Χρήστος Κάτσικας

Υπάρχει ένα παράδοξο που δύσκολα χωρά σε αριθμούς, αλλά αποτυπώνεται καθαρά στην καθημερινότητα: οι Έλληνες εκπαιδευτικοί αποτελούν, ίσως, το πιο καταρτισμένο τμήμα του δημόσιου τομέα – και ταυτόχρονα ένα από τα πιο χαμηλόμισθα.

Πίσω από κάθε διορισμό, πίσω από κάθε αναπληρωτή που ταξιδεύει εκατοντάδες χιλιόμετρα, πίσω από κάθε τάξη, υπάρχει μια διαδρομή γεμάτη σπουδές. Πτυχία, μεταπτυχιακά, διδακτορικά, δεύτερα πτυχία, ξένες γλώσσες, πιστοποιήσεις Η/Υ, ατελείωτα σεμινάρια. Μια διαρκής προσπάθεια επιμόρφωσης – όχι τυπική, αλλά ουσιαστική.

Και όμως, αυτή η επένδυση δεν επιστρέφει ποτέ.

Ένα επάγγελμα που «ζητάει τα πάντα»

Η εκπαίδευση δεν είναι ένα επάγγελμα που σταματά στο βασικό πτυχίο. Αντιθέτως, είναι ένας χώρος που σχεδόν επιβάλλει τη συνεχή αναβάθμιση.

Ο εκπαιδευτικός καλείται να είναι παιδαγωγός, ψυχολόγος, διαμεσολαβητής, διαχειριστής κρίσεων. Να γνωρίζει νέες μεθόδους διδασκαλίας, να προσαρμόζεται σε ψηφιακά εργαλεία, να ανταποκρίνεται σε ένα περιβάλλον που αλλάζει συνεχώς.

Και για να σταθεί σε αυτό το περιβάλλον, σπουδάζει. Ξανά και ξανά.

Δεν είναι τυχαίο ότι ένα μεγάλο ποσοστό εκπαιδευτικών διαθέτει μεταπτυχιακούς τίτλους, ενώ δεν είναι λίγοι όσοι έχουν φτάσει μέχρι το διδακτορικό. Πολλοί έχουν δεύτερα πτυχία, άλλοι πιστοποιήσεις σε ξένες γλώσσες, άλλοι δεκάδες επιμορφωτικά προγράμματα.

Σε ποιον άλλο κλάδο του Δημοσίου συναντά κανείς τέτοια συσσώρευση προσόντων;

Και όμως, ο μισθός δεν ακολουθεί

Παρά αυτή την εντυπωσιακή εικόνα προσόντων, οι αμοιβές των εκπαιδευτικών παραμένουν καθηλωμένες.

Στην πράξη, ένας εκπαιδευτικός με μεταπτυχιακό ή και διδακτορικό συχνά αμείβεται με έναν μισθό που με δυσκολία καλύπτει τα βασικά. Οι μισθολογικές προσαυξήσεις είναι ελάχιστες, σχεδόν συμβολικές.

Το μήνυμα που εκπέμπεται είναι σιωπηλό αλλά σαφές: οι σπουδές σου δεν έχουν αξία.

Και αυτό δεν είναι απλώς άδικο. Είναι αποθαρρυντικό.

Η πραγματικότητα της καθημερινότητας

Για πολλούς εκπαιδευτικούς, ιδιαίτερα τους νεότερους, η οικονομική πραγματικότητα είναι οριακή.

Ενοίκια, μετακινήσεις, καθημερινά έξοδα, επιμορφώσεις που συχνά πληρώνονται από την τσέπη τους. Σε πολλές περιπτώσεις, οι αναπληρωτές καλούνται να ζήσουν σε μια άλλη πόλη με έναν μισθό που δεν επαρκεί.

Και όμως, συνεχίζουν. Συνεχίζουν να μπαίνουν στην τάξη, να προετοιμάζονται, να διορθώνουν, να στηρίζουν μαθητές. Συνεχίζουν να επενδύουν σε ένα επάγγελμα που δεν τους ανταμείβει ανάλογα.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο οικονομικό. Είναι βαθιά συμβολικό.

Όταν ένα σύστημα δεν επιβραβεύει τη γνώση, όταν δεν αναγνωρίζει την προσπάθεια, τότε στέλνει ένα μήνυμα απαξίωσης. Και αυτή η απαξίωση δεν αφορά μόνο τους εκπαιδευτικούς. Αφορά το ίδιο το σχολείο.

Γιατί ποιο σχολείο μπορεί να αντέξει όταν οι άνθρωποί του νιώθουν ότι η προσπάθειά τους δεν έχει αντίκρισμα;

Η αντίφαση που πληγώνει

Η κοινωνία ζητά από τους εκπαιδευτικούς να είναι «καλοί». Να είναι ενημερωμένοι, σύγχρονοι, αποτελεσματικοί. Να ανταποκρίνονται σε κάθε πρόκληση.

Αλλά δεν τους δίνει τα εργαλεία – ούτε την αναγνώριση. Η αντίφαση είναι εμφανής: ζητάμε υψηλό επίπεδο, αλλά προσφέρουμε χαμηλή ανταμοιβή. Και αυτή η αντίφαση, αργά ή γρήγορα, έχει συνέπειες.

Όταν ένας νέος άνθρωπος βλέπει ότι ένα επάγγελμα απαιτεί χρόνια σπουδών και προσφέρει περιορισμένες απολαβές, τι επιλέγει;

Ποιος θα επενδύσει σε ένα τέτοιο μέλλον;

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο το παρόν των εκπαιδευτικών. Είναι το μέλλον της εκπαίδευσης.

Γιατί ένα σύστημα που δεν προσελκύει και δεν κρατά ανθρώπους με υψηλά προσόντα, αργά ή γρήγορα, φτωχαίνει.

Στο τέλος, μένει η αντίφαση

Οι Έλληνες εκπαιδευτικοί είναι από τους πιο μορφωμένους δημόσιους λειτουργούς. Και ταυτόχρονα από τους πιο υποτιμημένους οικονομικά. Αυτή η αντίφαση δεν είναι απλώς ένα στατιστικό στοιχείο. Είναι μια πληγή.

Και όσο παραμένει ανοιχτή, τόσο θα αποδυναμώνει το ίδιο το σχολείο.

Γιατί η γνώση χωρίς αναγνώριση κουράζεται. Και κάποια στιγμή, σιωπά.