εργάζονταν δίπλα στο σπίτι τους. Το δημόσιο σχολείο λειτουργεί χάρη στη δική τους προσφορά.

Ωστόσο, η προσωπική αυτή προσπάθεια δεν μπορεί να υποκαθιστά διαρκώς την ανάγκη για ουσιαστικές πολιτικές στήριξης.

Το στεγαστικό παραμένει το μεγαλύτερο πρόβλημα. Τα τελευταία χρόνια έχουν ανακοινωθεί ορισμένα μέτρα, όπως συνεργασίες με δήμους για παραχώρηση κατοικιών ή φορολογικά κίνητρα για μακροχρόνιες μισθώσεις.

Παρά τις πρωτοβουλίες αυτές, οι ανάγκες εξακολουθούν να είναι πολύ μεγαλύτερες από τις διαθέσιμες λύσεις. Σε αρκετές περιοχές οι εκπαιδευτικοί συνεχίζουν να αναζητούν μόνοι τους κατοικία σε μια αγορά που συχνά δεν προσφέρει ούτε επαρκή διαθεσιμότητα ούτε προσιτές τιμές.

Η στεγαστική κρίση έχει εξελιχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που επηρεάζουν όχι μόνο την καθημερινότητα των εκπαιδευτικών αλλά και την ομαλή στελέχωση των σχολείων. 

Το μεγάλο ζητούμενο

Οι μόνιμοι διορισμοί αποτέλεσαν μια σημαντική εξέλιξη για το δημόσιο σχολείο. Όμως η μονιμότητα από μόνη της δεν αρκεί.
Η ουσιαστική στήριξη των νεοδιόριστων εκπαιδευτικών προϋποθέτει πολιτικές που θα αντιμετωπίζουν το στεγαστικό πρόβλημα, θα διευκολύνουν την οικογενειακή ζωή, θα εξασφαλίζουν αξιοπρεπείς αποδοχές και θα δημιουργούν πραγματικές προοπτικές επιστροφής στον τόπο κατοικίας τους μέσα σε εύλογο χρονικό διάστημα.

Γιατί πίσω από κάθε οργανική θέση υπάρχει ένας άνθρωπος που δεν ζητά προνόμια. Ζητά το αυτονόητο: να μπορεί να υπηρετεί το δημόσιο σχολείο χωρίς να χρειάζεται να αφήνει τη δική του ζωή σε μόνιμη αναμονή.