Χρήστος Κάτσικας

Η βαριά τραυματισμένη νηπιαγωγός, η τηλεοπτική προτροπή σε βίαιη «τιμωρία» και η δημόσια ευχαριστία συλλόγου γονέων προς καταδικασμένο πρώην στέλεχος της Χρυσής Αυγής δεν είναι το ίδιο πράγμα – αλλά φωτίζουν μια κοινή διολίσθηση

Μια εκπαιδευτικός νοσηλεύεται σε σοβαρή κατάσταση μετά τον ξυλοδαρμό που καταγγέλλει ότι δέχθηκε από γονείς, έπειτα από επεισόδιο στο οποίο είχε προηγουμένως καταγραφεί να φωνάζει με έντονο τρόπο σε μικρά παιδιά. Η υπόθεση διερευνάται διοικητικά και ποινικά, ενώ οι αρμόδιες αρχές έχουν τονίσει ότι πρέπει να εξεταστούν τόσο η συμπεριφορά της εκπαιδευτικού όσο και η βίαιη επίθεση που ακολούθησε. 

Μία ημέρα αργότερα, σε τηλεοπτική συζήτηση για το ίδιο περιστατικό, ο απόστρατος αστυνομικός Σταύρος Μπαλάσκας αντέδρασε με τη γνωστή πλέον φράση ότι, αν επρόκειτο για το δικό του παιδί, θα πήγαινε την εκπαιδευτικό «μαλλί τσιμέντο», προκαλώντας έντονη αντιπαράθεση στον αέρα. 

Και λίγες ημέρες νωρίτερα, Σύλλογος Γονέων και Κηδεμόνων του 1ου Δημοτικού Σχολείου Μεγάρων είχε ευχαριστήσει δημόσια τον Ηλία Κασιδιάρη για χορηγία προς το σχολείο, μια κίνηση που προκάλεσε αντιδράσεις και δημόσια συζήτηση. 

Τα τρία περιστατικά δεν είναι ταυτόσημα. Δεν έχουν το ίδιο νομικό βάρος, ούτε την ίδια ηθική ή πολιτική διάσταση.

Και όμως, κάτι τα συνδέει.

Όχι η παιδαγωγική. Όχι το αν μια εκπαιδευτικός φώναξε ή δεν φώναξε. Όχι το αν ένας σύλλογος γονέων είχε οικονομική ανάγκη. Όχι το αν κάποιος τηλεσχολιαστής «παρασύρθηκε» από την ένταση.

Αυτό που τα συνδέει είναι η μετατόπιση του ορίου του αποδεκτού.

Η ιδέα ότι η βία μπορεί να γίνει απάντηση στη βία. Ότι η δημόσια διαπόμπευση μπορεί να παρουσιαστεί ως δικαιοσύνη. Ότι η «αγανάκτηση» νομιμοποιεί τη σωματική τιμωρία. Ότι η ανάγκη ενός σχολείου μπορεί να αποσυνδεθεί πλήρως από το ποιος προσφέρει τη χορηγία και τι συμβολίζει δημόσια το πρόσωπό του.

Άλλο η ευθύνη, άλλο η αυτοδικία

Αν μια εκπαιδευτικός συμπεριφέρθηκε απαράδεκτα σε παιδιά, αυτό πρέπει να διερευνηθεί.

Αν προκύψουν πειθαρχικές ή άλλες ευθύνες, πρέπει να αποδοθούν.

Αυτό όμως δεν δίνει σε κανέναν το δικαίωμα να τη χτυπήσει.

Η διάκριση αυτή είναι θεμελιώδης. Αν χαθεί, τότε κάθε σοβαρή συζήτηση για τα δικαιώματα των παιδιών, την ευθύνη των εκπαιδευτικών και την ποιότητα του σχολείου καταρρέει μέσα σε μια λογική αυτοδικίας.

Ο ξυλοδαρμός δεν γίνεται παιδαγωγική απάντηση επειδή προηγήθηκε μια λεκτική εκτροπή.

Και η φράση «εγώ θα την πήγαινα μαλλί τσιμέντο» δεν αποτελεί απλώς μια υπερβολή της στιγμής όταν εκφέρεται δημόσια από άνθρωπο που έχει υπηρετήσει σε σώμα ασφαλείας και απευθύνεται σε ένα ευρύ τηλεοπτικό κοινό. Ακριβώς επειδή η κοινωνία ακούει τέτοιες φράσεις ξανά και ξανά, το όριο μεταξύ αγανάκτησης και βίας αρχίζει να θολώνει.

Όταν το «δίκιο» γίνεται άδεια για τα πάντα

Το πιο ανησυχητικό είναι ότι η λογική αυτή δεν εμφανίζεται πια μόνο στα περιθώρια.

Εμφανίζεται σε τηλεοπτικά στούντιο, στις αυλές των σχολείων, στις δημόσιες αναρτήσεις συλλόγων, στον τρόπο με τον οποίο άνθρωποι και ομάδες συνηθίζουν να χωρίζονται γρήγορα σε «δικούς μας» και «εχθρούς».

Αν ο άλλος θεωρηθεί απόλυτα ένοχος, τότε επιτρέπονται όλα.

Η προσβολή.

Η απειλή.

Η διαπόμπευση.

Το χτύπημα.

Ακόμη και η δημόσια εξοικείωση με πρόσωπα και συμβολισμούς που η ίδια η δημοκρατική και δικαστική τάξη έχει ήδη κρίνει με ιδιαίτερα βαρύ τρόπο.

Και κάπου εκεί αρχίζει να χάνεται το πιο βασικό: η έννοια του ορίου.

Το σχολείο δεν μπορεί να γίνει καθρέφτης αυτής της βίας

Το σχολείο υποτίθεται ότι διδάσκει ακριβώς το αντίθετο.

Ότι η σύγκρουση δεν λύνεται με γροθιές.

Ότι ακόμη και όταν κάποιος κάνει λάθος, υπάρχουν διαδικασίες, κανόνες και θεσμοί.

Ότι ο θυμός δεν καταργεί την αξιοπρέπεια του άλλου.

Ότι η δημοκρατία δεν είναι μόνο δικαίωμα να φωνάζεις, αλλά και υποχρέωση να δέχεσαι ότι κανείς δεν έχει το δικαίωμα να αυτοανακηρύσσεται δικαστής και τιμωρός.

Αυτό είναι το νήμα που ενώνει τα περιστατικά.

Όχι επειδή είναι ίδια.

Αλλά επειδή σε όλα εμφανίζεται, με διαφορετικό τρόπο, μια κοινωνία που κινδυνεύει να συνηθίσει στην ιδέα ότι ο εξευτελισμός, η απειλή και η βία μπορούν να αποτελούν θεμιτή απάντηση όταν κάποιος θεωρεί ότι έχει δίκιο.

Και αυτή είναι ίσως μια πολύ μεγαλύτερη συζήτηση από το αν μια εκπαιδευτικός φώναξε σε μια τάξη.