Περισσότεροι από επτά στους δέκα Έλληνες δυσκολεύονται να καλύψουν τα μηνιαία έξοδά τους ή διαχειρίζονται με μεγάλη προσοχή το εισόδημά τους, σύμφωνα με έρευνα της Circana. Το 77% περιόρισε τις δαπάνες για διασκέδαση, το 75% τις αγορές ρούχων, το 45% τις μετακινήσεις και το 28% τα τρόφιμα. Παράλληλα, το 41% χρησιμοποίησε αποταμιεύσεις και το 27% χρειάστηκε οικονομική βοήθεια από συγγενείς. Μόλις το 7% δεν προχώρησε σε περικοπές κατά το τελευταίο εξάμηνο, αποτυπώνοντας την έντονη πίεση που ασκεί το αυξημένο κόστος ζωής στα ελληνικά νοικοκυριά.

Το 77% περιόρισε τις δαπάνες για διασκέδαση, το 75% για ρούχα και το 28% για τρόφιμα. Το 41% καταφεύγει στις αποταμιεύσεις του και το 27% χρειάζεται οικονομική βοήθεια από την οικογένειά του. Μόλις το 7% δεν χρειάστηκε να περιορίσει καμία κατηγορία δαπάνης το τελευταίο εξάμηνο.

Περισσότεροι από επτά στους δέκα καταναλωτές στην Ελλάδα δυσκολεύονται να ανταποκριθούν στα μηνιαία έξοδά τους ή αναγκάζονται να διαχειρίζονται με ιδιαίτερη προσοχή ακόμη και το τελευταίο ευρώ. Η ακρίβεια και το αυξημένο κόστος ζωής πιέζουν ασφυκτικά τα ελληνικά νοικοκυριά, οδηγώντας σε περικοπές που δεν περιορίζονται πλέον στις αγορές ρούχων, στις εξόδους και στην ψυχαγωγία, αλλά επεκτείνονται στις μετακινήσεις, στην κατανάλωση ενέργειας, ακόμη και στα τρόφιμα.

Τα στοιχεία που προκύπτουν από την έρευνα της εταιρείας Circana, αποτυπώνουν μια καθημερινότητα οικονομικής ανασφάλειας για μεγάλα τμήματα της ελληνικής κοινωνίας. Εργαζόμενοι, συνταξιούχοι και οικογένειες αναγκάζονται να αναπροσαρμόζουν διαρκώς τον οικογενειακό προϋπολογισμό τους, περιορίζοντας ανάγκες και συνήθειες που μέχρι πριν από λίγα χρόνια θεωρούνταν αυτονόητες.

Την ίδια στιγμή, η κυβερνητική επιχειρηματολογία για την οικονομική ανάπτυξη και τις θετικές επιδόσεις των οικονομικών δεικτών έρχεται αντιμέτωπη με την καθημερινή εμπειρία των πολιτών. Γιατί η οικονομική μεγέθυνση και οι αριθμοί των επίσημων στατιστικών δεν αποτυπώνουν πάντοτε την πραγματική δυνατότητα των νοικοκυριών να ανταποκριθούν στις βασικές ανάγκες τους.

Η ανάπτυξη μπορεί να καταγράφεται στους δείκτες, αλλά το κρίσιμο ερώτημα παραμένει: πόσο εύκολα μπορεί ένα νοικοκυριό να βγάλει τον μήνα με τον μισθό ή τη σύνταξή του;

Στο ψαλίδι πρώτα η διασκέδαση και τα ρούχα

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Circana, τα οποία παρουσίασε ο πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας, Παναγιώτης Μπορέτος, στην εκδήλωση ECR Gathering, οι δύο βασικές κατηγορίες στις οποίες οι καταναλωτές περιόρισαν τις δαπάνες τους κατά το τελευταίο εξάμηνο είναι η διασκέδαση εκτός σπιτιού και η αγορά ειδών ένδυσης.

Ειδικότερα, το 77% των ερωτηθέντων δήλωσε ότι περιόρισε τα χρήματα που διαθέτει για εξόδους και ψυχαγωγία, ενώ το 75% μείωσε τις αγορές ρούχων.

Τα ποσοστά αυτά αναδεικνύουν το μέγεθος της πίεσης που δέχεται το διαθέσιμο εισόδημα. Όταν οι τιμές των βασικών αγαθών και οι ανελαστικές υποχρεώσεις απορροφούν ολοένα μεγαλύτερο μέρος του μισθού, οι πρώτες δαπάνες που περικόπτονται είναι συνήθως εκείνες που θεωρούνται λιγότερο αναγκαίες.

Πίσω από τους αριθμούς, ωστόσο, βρίσκονται συγκεκριμένες αλλαγές στην καθημερινότητα: λιγότερες έξοδοι για καφέ ή φαγητό, περιορισμένες αγορές ένδυσης και υπόδησης, αναβολή αγορών που δεν θεωρούνται απολύτως απαραίτητες και συνεχής προσπάθεια να εξοικονομηθούν χρήματα για τις υποχρεώσεις του επόμενου μήνα.

