Χρήστος Κάτσικας

Όταν ο δάσκαλος καλείται να απολογείται αντί να διδάσκει, η παιδαγωγική σχέση δοκιμάζεται

Υπάρχουν σχολεία που εξωτερικά μοιάζουν να λειτουργούν όπως κάθε άλλο. Μαθητές στις αίθουσες, εκπαιδευτικοί μπροστά στους πίνακες, καθημερινές δραστηριότητες και χαμόγελα στα διαλείμματα. Πίσω, όμως, από αυτή την εικόνα μπορεί να κρύβεται μια εντελώς διαφορετική πραγματικότητα: σχέσεις που δοκιμάζονται, εκπαιδευτικοί που αισθάνονται διαρκώς υπό επιτήρηση και ένα κλίμα φόβου που επηρεάζει την ίδια την εκπαιδευτική διαδικασία.

Στην ιδιωτική εκπαίδευση, η συνεργασία ανάμεσα σε γονείς, εκπαιδευτικούς και διοίκηση αποτελεί βασική προϋπόθεση για την εύρυθμη λειτουργία ενός σχολείου. Τι συμβαίνει, όμως, όταν η συνεργασία δίνει τη θέση της στις πιέσεις, στις παρεμβάσεις και στον εκφοβισμό; Όταν ο εκπαιδευτικός δεν έχει πλέον την απαραίτητη ελευθερία να ασκήσει το παιδαγωγικό του έργο, αλλά αισθάνεται ότι πρέπει διαρκώς να δικαιολογεί τις αποφάσεις του;

Ο εκφοβισμός δεν εκδηλώνεται πάντοτε με ανοιχτές συγκρούσεις ή ευθείες απειλές. Μπορεί να εμφανιστεί μέσα από ένα email με πολλούς αποδέκτες, ένα τηλεφώνημα που συνοδεύεται από έμμεσες προειδοποιήσεις ή μια επίσκεψη γονέα στο σχολείο, κατά την οποία ακούγονται φράσεις όπως «εμείς πληρώνουμε» και «ξέρεις πόσο εύκολα αλλάζουμε σχολείο».

Δεν χρειάζεται πάντα να διατυπωθεί ξεκάθαρα μια απειλή. Αρκεί να αιωρείται πάνω από τον εκπαιδευτικό, δημιουργώντας ένα περιβάλλον ανασφάλειας και πίεσης.

Η νεαρή εκπαιδευτικός και οι απειλές για το επαγγελματικό της μέλλον

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση μιας νεαρής εκπαιδευτικού, η οποία, σύμφωνα με την καταγγελία που περιγράφεται, βρέθηκε αντιμέτωπη με μια ιδιαίτερα δύσκολη κατάσταση από τα πρώτα βήματα της επαγγελματικής της πορείας.

Πέρα από τις καθημερινές απαιτήσεις της τάξης, κλήθηκε να αντιμετωπίσει υποτιμητικά σχόλια, συνεχείς παρεμβάσεις στη δουλειά της και μια διαρκή αίσθηση ότι κάποιος παρακολουθεί και αμφισβητεί κάθε της κίνηση. Η προσπάθειά της να ασκήσει το εκπαιδευτικό της έργο συνοδεύτηκε από αμφισβήτηση της παιδαγωγικής της επάρκειας, ενώ ακόμη και η σκέψη της αποχώρησης φέρεται να αντιμετωπίστηκε με μια ιδιαίτερα σκληρή απάντηση: «Δεν θα ξαναβρείς δουλειά».

Το περιστατικό αναδεικνύει ένα κρίσιμο ζήτημα για τις εργασιακές σχέσεις στην εκπαίδευση: μπορεί ένας εκπαιδευτικός να εργάζεται και να διδάσκει ουσιαστικά όταν αισθάνεται ότι απειλείται ακόμη και η επαγγελματική του επιβίωση;

Όταν οι γονείς αναλαμβάνουν ρόλο επιθεωρητή μέσα στην τάξη

Οι παρεμβάσεις, σύμφωνα με όσα περιγράφονται στην υπόθεση, δεν περιορίστηκαν σε παράπονα ή διαφωνίες για εκπαιδευτικά ζητήματα. Ορισμένοι γονείς φέρονται να επιχείρησαν να ελέγξουν άμεσα τον τρόπο διδασκαλίας, φτάνοντας στο σημείο να επιδιώξουν την παρουσία τους μέσα στην αίθουσα κατά τη διάρκεια του μαθήματος.

