Γράφει ο Θανάσης Καμπαγιάννης*

Η δίκη για το έγκλημα στα Τέμπη που κόστισε 57 ζωές και δεκάδες τραυματίες ξεκινάει σήμερα στο Τριμελές Εφετείο Κακουργημάτων της Λάρισας. Ο αγώνας για καταλογιστούν οι ποινικές ευθύνες σε όλη την πυραμίδα των υπευθύνων και να αποδοθεί δικαιοσύνη έχει κινητοποιήσει την κοινωνία με τρόπο πρωτόγνωρο στα ελληνικά πολιτικά και ποινικά χρονικά. Κι όμως, αντί για την αίσθηση μιας επικείμενης κάθαρσης, τα γεγονότα των τελευταίων ημερών στο Δικαστικό Μέγαρο Λάρισας με αφορμή την επιμέρους δίκη για τα βίντεο στο Μονομελές Πλημμελειοδικείο, την κατάσχεση πειστηρίων και την αδυναμία των διαδίκων να λάβουν αντίγραφα κατόπιν αντιφατικών δικαστικών αποφάσεων και διακοπής της δίκης λόγω ασθένειας της προέδρου, επισκιάζουν την έναρξη της διαδικασίας ενώπιον του Εφετείου Κακουργημάτων. Οι δηλώσεις δικηγόρων και συγγενών θυμάτων και οι ανακοινώσεις της Ένωσης Δικαστών και Εισαγγελέων συνθέτουν ένα πρωτοφανές σκηνικό καθημερινών αλληλοκαταγγελλιών, που εγκαλούν και εμπλέκουν το Υπουργείο, τους Δικηγορικούς Συλλόγους, τους εισαγγελικούς και τους δικαστικούς λειτουργούς.

Τα γεγονότα είναι κουρνιαχτός, έλεγε ένας σημαντικός ιστορικός του 20ού αιώνα, χωρίς μάλιστα να γνωρίζει την εποχή του διαδικτύου και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Ας κάνουμε ένα βήμα πίσω από τον κουρνιαχτό και ας επιχειρήσουμε να δούμε την ουσία του προβλήματος.

1. Η ποινική δίκη για το έγκλημα των Τεμπών χαρακτηρίστηκε εξαρχής από μια πολύπλευρη παρέμβαση της εκτελεστικής εξουσίας στο έργο της δικαστικής διερεύνησης, που φαίνεται να έχει διαρρήξει την εμπιστοσύνη των οικογενειών των θυμάτων προς το σύστημα απόδοσης δικαιοσύνης. Η πολιτική εξουσία έσπευσε από την πρώτη στιγμή να οριοθετήσει το έγκλημα ως “ανθρώπινο λάθος ενός σταθμάρχη”. Έστειλε, έτσι, μήνυμα στους εισαγγελικούς και δικαστικούς λειτουργούς να περιορίσουν τη διερεύνηση, κυριολεκτικά, στον τελευταίο σταθμό της αμαξοστοιχίας, επιχειρώντας να αφήσουν την πολιτική και διοικητική ατμομηχανή των ευθυνών υπεράνω ελέγχου και τιμωρίας. Όπως είναι φυσιολογικό, με τη θεωρία του “μεμονωμένου σταθμάρχη”, οι εντολές της εκτελεστικής εξουσίας προς τις αστυνομικές αρχές ήταν να αντιμετωπιστεί ο τόπος της σύγκρουσης όχι ως τόπος εγκλήματος αλλά ως εκκρεμότητα που έπρεπε να γίνει “λαμπίκο”. Στο πλαίσιο αυτών των εντολών, κρίσιμα αποδεικτικά στοιχεία χάθηκαν, καθώς κανένα εθνικό ή διεθνές πρωτόκολλο διερεύνησης δυστυχήματος δεν τηρήθηκε, ενώ ακόμα και η διαχείριση των σορών και του βιολογικού υλικού των θυμάτων χαρακτηρίστηκε από πρωτοφανή έλλειψη σεβασμού. Στο μεταξύ, οι δημόσιες παρεμβάσεις του Πρωθυπουργού για ανοιχτά ζητήματα της δικογραφίας, όπως αυτό της έκρηξης, έριξαν βαριά σκιά στο ανακριτικό έργο.

