Αιμιλία Καραλή - ΠΡΙΝ 

Πολλοί οι συνήθεις χαρακτηρισμοί για τα θέματα των Πανελλαδικών:  σφαγή, πανωλεθρία, Βατερλό. Οι πομπώδεις φράσεις καλύπτουν την ουσία, που είναι ο ίδιος ο θεσμός των «εξετάσεων», που στην πραγματικότητα είναι ανταγωνισμός και μάλιστα σκληρός. 

Για άλλη μια φορά τα θέματα των εξετάσεων/διαγωνισμών για την εισαγωγή στα Πανεπιστήμια έγιναν πρωτοσέλιδα εφημερίδων, αφιερώματα τηλεοπτικών ρεπορτάζ και αντικείμενα σχολιασμού εθνικής εμβέλειας. Ποικίλοι είναι οι κλισέ χαρακτηρισμοί τους: θέματα «για διαβασμένους» (πώς αλλιώς;), «βατά» (τα περπατάς δηλαδή), «άβατα» (κάτι σαν το Άγιο Όρος για τις γυναίκες), απρόσμενα (δεν ήταν στα «σοσάκια»), με παγίδες (έφαγαν το τυράκι και δεν πρόσεξαν τη φάκα) και το κορυφαίο «καλά θέματα, αλλά ήθελαν κριτική σκέψη» (αυτό το «αλλά»!).

Τη μερίδα του λέοντος την έχει το μάθημα της Νεοελληνικής γλώσσας και λογοτεχνίας. Και γιατί το δίνουν όλοι οι υποψήφιοι και όλες οι υποψήφιες, αλλά και γιατί πιο εύκολα θεωρεί ότι μπορεί κανείς να μιλήσει για το θέμα που «έπεσε» σε αυτό το μάθημα, παρά για εκείνα της Φυσικής, της Χημείας ή των Μαθηματικών. Γι’ αυτά θα αρκεστεί σε χαρακτηρισμούς που θα ακούσει από τα ΜΜΕ. Συνήθως: σφαγή, πανωλεθρία, Βατερλό.

Και ως συνήθως οι πομπώδεις φράσεις καλύπτουν την ουσία του θέματος, που είναι ο ίδιος ο θεσμός των «εξετάσεων», και όπως σωστά επισημαίνουν πολλοί μάχιμοι εκπαιδευτικοί δεν είναι εξετάσεις, αλλά διαγωνισμός, δηλαδή ανταγωνισμός και μάλιστα σκληρός. Η προετοιμασία γι’ αυτόν δεν γίνεται με ίσους όρους για όλα τα παιδιά, αλλά καθορίζεται από πολλούς κοινωνικούς, οικονομικούς και ψυχολογικούς παράγοντες. Είναι μια διαδικασία για την οποία χρειάζονται θυσίες: χρόνου, χρημάτων, παιδικής και εφηβικής ζωής. Και κυρίως στέρηση μιας ουσιαστικής δημιουργικότητας.

Αυτή η βιωμένη πραγματικότητα ήταν και η αφορμή να ξεσπάσει μαζικά ένας μαζικός χλευασμός (κοινώς σιχτίρισμα) για ένα από τα θέματα στα οποία καλούνταν οι υποψήφιοι των Γενικών Λυκείων να απαντήσουν κι αφορούσε: «α) τους λόγους για τους οποίους το σύγχρονο σχολείο οφείλει να καλλιεργεί τη δημιουργικότητα των μαθητών/ μαθητριών και β) τους τρόπους με τους οποίους εσείς επιλέγετε στην προσωπική σας ζωή να εκφράσετε τη δημιουργικότητά σας.»

 Τρολιά, σαδισμός ή «νάζι» της Επιτροπής Εξετάσεων στο υπουργείο Παιδείας, που κάνει ό,τι μπορεί για να εξοβελίσει κάθε έννοια δημιουργικής σκέψης και πράξης από το σχολείο είτε αφορά τους εκπαιδευτικούς είτε τον μαθητικό πληθυσμό; Και σαν να μην έφταναν τα ΓΕΛ ήρθε και την επόμενη μέρα το θέμα στα ΕΠΑΛ και μας αποτέλειωσε αφού ζητούσε από τους μαθητές να αναλύσουν «την αξία της μουσικής στη ζωή μας».