Μάλιστα, σε ένα από τα περιστατικά που προκαλούν ιδιαίτερη ανησυχία, γονέας φέρεται να κρύφτηκε σε χώρο του σχολείου προκειμένου να παρακολουθήσει τη διδασκαλία. Μια κίνηση που, εφόσον επιβεβαιωθεί, ξεπερνά κατά πολύ τα όρια της γονικής ανησυχίας και εγείρει σοβαρά ερωτήματα για τον σεβασμό του παιδαγωγικού ρόλου του εκπαιδευτικού.

Η σχέση σχολείου και οικογένειας είναι απαραίτητη για την πρόοδο των μαθητών. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι ο γονέας μπορεί να υποκαθιστά τον εκπαιδευτικό ή να αναλαμβάνει ρόλο ελεγκτή μέσα στην τάξη. Ο δάσκαλος δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ύποπτος που πρέπει να αποδεικνύει διαρκώς ότι κάνει σωστά τη δουλειά του.

Ποιος προστατεύει τον εκπαιδευτικό όταν κυριαρχεί ο φόβος;

Πέρα από τα επιμέρους περιστατικά, ιδιαίτερη σημασία έχει και το κλίμα σιωπής που, σύμφωνα με την περιγραφή της υπόθεσης, φαίνεται να τα περιβάλλει. Η αντίληψη ότι τέτοιες συμπεριφορές αποτελούν αναπόφευκτο κομμάτι της εργασίας στην ιδιωτική εκπαίδευση μπορεί να οδηγήσει τους εκπαιδευτικούς στην ανοχή πρακτικών που πλήττουν την επαγγελματική τους αξιοπρέπεια.

Ο φόβος της απόλυσης, της επαγγελματικής απομόνωσης ή της δημόσιας διαπόμπευσης μπορεί να λειτουργήσει αποτρεπτικά ακόμη και για εκείνους που θέλουν να αντιδράσουν. Έτσι, η παιδαγωγική ελευθερία περιορίζεται και η καθημερινή λειτουργία του σχολείου κινδυνεύει να μετατραπεί σε μια διαρκή προσπάθεια αποφυγής συγκρούσεων.

Η καταγγελία που έφτασε στην Ομοσπονδία Ιδιωτικών Εκπαιδευτικών Λειτουργών Ελλάδας (ΟΙΕΛΕ) φέρνει στο προσκήνιο ένα ευρύτερο ζήτημα: την ανάγκη προστασίας των εκπαιδευτικών από αυθαίρετες παρεμβάσεις, πιέσεις και συμπεριφορές που υπονομεύουν τον ρόλο τους.

Το ερώτημα, επομένως, παραμένει: ποιος στηρίζει τον εκπαιδευτικό όταν αισθάνεται ότι ακόμη και το σχολείο στο οποίο εργάζεται δεν μπορεί να του εξασφαλίσει ένα περιβάλλον ασφάλειας και σεβασμού;

Γιατί η εκπαίδευση δεν μπορεί να στηριχθεί στον φόβο και στην αμφισβήτηση. Ο σεβασμός στον εκπαιδευτικό δεν είναι προνόμιο, αλλά βασική προϋπόθεση για την ύπαρξη ενός υγιούς σχολικού περιβάλλοντος. Και όταν οι εκπαιδευτικοί εργάζονται υπό καθεστώς πίεσης, οι συνέπειες δεν περιορίζονται στους ίδιους, αλλά επηρεάζουν συνολικά τη σχολική κοινότητα και τα παιδιά που μεγαλώνουν μέσα σε αυτήν.