2. Όπως έγινε σύντομα κατανοητό, στόχος όλων αυτών των κινήσεων ήταν η θωράκιση της πολιτικής ηγεσίας του Υπουργείου Μεταφορών από την οποιαδήποτε ποινική ευθύνη, η οποία δήθεν εξέλιπε με την ανάληψη της πολιτικής ευθύνης και την παραίτηση του Υπουργού Κ. Καραμανλή την επομένη του εγκλήματος. Η ασπίδα προστασίας που έστησε η κυβέρνηση γύρω από το στέλεχός της σημαίνει ότι οι κατηγορίες που αντιμετωπίζει δεν υπερβαίνουν το ήσσον πλημμέλημα της παράβασης καθήκοντος, κατηγορία που διαμόρφωσε με διαδικασία-εξπρές η κοινοβουλευτική πλειοψηφία της Νέας Δημοκρατίας (χωρίς προκαταρκτική) και η οποία εκκρεμεί ενώπιον του ανακριτή του Δικαστικού Συμβουλίου του Ειδικού Δικαστηρίου.

3. Χωρίς αυτήν την εικόνα, είναι εύκολο να χαθεί κανείς στην κακοφωνία των αντιφατικών ισχυρισμών, ακόμα και των θεωριών συνωμοσίας που βλάστησαν στο έδαφος της επιχειρηθείσας συγκάλυψης των υπουργικών ευθυνών. Ακόμα όμως και αυτοί που βλέπουν μόνο εργαλειοποίηση του πόνου των συγγενών και αντισυστημισμό, έχουν αναγκαστεί να ομολογήσουν την πραγματική πηγή του προβλήματος. Έγραφε έτσι η Καθημερινή την επομένη της 28/2/2026 στο Κύριο άρθρο της με τον τίτλο “Τα διδάγματα των Τεμπών”: “Αποδείχθηκε, τέλος, πως η αρχική προσπάθεια να αποφευχθεί ο καταλογισμός ευθυνών σε πολιτικά πρόσωπα έδωσε τροφή σε δυνάμεις που διέσπειραν θεωρίες συνωμοσίας, εργαλειοποίησαν τον πόνο των ανθρώπων που έχασαν τους συγγενείς τους και καλλιέργησαν στείρο αντισυστημικό μίσος”. Εντυπωσιακή ομολογία, αλλά λαθεμένος ο χρόνος: “η αρχική προσπάθεια να αποφευχθεί ο καταλογισμός ευθυνών σε πολιτικά πρόσωπα” δυστυχώς συνεχίζεται.

4. Η κατάσταση όπως διαμορφώνεται σήμερα έχει ως εξής: Ως αποτέλεσμα του ιδιότυπου μπρα-ντε-φερ ανάμεσα στις οικογένειες των θυμάτων και την εκτελεστική εξουσία, με καταλυτική την κινητοποίηση εκατομμυρίων πολιτών που κατέβηκαν στον δρόμο, η ποινική δίωξη ξεπέρασε τη θεωρία του “μεμονωμένου σταθμάρχη” και επεκτάθηκε σε κακουργηματικές κατηγορίες διατάραξης συγκοινωνιών κατά επιτελικών στελεχών του Υπουργείου και των εμπλεκόμενων εταιρειών. (Σημείωση: πρόκειται για το άρθρο 291 ΠΚ που ο Πρωθυπουργός σε συνέντευξή του είχε “γνωμοδοτήσει” ότι δεν ταιριάζει στην υπόθεση γιατί αφορά “αυτούς που κλέβουν καλώδια”…). Οι διαμαρτυρίες των συγγενών για τα βίντεο, τα ηχητικά, τη διαχείριση του τόπου του εγκλήματος, κλπ, αποδείχθηκαν βάσιμες, με αποτέλεσμα να ασκηθούν ποινικές διώξεις, η εκδίκαση των οποίων όμως “κομματιάστηκε” σε χωριστά δικαστήρια (Πλημμελειοδικεία), σε αναμονή του αν θα υπάρξουν Ειδικά Δικαστήρια για τους υπουργούς Χρ. Τριαντόπουλο και Κ. Καραμανλή. Τέλος, το πιο εντυπωσιακό: εντός της χρονιάς αναμένεται η έναρξη της δίκης για τη σύμβαση 717 όπου θα δικαστούν κατηγορούμενοι για τα κακουργήματα της ηθικής αυτουργίας σε απάτη σχετική με τις επιχορηγήσεις και της ηθικής αυτουργίας σε ψευδή βεβαίωση, με φυσικό αυτουργό των κακουργημάτων τον Υπουργό Κ. Καραμανλή ο οποίος όμως ΔΕΝ θα κάθεται στο εδώλιο, αν και η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία έστειλε τη σχετική δικογραφία στη Βουλή με την κοινοβουλευτική πλειοψηφία να αρνείται ακόμα και την προκαταρκτική για την άσκηση της δίωξης. Δηλαδή, οι ηθικοί αυτουργοί θα δικάζονται για κακουργήματα και ο φυσικός αυτουργός δεν θα κάθεται στο εδώλιο…