Η εικόνα αυτή αποτυπώνεται και στην αγορά. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, οι επαγγελματίες της εστίασης διαπίστωσαν περαιτέρω υποχώρηση της αγοραστικής κίνησης κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, παρά την παραδοσιακή ενίσχυση που προσφέρει ο τουρισμός. Η μείωση ήρθε σε συνέχεια της ήδη αρνητικής εικόνας που είχε καταγραφεί το προηγούμενο καλοκαίρι.

Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει μια αντίφαση: ακόμη και σε περιόδους κατά τις οποίες η οικονομική δραστηριότητα ενισχύεται σε ορισμένους κλάδους, η κατανάλωση των ίδιων των νοικοκυριών μπορεί να παραμένει υπό πίεση.

Το φαγητό εκτός σπιτιού γίνεται πολυτέλεια για πολλούς

Παρά τις οικονομικές δυσκολίες, η έξοδος για φαγητό εξακολουθεί να αποτελεί συνήθεια που ένα μέρος των καταναλωτών προσπαθεί να διατηρήσει. Ωστόσο, η συχνότητα και το ποσό που διατίθεται για αυτήν προσαρμόζονται στις οικονομικές δυνατότητες κάθε νοικοκυριού.

Σύμφωνα με την έρευνα, οι Έλληνες καταναλώνουν φαγητό εκτός σπιτιού κατά μέσο όρο 2,9 φορές τον μήνα. Η συγκεκριμένη κατηγορία περιλαμβάνει όχι μόνο επισκέψεις σε εστιατόρια και ταβέρνες, αλλά και οικονομικότερες επιλογές, όπως το γρήγορο φαγητό, το street food και το σουβλάκι.

Περισσότεροι από ένας στους τρεις καταναλωτές δηλώνουν ότι τρώνε εκτός σπιτιού τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα. Η συνήθεια εμφανίζεται συχνότερα στους άνδρες και στους νέους ηλικίας 18 έως 34 ετών.

Στον αντίποδα, περίπου δύο στους δέκα αναφέρουν ότι τρώνε εκτός σπιτιού μόνο λίγες φορές τον χρόνο ή καθόλου.

Τα ευρήματα δείχνουν ότι η κατανάλωση δεν εξαφανίζεται, αλλά προσαρμόζεται στις οικονομικές δυνατότητες των πολιτών. Η επιλογή μιας φθηνότερης λύσης, ο περιορισμός των εξόδων ή η πλήρης αποχή από την εστίαση αποτελούν τρόπους με τους οποίους τα νοικοκυριά προσπαθούν να διαχειριστούν την ακρίβεια.

Περικοπές ακόμη και στα τρόφιμα και την ενέργεια

Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι οι περικοπές επεκτείνονται σε βασικές ανάγκες, οι οποίες δύσκολα μπορούν να περιοριστούν χωρίς συνέπειες στην ποιότητα ζωής.

Τα στοιχεία της έρευνας για το τελευταίο εξάμηνο είναι αποκαλυπτικά:

Σχεδόν οι μισοί καταναλωτές, συγκεκριμένα το 45%, περιόρισαν τις μετακινήσεις τους, σε μια περίοδο κατά την οποία το κόστος των καυσίμων και των μεταφορών επιβαρύνει σημαντικά τον οικογενειακό προϋπολογισμό.

Παράλληλα, το 30% προσπάθησε να μειώσει την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας ή φυσικού αερίου. Για πολλά νοικοκυριά, η εξοικονόμηση ενέργειας δεν αποτελεί απλώς περιβαλλοντική επιλογή, αλλά αναγκαστική προσπάθεια περιορισμού των λογαριασμών.

Το πλέον χαρακτηριστικό εύρημα, ωστόσο, αφορά τα τρόφιμα: το 28% των καταναλωτών δήλωσε ότι περιόρισε τις σχετικές δαπάνες του.

Πρόκειται για ένα στοιχείο που αναδεικνύει το βάθος της οικονομικής πίεσης. Όταν οι περικοπές φτάνουν στο καθημερινό τραπέζι, η συζήτηση για την ακρίβεια παύει να αφορά αποκλειστικά την αγοραστική κίνηση και μετατρέπεται σε ζήτημα κάλυψης βασικών αναγκών.

Τα στοιχεία δεν προσδιορίζουν από μόνα τους εάν οι περικοπές στα τρόφιμα αφορούν μικρότερες ποσότητες, φθηνότερα προϊόντα ή αλλαγές στην ποιότητα και στη σύνθεση των αγορών. Καταγράφουν, όμως, ότι ένα σημαντικό ποσοστό καταναλωτών αναγκάστηκε να περιορίσει και αυτή την κατηγορία δαπανών.

Ακόμη πιο ενδεικτικό είναι ότι μόλις το 7% των ερωτηθέντων δήλωσε πως δεν χρειάστηκε να μειώσει καμία κατηγορία δαπάνης κατά το τελευταίο εξάμηνο.

