Χρήστος Κάτσικας

Από τις επιθέσεις κατά την παρέμβαση σε μαθητικές συγκρούσεις έως την πίεση για βαθμούς και την προσωπική διαπόμπευση, υπάρχει μια πλευρά της σχολικής βίας που χρειάζεται να συζητηθεί χωρίς συμψηφισμούς και χωρίς συλλογική ενοχοποίηση μαθητών και γονέων

Στις 5 Οκτωβρίου 2026, σε νηπιαγωγείο στα Πατήσια, μια 76χρονη συνελήφθη έπειτα από καταγγελία ότι επιτέθηκε σε νηπιαγωγό, προκαλώντας της εκδορές στο πρόσωπο, όταν οι εκπαιδευτικοί αρνήθηκαν να της παραδώσουν το εγγόνι της επειδή, σύμφωνα με τα σχετικά ρεπορτάζ, δεν υπήρχε η απαιτούμενη υπεύθυνη δήλωση.

Στην ίδια υπόθεση αναφέρθηκε και εξύβριση εκπαιδευτικού από τη μητέρα του παιδιού, με τις δημοσιοποιημένες πληροφορίες να αφορούν το περιστατικό και την αστυνομική διαδικασία, χωρίς να συνιστούν δικαστική κρίση.

Η είδηση αναδεικνύει ένα δύσκολο ερώτημα: ποιος προστατεύει τον εκπαιδευτικό όταν, προσπαθώντας να εφαρμόσει έναν κανόνα ασφάλειας, βρίσκεται ο ίδιος εκτεθειμένος σε επιθετικότητα;

Το ερώτημα αυτό χρειάζεται χώρο στον δημόσιο διάλογο, παράλληλα με την αδιαπραγμάτευτη υποχρέωση διερεύνησης κάθε καταγγελίας για κακοποιητική συμπεριφορά εκπαιδευτικού προς μαθητή. Η αναγνώριση της βίας που δέχεται ένας δάσκαλος δεν περιορίζει τα δικαιώματα των παιδιών· ενισχύει την απαίτηση να αποτελεί το σχολείο ασφαλή χώρο για όλους.

Όταν ο εκπαιδευτικός τραυματίζεται προστατεύοντας μαθητές

Το συμπληρωματικό υλικό από δημοσίευμα της «Εφημερίδας των Συντακτών», της 7ης Οκτωβρίου 2025, περιγράφει περιστατικά στο Περιστέρι, στα οποία εκπαιδευτικοί τραυματίστηκαν επιχειρώντας να προστατεύσουν μαθητές: σε μία περίπτωση διευθύντρια παρενέβη σε σύγκρουση, ενώ σε άλλη αναφέρονται τρεις τραυματισμοί καθηγητών κατά την εισβολή ομάδας ατόμων σε σχολικό συγκρότημα.

Οι αναφορές αυτές αφορούν εκείνη την περίοδο και δεν αποτελούν από μόνες τους στατιστική απόδειξη αύξησης των επιθέσεων, αποτυπώνουν όμως μια συγκεκριμένη έκθεση σε κίνδυνο, όταν ο εκπαιδευτικός καλείται να διαχειριστεί μια βίαιη κατάσταση με άμεση προτεραιότητα τη σωματική ακεραιότητα των παιδιών.

Η αναγνώριση της προσφοράς του πρέπει να συνοδεύεται από πρόληψη, σαφείς διαδικασίες παρέμβασης και υποστήριξη μετά το περιστατικό, αντί η προστασία της σχολικής κοινότητας να εξαρτάται από το πόσο κίνδυνο μπορεί να αναλάβει προσωπικά.

Η επιθετικότητα που δεν αφήνει μελανιές

Υπάρχει, ωστόσο, και η λιγότερο ορατή πλευρά: οι επαναλαμβανόμενες προσβολές, οι απειλές, οι σεξιστικοί χαρακτηρισμοί, τα εκφοβιστικά μηνύματα και η διαπόμπευση σε διαδικτυακές ομάδες, που μπορούν να μεταφέρουν την πίεση από το σχολείο στο σπίτι και να στερήσουν από τον εκπαιδευτικό ακόμη και τον χρόνο της ηρεμίας του.