5. Είναι προφανές ότι αν δεν αντιμετωπιστεί αυτή η ρίζα του προβλήματος, αν δηλαδή δεν υπάρξει καταλογισμός ποινικών ευθυνών στα πολιτικά πρόσωπα της υπόθεσης και δεν υπάρξει δίκη με τις αρμόζουσες κατηγορίες, όπου θα διερευνηθούν και θα αποδοθούν οριστικά οι τυχόν ποινικές ευθύνες, τα νοσηρά συμπτώματα των τελευταίων εβδομάδων θα πληθύνουν. Να το πούμε καθαρά: δεν είναι δυνατόν πτυχές μιας υπόθεσης που συγκλόνισε το πολιτικό σύστημα και την έννομη τάξη, σε σημείο που κρίνεται αναγκαία η αναθεώρηση του Συντάγματος, να κρίνονται ενώπιον Πλημμελειοδικείων, από πρωτοδίκες που καλούνται να βγάλουν τα κάστανα από τη φωτιά. Και δεν είναι δυνατόν να αντιμετωπιστούν οι αναπόφευκτες κριτικές για την αποτυχία - ναρκοθετημένων στη συνείδηση των διαδίκων και της κοινής γνώμης - ποινικών δικών που δεν φτάνουν στα υπεύθυνα πολιτικά πρόσωπα, με την απαίτηση λήψης μέτρων αποβολής δικηγόρων από υποθέσεις και αφαίρεσης της πειθαρχικής διαδικασίας από τα δικηγορικά θεσμικά όργανα, όπως απαιτεί η Ένωση Δικαστών και Εισαγγελέων στις τελευταίες παρεμβάσεις της. Ας επιτραπεί ιδίως σε εμάς, τους δικηγόρους που έχουμε ήδη αποδείξει ότι αντιμαχόμαστε τον συντεχνιασμό στους δικούς μας κόλπους, να αναγνωρίζουμε στις ανοίκειες για δικαστική ένωση ανακοινώσεις της Ένωσης Δικαστών και Εισαγγελέων μια στρατηγική που διολισθαίνει πλέον, ολοένα και περισσότερο, σε έναν αλόγιστο δικαστικό συντεχνιασμό. Αν οι Δικαστικές Ενώσεις νιώθουν τη βασική απειλή για το δικαιοδοτικό έργο των μελών τους, όχι από την εκτελεστική εξουσία που προστατεύει τους ανθρώπους της και στη συνέχεια εκθέτει τους κατώτερους δικαστές να “βγάλουν το φίδι από την τρύπα”, αλλά από τους υπερασπιστές δικηγόρους, τότε καταλαβαίνουν λάθος το ιστορικό διακύβευμα της συγκυρίας. Ένας δικηγόρος που προσβάλλει, γενικεύει ή ακόμα και ασχημονεί μπορεί να ελεγχθεί με μηχανισμούς που ήδη προβλέπονται στον νόμο. Μια εκτελεστική εξουσία που οριοθετεί και παρεμβαίνει σε μια ποινική διερεύνηση για να καλύψει τους δικούς της ανθρώπους ή ακόμα και αφαιρεί τη δυνατότητα δικαστικής κρίσης από τον φυσικό δικαστή, τίθεται υπεράνω του νόμου και του οποιουδήποτε ελέγχου. Η προσκόλληση στην εκτελεστική εξουσία υποθηκεύει τη δικαστική ανεξαρτησία. Οι δικαστικοί λειτουργοί είναι αντιμέτωπες και αντιμέτωποι με ένα δίλημμα: θα στοχεύσουν χαμηλά ή ψηλά; Αυτό είναι που θα κρίνει τη νομιμοποίηση του δικαιοδοτικού τους έργου.

Οι κρίσιμοι κόμβοι του αγώνα για τη δικαιοσύνη θα κριθούν ψηλά: στα δικαστικά συμβούλια του Αρείου Πάγου που καλούνται να χαρακτηρίσουν ορθά τα αδικήματα και να αποδώσουν τυχόν ποινικές ευθύνες για τα εμπλεκόμενα υπουργικά στελέχη. Και στην κορυφή της εκτελεστικής εξουσίας που καλείται να σταματήσει τη συγκάλυψη μέσω της προστασίας των στελεχών της. Στο μεταξύ, αν και υπονομευμένη, η ποινική δίκη ενώπιον του Τριμελούς Εφετείου Κακουργημάτων της Λάρισας θα πρέπει να προχωρήσει στο έργο της κατά το μέρος που της αναλογεί. Οι παριστάμενοι δικηγόροι και οι Δικηγορικοί Σύλλογοι που παρίστανται ως υποστήριξη της κατηγορίας κατά το άρθρο 90 του Κώδικα Δικηγόρων καλούνται να περιφρουρήσουν το έργο της απόδοσης δικαιοσύνης.