Το 41% χρησιμοποιεί τις αποταμιεύσεις του – Το 27% ζητά οικονομική βοήθεια

Η οικονομική δυσκολία των νοικοκυριών αποτυπώνεται ακόμη πιο καθαρά στον τρόπο με τον οποίο καλύπτουν τις τρέχουσες ανάγκες τους.

Σύμφωνα με την έρευνα, το 41% των καταναλωτών χρησιμοποίησε μέρος των αποταμιεύσεών του κατά το τελευταίο εξάμηνο. Την ίδια περίοδο, το 27% χρειάστηκε οικονομική βοήθεια από μέλη της οικογένειάς του, προκειμένου να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις του.

Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι για ένα σημαντικό μέρος του πληθυσμού το εισόδημα δεν επαρκεί για την κάλυψη των καθημερινών αναγκών χωρίς πρόσθετη οικονομική στήριξη.

Οι αποταμιεύσεις, οι οποίες υπό κανονικές συνθήκες θα μπορούσαν να λειτουργούν ως δίχτυ ασφαλείας για έκτακτες ανάγκες ή για τον μελλοντικό σχεδιασμό μιας οικογένειας, χρησιμοποιούνται πλέον για την κάλυψη τρεχουσών υποχρεώσεων.

Αντίστοιχα, η οικονομική βοήθεια από συγγενείς αναδεικνύει τον ρόλο της οικογενειακής αλληλεγγύης σε μια περίοδο κατά την οποία οι οικονομικές αντοχές πολλών νοικοκυριών δοκιμάζονται.

Η χρήση αποταμιεύσεων ή η προσφυγή στην οικογένεια δεν συνεπάγεται αναγκαστικά ότι κάθε νοικοκυριό βρίσκεται σε συνθήκες ακραίας φτώχειας. Αποτελεί, ωστόσο, σαφή ένδειξη ότι οι τρέχουσες οικονομικές υποχρεώσεις δημιουργούν πιέσεις τις οποίες σημαντικό μέρος των καταναλωτών δυσκολεύεται να αντιμετωπίσει αποκλειστικά με το εισόδημά του.

Οι οικονομικοί δείκτες και η καθημερινότητα των νοικοκυριών

Τα ευρήματα της Circana θέτουν στο επίκεντρο το ζήτημα της αγοραστικής δύναμης και της απόστασης που μπορεί να χωρίζει τις συνολικές οικονομικές επιδόσεις μιας χώρας από την καθημερινή εμπειρία των πολιτών της.

Η αύξηση της οικονομικής δραστηριότητας ή η βελτίωση ορισμένων μακροοικονομικών δεικτών δεν σημαίνει αυτομάτως ότι κάθε νοικοκυριό διαθέτει επαρκές εισόδημα για να καλύψει τις ανάγκες του. Η πραγματική εικόνα εξαρτάται από τη σχέση ανάμεσα σε μισθούς, συντάξεις, τιμές προϊόντων και υπηρεσιών, ενοίκια, λογαριασμούς και λοιπές ανελαστικές δαπάνες.

Για τον εργαζόμενο που περιμένει την επόμενη μισθοδοσία, τον συνταξιούχο που μετρά τα χρήματα για τα φάρμακα και τα ψώνια του ή τη λαϊκή οικογένεια που καλείται να επιλέξει ποιες υποχρεώσεις θα πληρώσει πρώτα, οι γενικές αναφορές στην ανάπτυξη δεν αρκούν.

Το ίδιο ισχύει και για τις επιχειρήσεις που εξαρτώνται από την εγχώρια κατανάλωση. Όταν οι πολίτες περιορίζουν τις αγορές τους, μειώνουν τις εξόδους και αναβάλλουν δαπάνες, οι επιπτώσεις μεταφέρονται και στην εμπορική δραστηριότητα, στην εστίαση και σε άλλους κλάδους της οικονομίας.

Η έρευνα δεν αρκεί από μόνη της για να αποδώσει την ευθύνη για την ακρίβεια σε έναν συγκεκριμένο παράγοντα ούτε προσδιορίζει το μέγεθος της συμβολής κάθε κυβερνητικής πολιτικής. Καταγράφει, όμως, με σαφήνεια την έκταση των περικοπών και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι καταναλωτές.

Το κρίσιμο ζήτημα, επομένως, δεν είναι μόνο η πορεία των οικονομικών μεγεθών, αλλά και το κατά πόσο η βελτίωση της οικονομίας μεταφράζεται σε ουσιαστική ανακούφιση για τους ανθρώπους που τη στηρίζουν με την εργασία και την καθημερινή τους κατανάλωση.

Γιατί, τελικά, η οικονομική επιτυχία δεν κρίνεται μόνο στα διαγράμματα και στις ανακοινώσεις. Κρίνεται και στο σούπερ μάρκετ, στον λογαριασμό του ηλεκτρικού ρεύματος και στη δυνατότητα μιας οικογένειας να καλύπτει τις ανάγκες της χωρίς να εξαντλεί τις αποταμιεύσεις της.