Βέβαια δεν είναι η πρώτη φορά που έχουν μπει θέματα που δοκιμάζουν τις ψυχικές αντοχές αλλά και πλευρές της προσωπικής ζωής υποψηφίων. Θέματα -λόγου χάρη- για τα αίτια του άγχους των νέων (μέρα πανελληνίων!), για την οικογένεια (γράφουν και ορφανά παιδιά), για τον θετικό ρόλο του «σπιτιού» ή για το πώς θα ξεπεραστούν οι ενδοοικογενειακές συγκρούσεις (γράφουν και κακοποιημένα παιδιά), για την ευελιξία που πρέπει να έχουν στην «αγορά εργασίας», για να μη μείνουν άνεργοι (τζάμπα ελπίζετε να ασχοληθείτε με το επάγγελμα που σας ενδιαφέρει). Ο κατάλογος είναι μακρύς. Συνήθως αφορούν την κατάθεση των σκέψεων για προφανή προβλήματα (π.χ. οικολογικό, νέες τεχνολογίες) και βεβαίως «λύσεων» γι’ αυτά.

Αποφεύγονται θέματα «επικίνδυνα» για τις διεθνείς σχέσεις της χώρας. Είναι επιβεβαιωμένο γεγονός ότι ο νομικός σύμβουλος της Κεντρικής επιτροπής εξετάσεων ανάγκασε τα μέλη της επιτροπής να αποσύρουν θέμα για τον πόλεμο, γιατί το προς επεξεργασία κείμενο είχε «αντιαμερικανικές» αιχμές κι εκείνες τις μέρες (2004) ο πρωθυπουργός της χώρας επισκεπτόταν τις ΗΠΑ.

Να βελτιωθεί όμως τι; Ο τρόπος του αποκλεισμού και των κριτηρίων με τα οποία θα απορριφθεί ή θα επιβραβευθεί ένας υποψήφιος;

Για ώρες, μήνες, χρόνια μπορούμε -κυρίως οι φιλόλογοι- να συζητάμε για το είδος των κειμένων που επιλέγονται, για αστοχίες, τραγελάφους και ασάφειες των διατυπώσεων στις ποικίλες ασκήσεις -γιατί δεν είναι μόνο το θέμα της έκθεσης- που τα συνοδεύουν. Προτάσεις για τη βελτίωσή τους υπάρχουν πολλές. Να βελτιωθεί όμως τι; Ο τρόπος του αποκλεισμού και των κριτηρίων με τα οποία θα απορριφθεί ή θα επιβραβευθεί ένας υποψήφιος για να εισαχθεί στην τριτοβάθμια εκπαίδευση; Αν το πεδίο αναφοράς είναι αυτό τότε θα πρέπει να αποδεχτούμε ότι το δικαίωμα στη μόρφωση έχει παγιωθεί σε προνόμιο· ότι ο ρόλος του εκπαιδευτικού έχει μεταλλαχθεί σε εκφωνητή ασκήσεων και τροχονόμου της κυκλοφορίας των μαθητών στις λεωφόρους της «αποτυχίας» ή της «επιτυχίας» στις πανελλαδικές. Οποία δημιουργικότητα για όλους και όλες! Οποία τιμή στους μεγάλους παιδαγωγούς που αγωνίστηκαν για ένα σχολείο και μια κοινωνία ελεύθερων ανθρώπων!

Έτσι θα πρέπει να βολευτούμε στα σαλούν της σύγχρονης Άγριας Δύσης και να σεβαστούμε την επιγραφή που υπήρχε σε αυτά: «Μην πυροβολείτε τον πιανίστα, κάνει ό,τι μπορεί.» Γιατί οι διαγωνισμοί είναι σαλούν και οι θεματοθέτες είναι απλώς οι πιανίστες τους.