Στο δημοσίευμα του 2025 καταγράφονται μαρτυρίες εκπαιδευτικών για συναντήσεις με γονείς που εξελίχθηκαν σε κατηγορητήρια σχετικά με τη βαθμολογία, καθώς και για απαιτήσεις προνομιακής μεταχείρισης, χωρίς πραγματικό περιθώριο παιδαγωγικής συζήτησης.

Στην ιδιωτική εκπαίδευση, η αντίληψη ότι η καταβολή διδάκτρων συνεπάγεται δικαίωμα σε συγκεκριμένο βαθμό ή σε ευνοϊκή διαχείριση απουσιών μπορεί να δημιουργήσει πρόσθετη πίεση, ιδιαίτερα όταν ο εργαζόμενος φοβάται ότι η επιμονή του στους κανόνες θα επηρεάσει τη θέση εργασίας του.

Οι μαρτυρίες χρειάζονται προσεκτική αξιολόγηση και δεν χαρακτηρίζουν συλλήβδην οικογένειες ή σχολεία, φέρνουν όμως στο προσκήνιο μια κρίσιμη διάκριση: η εκπαιδευτική συνεργασία προϋποθέτει διάλογο και σεβασμό στην επαγγελματική κρίση, μαζί με δυνατότητα ελέγχου και λογοδοσίας.
 

Η καταγγελία είναι δικαίωμα — ο εκφοβισμός παραβίαση ορίων
 

Κάθε γονέας δικαιούται να ζητήσει εξηγήσεις, να αμφισβητήσει μια απόφαση και να προσφύγει στις αρμόδιες αρχές, ενώ η υποβολή αναφοράς ή μήνυσης δεν αποδεικνύει από μόνη της πρόθεση παρενόχλησης.

Αντίστοιχα, η μη επιβεβαίωση μιας καταγγελίας δεν σημαίνει αυτομάτως ότι υποβλήθηκε κακόβουλα, όπως και η έναρξη μιας διαδικασίας δεν αποδεικνύει ευθύνη του εκπαιδευτικού.

Το πρόβλημα δημιουργείται όταν η απειλή χρησιμοποιείται για να επιβληθεί μια απαίτηση, όταν η προσωπική ταπείνωση υποκαθιστά τη συζήτηση και όταν ο φόβος γίνεται εργαλείο επηρεασμού της βαθμολογίας ή της διαχείρισης της τάξης.
 

Το παιδί χρειάζεται όρια και βοήθεια
 

Όταν η επιθετικότητα προέρχεται από μαθητή, η ευθύνη του σχολείου είναι σύνθετη, καθώς οφείλει να προστατεύσει τον εκπαιδευτικό και ταυτόχρονα να διερευνήσει τις ανάγκες και τις συνθήκες ζωής του ανηλίκου, αποφεύγοντας τον δημόσιο στιγματισμό.

Η κατανόηση των αιτίων πρέπει να οδηγεί σε κατάλληλη παρέμβαση, με σαφή όρια, συνεργασία με την οικογένεια και πρόσβαση σε ειδικούς, ώστε το παιδί να μάθει να αναλαμβάνει ευθύνη και να διαχειρίζεται διαφορετικά τη σύγκρουση.

Χρειάζονται, επομένως, σχολεία στα οποία μια αναφορά επίθεσης καταγράφεται και εξετάζεται εγκαίρως, ο εκπαιδευτικός έχει ψυχολογική και, όπου απαιτείται, νομική υποστήριξη και οι συναντήσεις με τις οικογένειες οργανώνονται με όρους ασφάλειας.

Η συνεργασία με τους γονείς αποτελεί πολύτιμο μέρος αυτής της προσπάθειας, καθώς οι οικογένειες που στηρίζουν τον διάλογο μπορούν να αποτρέψουν την απομόνωση, να αποδοκιμάσουν την επιθετικότητα και να βοηθήσουν τα παιδιά να κατανοήσουν τη σημασία του αμοιβαίου σεβασμού.

Ένας εκπαιδευτικός που μπορεί να ζητήσει βοήθεια χωρίς να ντρέπεται και ένας μαθητής που μαθαίνει να διαφωνεί χωρίς να πληγώνει είναι δύο κατακτήσεις του ίδιου σχολείου: ενός σχολείου που κάνει πράξη τη φροντίδα που διδάσκει.